به نقل از تابناک، تصور کنید رشته پزشکی را به مثابه یک قله باشکوه و صعب العبور می بینید. بدون سهمیه، صعود بر پایه توان، استقامت و شایستگی خالص بود — هرچند نابرابری آموزشی وجود داشت. اما با تزریق 60٪ سهمیه، مسیر به چندین جادّه موازی تبدیل شده: برخی با آسانسور سهمیه بالا می روند، در حالی که صدها کوهنورد ماهر و مستعد در مسیر اصلی با سنگینی بار رقابت نابرابر دست وپنجه نرم می کنند. نتیجه؟ بسیاری از استعدادهای ناب بدون سهمیه، در دامنه قله می مانند — نه به دلیل ناتوانی، بلکه به خاطر مهندسی مصنوعی ظرفیت.

این سیستم، عدالت آموزشی را هدف گرفته، اما در عمل عدالت شایستگی را قربانی کرده و از هر صد استعداد خالص، شصت درصدشان را به حاشیه رانده است. آمارها این را فریاد می زنند: 60٪ ورودی ها سهمیه ای اند، و این یعنی اختلال عمیق در انتخاب بهترین ها برای حساس ترین حرفه کشور.

البته سهمیه ها ریشه در نیازهای اجتماعی دارند (عدالت منطقه ای، ایثار و ...)، اما وقتی به 60٪ می رسد، به جای ترمیم شکاف ها، شکاف شایستگی را عمیق تر می کند. اصلاح هوشمندانه — با شفافیت بیشتر، محدود کردن درصد، و تقویت آموزش پایه — می تواند تعادل را بازگرداند. تا آن روز، استعدادهای بدون سهمیه با چشمانی باز و قلبی استوار، همچنان برای عدالت واقعی مبارزه خواهند کرد.

اظهارات مسئولان و دست اندرکاران در سیستم سلامت نشان می دهد حداقل 60 درصد دانشجویان علوم پزشکی با سهمیه وارد دانشگاه می شوند و سهم داوطلبان آزاد تنها 40 درصد است. حال، دکتر عبدالرحمن رستمیان، رییس مجتمع بیمارستان امام خمینی، با تأیید این بحران، پا را فراتر می گذارد و نه تنها بر کاهش فوری سهمیه ها اصرار دارد، بلکه سازوکارهای لازم را برای جراحی این ساختار ارائه می دهد.

سهمیه ها، عمدتاً شامل مناطق محروم، ایثارگران و بومی گزینی، ریشه در تلاش برای جبران نابرابری های تاریخی دارند. دکتر جعفریان قائم مقام وزیر بهداشت، صراحتاً اعلام کرده که حدود 60 درصد دانشجویان علوم پزشکی از طریق سهمیه وارد دانشگاه ها می شوند. آماری که نه فقط پزشکی، بلکه کل نظام پذیرش را دربرمی گیرد.

این سیاست، بر پایه مصوبات شورای عالی انقلاب فرهنگی و قوانین مجلس، برای تأمین نیروی انسانی در مناطق کم برخوردار طراحی شده. پزشکان سهمیه مناطق محروم متعهد به خدمت در همان نواحی می شوند تا کمبود متخصص جبران گردد. شهرام یزدانی مشاور اموزشی رییس جمهور نیز اذعان می کند که سهمیه ها در همه جای دنیا وجود دارند، اما تأکید دارد که وضعیت فعلی در ایران دیگر قابل دفاع نیست و به مدیریت استعدادهای کشور آسیب زده.

این روزها با وجود مخالفت ها از سوی اساتید، نظام پزشکی و دولت و مجلس، اما همچنان سهمیه ها اعمال می شوند. با این حال جعفریان از تشکیل کارگروه مشترک وزارتخانه ها برای بازنگری خبر می دهد، اما اصلاح آن به دلیل لایه های قانونی، کند پیش می رود.

دکتر رستمیان، رییس بیمارستان امام خمینی می گوید: ردیف های سهمیه مناطق مشخص پر شده است و تعهددادگان برای سال های متمادی نیروی متخصص آن مناطق را تأمین می کنند. از این رو، نیاز به تداوم سهمیه به میزان کنونی کاهش یافته است. این سخن، پاسخی مستقیم به این پرسش است که چرا سیاستی که روزی ضروری بود، امروز دیگر قابل دفاع نیست.

این پزشک و استاد دانشگاه، با اشاره به گذشت دهه ها از جنگ تحمیلی، همین منطق را به سهمیه ایثارگران نیز تعمیم می دهد و معتقد است این سهمیه باید به تدریج کاهش می یافت، اما قوانین منجمد و به روز نشده، مانع این تحول شده اند. حرف او این است: قانون در زمان نیاز وضع شد، نیاز تا حد زیادی برطرف شده، اما قانون بی حرکت مانده است.

رستمیان پیشنهادی پلکانی و قاطع دارد: ضرورت دارد از همین امسال سهمیه ها کاهش یابد. به نظر می رسد کل سهمیه ها می تواند از 60 درصد به 20 درصد و به تدریج به 10 درصد و حتی کمتر برسد. رستمیان،با ارجاع به تجربه جهانی، میان حمایت و سهمیه آموزشی تفکیک قائل می شود: حمایت از سربازان زمان جنگ در کشورهای دیگر نیز وجود دارد و آنان به عنوان قهرمانان معرفی می شوند؛ اما این حمایت بیشتر در قالب راهکارهای حمایتی و امتیازهای اجتماعی است و نشان افتخار و جایگاه قابل احترام در جامعه به آن ها اعطا می شود. این یعنی قدردانی واقعی، نه با تضعیف کیفیت پزشکی کشور، که با تأمین رفاه، احترام و فرصت های اجتماعی برابر برای قهرمانان و خانواده هایشان تحقق می یابد.

به نظر می رسد دیگر زمانی برای مماشات نیست. نظام سلامت ایران با انبوه پزشکانی روبه رو است که شاید تعدادشان کافی به نظر برسد، اما توزیع و کیفیت شان زیر سؤال است. سهمیه ها ابزاری موقت برای دورانی خاص بوده اند و اصرار بر تداوم آن ها، عدالت آموزشی را به ضد خود تبدیل کرده است؛ چراکه هم به کیفیت آموزش ضربه می زند و هم اعتماد عمومی به پزشک آینده را می فرساید. پیشنهاد کاهش فوری سهمیه ها پنجره ای برای بازگشت به شایسته سالاری و نجات پزشکی ایران است، پیش از آنکه سایه سنگین سهمیه ها، کل پیکر نظام سلامت را در خود فروبلعد.

بر اساس نظر کارشناسان، کاهش کیفیت علمی و بالینی، نابرابری و ناامیدی نخبگان، مشکلات ماندگاری و تعهد، تعارض منافع و اعتماد عمومی و نهایتا ایجاد تصور عمومی ذر تحویل پزشکان بی سواد و سهمیه ای به جامعه، از تبعات پزشکان سهمیه ای بوده است و باید این طرح متوقف شود.