به نقل از

اقتصادنیوز،کافی است کمی در میان پلتفرم های آنلاین بچرخید تا ببینید که بازار آگهی ها دیگر فقط بازار خرید و فروش خانه، خودرو، موبایل، وسایل دست دوم و ... نیست، این پلتفرم ها حالا آینه ای از فشار اقتصادی، تغییر سبک مصرف و حتی اضطرارهای زندگی روزمره است.

در این بازار، کنار اجاره دوربین و ابزارهای حرفه ای که تا حدی قابل انتظار است، آگهی هایی دیده می شود که عجیب ترند: برخی لپ تاپ اجاره ای می خواهند، نه فقط برای تدوین، بازی یا کار سنگین؛ بلکه برای کارهای ساده ای مثل Word یا اکسل. tvnd دو جفت کفش کارکرده را با یک کیف قدیمی یک جا می فروشد. دیگری شیشه خالی عطر اصل را می فروشد. آن یکی موی طبیعی اش را قیمت گذاری کرده و جای دیگری اجاره سند، وثیقه برای آزادی زندانی یا فیش حقوقی آگهی شده است.

این ها در نگاه اول شاید سوژه های پراکنده و حتی عجیب به نظر برسند؛ اما وقتی کنار هم قرار می گیرند، یک تصویر واضح تر می سازند: اقتصاد خانوارها به نقطه ای رسیده که هر چیزی می تواند تبدیل به دارایی، ابزار معامله، راه فرار از تنگنا یا دست کم منبعی برای نقد کردن فوری شود.

اجاره دوربین، تجهیزات نور، کنسول بازی یا حتی لپ تاپ های گران قیمت برای پروژه های کوتاه مدت عجیب نیست. این مدل از اجاره در همه جای دنیا وجود دارد؛ چون کالای گران برای استفاده موقت اجاره داده می شود. اما بخش عجیب ماجرا آنجاست که در برخی آگهی ها افراد به دنبال اجاره لپ تاپ ساده اند و توضیح می دهند که استفاده شان فقط کارهای سبک مثل ورد، اکسل، تایپ، کلاس آنلاین یا امور اداری است.

این آگهی ها یک پیام مهم دارند: بخشی از جامعه نه تنها برای خرید کالای دیجیتال جدید توان کافی ندارد، بلکه حتی داشتن یک ابزار ابتدایی کار هم برایش تبدیل به هزینه سنگین شده است. لپ تاپ برای دانشجو، کارمند، فریلنسر، جویای کار و حتی کسی که دنبال ثبت نام، رزومه سازی یا انجام امور اداری است، ابزار ورود به بازار کار است. وقتی همین ابزار باید اجاره شود، یعنی شکاف دیجیتال فقط درباره اینترنت و سرعت اتصال نیست؛ درباره مالکیت ابزار کار هم هست. مرکز پژوهشی Pew هم در گزارشی نشان داده بود خانوارهای کم درآمد همچنان از نظر دسترسی به فناوری با گروه های پردرآمد فاصله دارند.

بازار لباس و کفش دست دوم سال هاست وجود دارد، اما شکل تازه برخی آگهی ها نشان می دهد ماجرا از وینتیج فروشی یا سبک زندگی پایدار فاصله گرفته است. در بخشی از آگهی ها کالاها آن قدر کارکرده اند که فروش تکی آن ها دشوار است؛ برای همین فروشنده چند تکه را با هم بسته بندی می کند: دو جفت کفش، چند لباس، کیف قدیمی یا اقلام ریز دیگر با یک قیمت پایین تر.این نوع آگهی ها زبان خاص خودشان را دارند. فروشنده به جای اینکه هر کالا را جدا معرفی کند، مجموعه ای از چیزهای باقی مانده را تبدیل به یک پکیج نقدشونده می کند. برای خریدار هم ماجرا روشن است؛ قرار نیست کالای بی نقص بخرد، قرار است با بودجه محدود چند نیاز را یک جا جمع کند.

