به نقل از اقتصادنیوز، در سال های اخیر، تورم مزمن، نوسان بازارها و افزایش نااطمینانی نسبت به چشم انداز اقتصاد، رفتار مالی خانوارها را تغییر داده است. این وضعیت در ماه های اخیر با تشدید تنش های سیاسی و وقوع جنگ، ابعاد تازه ای پیدا کرده و نگرانی نسبت به آینده را در میان بخشی از جامعه افزایش داده است.

اگر تا چند سال پیش تعویق خرید خانه، خودرو یا کالاهای بادوام عمدتاً به محدودیت منابع مالی بازمی گشت، امروز انتظار به یکی از عوامل اثرگذار بر تصمیم های اقتصادی مردم تبدیل شده است؛ انتظاری برای روشن تر شدن شرایط، ثبات قیمت ها و کاهش ریسک هایی که امکان برنامه ریزی را دشوار کرده اند.

در چنین وضعیتی، بسیاری از خانوارها تصمیم های مهم اقتصادی خود را به تعویق انداخته اند یا میان مصرف، پس انداز و سرمایه گذاری با تردید بیشتری تصمیم می گیرند.

سردرگمی اقتصادی و تلاش برای حفظ ارزش دارایی ها

بررسی میدانی اقتصادنیوز از گفت وگو با شماری از شهروندان نشان می دهد این بلاتکلیفی دیگر محدود به بازار دارایی ها نیست و به زندگی روزمره خانوارها نیز سرایت کرده است.

روایت های این شهروندان نشان می دهد بخشی از مردم نه تنها خریدهای بزرگ، بلکه حتی برخی هزینه های ضروری مانند درمان، برنامه های پس انداز و نحوه نگهداری دارایی های خود را نیز تحت تأثیر این شرایط قرار داده اند. آنچه در پاسخ های آنان بیش از همه دیده می شود، شکل گیری نوعی سردرگمی اقتصادی و تلاش برای حفظ ارزش دارایی ها در شرایطی است که پیش بینی آینده برای بسیاری دشوار شده است.

از پس انداز طلا تا تعویق درمان؛ روایت خانوارها از زندگی در سایه نااطمینانی

زن 35 ساله، خانه دار و متأهل، می گوید فشار اقتصادی باعث شده خانواده اش از بسیاری از خواسته های خود صرف نظر کند. به گفته او، حتی درباره اندک پس اندازی که از حقوق همسرش باقی می ماند نیز نمی توانند تصمیم قطعی بگیرند.

او توضیح می دهد: نمی دانیم پول را نقد نگه داریم یا به طلا تبدیل کنیم. از یک طرف صحبت از ناامنی نگهداری پول در بانک ها مطرح می شود و از طرف دیگر این نگرانی وجود دارد که اگر بازار طلا با رکود مواجه شود، خرید و فروش آن دشوار شود.

این شهروند می گوید خانواده اش بیش از هر چیز منتظر مشخص شدن شرایط کشور است تا بتواند برای آینده تصمیم بگیرد. او تأکید می کند حتی اگر مبلغ اندکی از درآمد خانوار باقی بماند، ترجیح می دهند با وجود دشواری های معیشتی آن را پس انداز کنند، زیرا نمی دانند در ماه های آینده با چه شرایطی روبه رو خواهند شد.

به اعتقاد او، این بلاتکلیفی بر تمام ابعاد زندگی خانوار سایه انداخته است؛ از اجاره و خرید مسکن گرفته تا خرید خودرو و حتی تأمین مایحتاج روزانه. او می گوید وقتی امکان پیش بینی آینده وجود ندارد، تشخیص اینکه کدام تصمیم درست و کدام اشتباه است نیز دشوار می شود و همین موضوع احساس سردرگمی را تشدید کرده است.

اما تعویق تصمیم های اقتصادی تنها به خرید کالاهای سرمایه ای محدود نمی شود. یک مرد 30 ساله، کارمند بخش خصوصی و متأهل می گوید به دلیل محدودیت های مالی، حتی برخی خدمات درمانی خود را نیز به تعویق انداخته است.

او از ترمیم و ایمپلنت دندان، خرید عینک و انجام آزمایش های تخصصی به عنوان هزینه هایی نام می برد که فعلاً توان پرداخت آنها را ندارد و امیدوار است پس از کاهش بدهی هایش بتواند برای درمان اقدام کند.

این شهروند درباره نحوه مدیریت پس انداز نیز دیدگاه متفاوتی ندارد. او می گوید اگر امروز سرمایه ای در اختیار داشته باشد، ترجیح می دهد آن را به طلا یا ارز تبدیل کند، زیرا در شرایط کنونی حفظ ارزش دارایی را مهم تر از هر تصمیم اقتصادی دیگری می داند.

