محمدجواد ظریف، وزیر خارجه پیشین، در یادداشتی نوشت: یاد رهبر شهید با شناخت دقیق و استمرار همان اندیشه ای ماندگار خواهد شد که امنیت، عزت و استقلال ایران را حاصل اتکای هم زمان به مردم، خرد، ایمان و همه مؤلفه های قدرت ملی می دانست.

شهادت رهبر فرزانه انقلاب را نمی توان تنها از منظر فقدان یک شخصیت سیاسی یا مذهبی روایت کرد. آنچه امروز در برابر تاریخ قرار دارد، ارزیابی میراثی است که در چهار دهه گذشته بر امنیت، جایگاه منطقه ای و اعتماد به نفس ملی ایران بر جای گذاشت.

شاید مهم ترین وجه این میراث، پایان دادن به یک دغدغه تاریخی باشد؛ دغدغه ای که از آغاز سده نوزدهم میلادی و با شکست های ایران در جنگ های قفقاز، همواره بر ذهن دولت های ایرانی سایه افکنده بود: چگونه می توان از تمامیت ارضی و استقلال کشور در برابر قدرت های بزرگ پاسداری کرد؟

در بیش از دو قرن گذشته، دولت های مختلف ایران، با گرایش ها و رویکردهای متفاوت، هر یک به شیوه ای به دنبال پاسخ به این پرسش بودند. گاه راه حل را در سازش با قدرت های خارجی جست وجو کردند، گاه در نوسازی ارتش و زمانی در ائتلاف های بین المللی اما تجربه تاریخی نشان داد که هیچ یک نتوانست نگرانی دیرینه ایرانیان از تکرار حملات و تحمیل اراده بیگانگان را به طور کامل از میان بردارد.

آنچه در دوران رهبری آیت الله شهید سید علی خامنه ای شکل گرفت، تلاشی برای ایجاد الگویی متفاوت از تامین امنیت ملی بود؛ الگویی که بر پیوند میان توان دفاعی، انسجام اجتماعی، دیپلماسی فعال و باور به ظرفیت های داخلی استوار شد. رهبر شهید با تأکید بر عزت، حکمت و مصلحت، به عنوان سه ضلع جدایی ناپذیر سیاست خارجی جمهوری اسلامی، مذاکره و دیپلماسی را بر پایه اقتدار ملی و حفظ عزت کشور از مسیر حکمت و مصلحت بنا کردند. این نگرش، طی سال های گذشته، چارچوب اصلی سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران را شکل داد تا میان مقاومت، تعامل و حفظ منافع ملی توازن برقرار کند.

در کنار این رویکرد، شیوه تصمیم گیری ایشان نیز نقشی تعیین کننده داشت. کسانی که در جلسات ایشان حضور داشتند، از یک ویژگی مشترک سخن گفته اند: شنیدن دیدگاه های متفاوت، پرهیز از تصمیم گیری شتاب زده و توجه به جمع بندی های کارشناسی. کمتر پیش می آمد که نتیجه یک نشست، تنها تکرار دیدگاه اولیه باشد بلکه محصول سنجش روایت ها و تحلیل های مختلف بود. همین ویژگی، امکان پیوند میان حوزه های گوناگون قدرت ملی را از دفاع و امنیت تا اقتصاد و دیپلماسی، فراهم می کرد.

اگر بخواهیم میراث این دوره را در یک گزاره خلاصه کنیم، شاید بتوان گفت که ایران، پس از دو قرن تجربه تلخ ناامنی و آسیب پذیری، به مرحله ای رسید که هزینه هرگونه تجاوز علیه خود را برای دشمنان به شکلی بی سابقه افزایش داد. این تحول تغییری در ذهنیت تاریخی ایرانیان نسبت به امنیت ملی به شمار می رود که در گزاره معروف ایشان که دوران بزن در رو تمام شده است متبلور است. این تغییر پس از دو سده، احساس خودباوری و اعتماد به توان داخلی را برای ایران و ایرانی به ارمغان آورد.

یاد رهبر شهید با شناخت دقیق و استمرار همان اندیشه ای ماندگار خواهد شد که امنیت، عزت و استقلال ایران را حاصل اتکای هم زمان به مردم، خرد، ایمان و همه مؤلفه های قدرت ملی می دانست. این میراث، فارغ از فراز و فرودهای سیاسی، برگی زرین از تجربه تاریخی معاصر ایران خواهد ماند و در داوری آیندگان جایگاهی ویژه خواهد داشت.