در چنین فضایی، کفش، مانتو، کیف، لباس بچه، لباس مجلسی و حتی لباس های کاملاً کارکرده ارزش مبادله پیدا می کنند. کالا تا جایی مصرف می شود که دیگر فقط نو نبودنش مسئله نیست؛ همچنان می تواند برای کسی دیگر قابل استفاده، قابل تعمیر یا دست کم قابل معامله باشد.

یکی از عجیب ترین آگهی ها، فروش شیشه های خالی عطر اصل است؛ گاهی به صورت تکی، گاهی عمده و با قیمت هایی که بسته به برند و سالم بودن بطری تغییر می کند. ظاهر ماجرا شاید ساده باشد: کسی بطری های خالی عطر را برای دکور، کلکسیون یا استفاده تزیینی می خرد. در جهان هم بازار بطری های قدیمی و کلکسیونی عطر وجود دارد و حتی برخی بطری های خاص به عنوان اشیای نوستالژیک یا دکوری خرید و فروش می شوند. نمونه هایی از فروش بطری های قدیمی و تقریباً خالی عطر در بازارهای کلکسیونی خارجی هم گزارش شده است.

فروش موی طبیعی پدیده تازه ای نیست. سال هاست موهای بلند، سالم، رنگ نشده یا اصطلاحاً خام برای اکستنشن، کلاه گیس و کارهای زیبایی خرید و فروش می شود. اما در سال های اخیر به نظر می رسد ردپای این آگهی ها در پلتفرم های آنلاین بیشتر به چشم می آید. در برخی آگهی ها طول مو، رنگ داشتن یا نداشتن، سلامت، ضخامت و حتی امکان کوتاه شدن توسط آرایشگر اختصاصی ذکر می شود. در صفحه هایی برای خرید و فروش موی طبیعی دیده می شود که در آن قیمت ها از توافقی تا چند میلیون تومان متغیر است.

فروش مو از آن دسته آگهی هایی است که همزمان دو روایت دارد؛ از یک طرف بخشی از صنعت زیبایی و بازار اکستنشن است، از طرف دیگر برای فروشنده می تواند راهی برای تبدیل یک دارایی شخصی به پول نقد باشد. در بازار جهانی نیز فروش موی طبیعی سابقه طولانی دارد Smithsonian در گزارشی درباره تاریخ خرید و فروش مو به نمونه هایی اشاره کرده که افراد موی بلند خود را در سایت های تخصصی فروخته اند؛ حتی نمونه ای از فروش 38 اینچ مو به قیمت 1800 دلار ذکر شده است.

در میان آگهی های عجیب، دسته ای وجود دارد که جنس آن با فروش کفش و شیشه عطر فرق دارد؛ اجاره سند برای آزادی زندانی، مرخصی، وثیقه، کفالت، فیش حقوقی کارمند رسمی یا جواز کسب دیده می شود. نمونه هایی از این آگهی ها حتی مبالغ وثیقه از چند میلیارد تا ده ها یا صدها میلیارد تومان را مطرح کرده اند.

این آگهی ها از یک طرف نشان دهنده نیاز واقعی خانواده هایی است که برای آزادی موقت، مرخصی یا تأمین وثیقه با مشکل روبه رو هستند؛ از طرف دیگر، بازاری پرریسک و حساس ایجاد می کنند. در برخی سایت های حقوقی نیز اجاره سند برای زندانی به عنوان روشی برای خانواده هایی معرفی شده که سند ملکی یا مالی مناسب برای ارائه به مرجع قضایی ندارند. اما همین حوزه به دلیل ارتباط با پرونده قضایی، نوع جرم، مبلغ وثیقه، اعتبار سند، مسئولیت حقوقی سندگذار و احتمال سوءاستفاده، نیازمند بررسی دقیق حقوقی است.

فیش حقوقی هم داستان مشابهی دارد. در نگاه اول شاید فقط ضمانت به نظر برسد، اما وقتی فیش حقوقی تبدیل به کالای اجاره ای می شود، یعنی اعتماد رسمی و اعتبار اداری هم قیمت پیدا کرده است. برخی آگهی ها تأکید می کنند که این خدمات برای وام نیست و برای ضمانت یا آزادی زندانی ارائه می شود؛ همین تأکید نشان می دهد مرزهای این بازار چقدر حساس است.

این سبک آگهی ها فقط عجیب نیستند؛ نشانه اند. نشانه اینکه خانوارها برای جبران کسری نقدینگی، دامنه دارایی های قابل فروش یا اجاره را گسترش داده اند. قبلاً دارایی یعنی خانه، خودرو، طلا یا لوازم خانگی. امروز دارایی می تواند لپ تاپ چندساعته، کفش کارکرده، شیشه خالی عطر، موی طبیعی، اعتبار فیش حقوقی یا سندی باشد که برای مدتی در اختیار دیگری قرار می گیرد.

در چنین بازاری، سه اتفاق همزمان رخ می دهد؛ اول اینکه مصرف از مالکیت فاصله می گیرد؛ فرد به جای خرید، اجاره می کند. دوم اینکه کالا تا آخرین مرحله مصرف ارزش گذاری می شود؛ حتی بطری خالی یا لباس کاملاً کارکرده هم وارد معامله می شود. سوم اینکه اعتبار و اسناد رسمی هم شکل بازاری پیدا می کنند؛ یعنی آنچه پیش تر فقط ابزار اداری یا حقوقی بود، حالا در قالب آگهی قیمت می گیرد.

این وضعیت را می توان نوعی اقتصاد بقا دانست؛ اقتصادی که در آن افراد نه از روی علاقه به سبک زندگی مینیمال یا مصرف پایدار، بلکه برای مدیریت هزینه های روزانه، هر امکان کوچک را نقد می کنند.

نمونه های مشابه در جهان هم دیده می شود. فروش مو در بازارهای آنلاین خارجی، فروش بطری های خالی عطر برای کلکسیون یا سوءاستفاده احتمالی در جعل، اجاره ابزار دیجیتال و نگرانی درباره فیش های جعلی یا مدارک درآمدی ساختگی در بازار اجاره مسکن از جمله نمونه هایی است که در کشورهای دیگر هم گزارش شده است.

در حوزه اجاره مسکن، برخی شرکت های غربی درباره افزایش جعل مدارک درآمدی و فیش حقوقی در فرایند احراز توان مالی مستأجران هشدار داده اند؛ هرچند این مسئله با اجاره فیش حقوقی در ایران یکی نیست، اما از یک جنس بزرگ تر می آید: تبدیل اعتبار مالی به ابزار معامله و دور زدن محدودیت ها.

آگهی ها معمولاً ادبیات رسمی ندارند، اما شاید از بسیاری گزارش های رسمی صادق تر باشند. کسی که می نویسد لپ تاپ برای کار سبک می خواهم ، دارد بدون واژه های اقتصادی از شکاف قدرت خرید حرف می زند. کسی که شیشه خالی عطر می فروشد، نشان می دهد حتی ته مانده مصرف لوکس هم قابل نقد شدن است و کسی که دنبال اجاره سند یا فیش حقوقی است، در نقطه ای ایستاده که مسئله از خرید و فروش کالا عبور کرده و به بازار اعتبار، ضمانت و اضطرار رسیده است.

شاید به همین دلیل آگهی های عجیب را نباید فقط سوژه های بامزه فضای مجازی دانست. این ها قطعات پراکنده یک پازل بزرگ ترند؛ پازلی از اقتصاد روزمره، فشار معیشتی، تغییر رفتار مصرف کننده و بازاری که هر روز چیز تازه ای را قابل خرید، فروش یا اجاره می کند.