به گفته او، نااطمینانی موجود باعث شده احساس کند امکان برنامه ریزی اقتصادی از بین رفته است. او می گوید اکنون بیشتر در وضعیت بقا قرار دارد تا برنامه ریزی برای آینده و نگرانی نسبت به آینده، نه تنها تصمیم های مالی، بلکه آرامش روانی او را نیز تحت تأثیر قرار داده است.

در میان پاسخ دهندگان، یک زن 40 ساله، کارمند و مجرد نیز از زاویه دیگری به همین مسئله نگاه می کند. او می گوید یکی از تصمیم های مالی که فعلاً به تعویق انداخته، خرید طلاست.

به گفته این شهروند، با وجود آنکه طلا را بهترین گزینه برای حفظ ارزش دارایی می داند، ترجیح می دهد برای خرید عجله نکند و منتظر ثبات بیشتر یا کاهش نسبی قیمت ها بماند تا بتواند با اطمینان بیشتری تصمیم بگیرد.

او تأکید می کند اگر امروز مبلغی پس انداز داشته باشد، در نهایت آن را صرف خرید طلا خواهد کرد، زیرا نگهداری پول نقد را در شرایط تورمی منطقی نمی داند و معتقد است کاهش ارزش پول، قدرت خرید خانوارها را به مرور کاهش می دهد.

این زن 40 ساله می گوید نگرانی از شرایط اقتصادی باعث شده سبک زندگی او نیز تغییر کند. او توضیح می دهد که اکنون هزینه های خود را با دقت بیشتری بررسی می کند، خریدهای غیرضروری را کنار گذاشته و تلاش می کند تا حد امکان پس انداز کند تا در زمان مناسب بتواند آن را به طلا تبدیل کند.

او همچنین به نگرانی درباره امنیت برخی روش های نگهداری دارایی اشاره می کند و می گوید همین دغدغه ها باعث شده حتی اعتماد به نگهداری پول در بانک نیز برایش کاهش پیدا کند. به اعتقاد او، مجموعه این عوامل موجب شده برنامه ریزی مالی با احتیاط، نگرانی و محدود کردن بسیاری از خواسته های شخصی همراه شود.

نااطمینانی چگونه رفتار اقتصادی مردم را تغییر داد؟

یک زن 33 ساله، کارمند و مجرد نیز به اقتصادنیوز می گوید در شرایط فعلی، خرید لوازم نسبتاً گران قیمت منزل مانند یخچال، مبل یا تلویزیون را به تعویق انداخته است، زیرا هزینه های ضروری تر مانند مخارج روزمره، قبوض و درمان در اولویت قرار گرفته اند.

او می گوید امیدوار است شرایط اقتصادی بهبود پیدا کند و قیمت کالاها متعادل تر شود، اما تجربه سال های اخیر نشان داده هر بار که خرید را به امید کاهش قیمت ها به تعویق انداخته، همان کالا با قیمت بالاتری عرضه شده است. همین موضوع باعث شده همواره میان خرید کردن و صبر کردن مردد باشد.

این شهروند نیز نگهداری پول نقد را در شرایط تورمی تصمیم مناسبی نمی داند و معتقد است سرمایه گذاری، حتی اگر بازدهی بالایی نداشته باشد، می تواند بخشی از کاهش ارزش پول را جبران کند. البته او تأکید می کند پیش از هر سرمایه گذاری تلاش می کند ریسک های موجود را نیز بررسی کند.

به گفته این زن 33 ساله، نااطمینانی اقتصادی برنامه ریزی بلندمدت را دشوار کرده است. او می گوید وقتی مشخص نیست قیمت ها، درآمدها یا هزینه های زندگی در ماه های آینده چه تغییری خواهد کرد، تصمیم گیری درباره خرید، پس انداز یا سرمایه گذاری نیز با تردید بیشتری همراه می شود. به همین دلیل، بسیاری از خریدها حتی در صورت نیاز نیز به تعویق می افتند و مدیریت هزینه های خانوار دشوارتر از گذشته شده است.

مردم بین صبر و اقدام گیر کرده اند

در میان روایت های میدانی، همه شهروندان تصمیم خود را به تعویق نینداخته اند. یک مرد 31 ساله، کارمند بخش خصوصی، متأهل از تجربه متفاوتی می گوید؛ او تصمیم گرفته به جای انتظار برای بهبود شرایط اقتصادی، با وجود ریسک و فشار مالی، خریدهای بزرگ خود را انجام دهد.

او می گوید: واقعیت این است که اگر منتظر بمانم شرایط اقتصادی بهتر شود یا بتوانم پول کافی پس انداز کنم، شاید سال ها طول بکشد و در نهایت هیچ وقت نتوانم خانه یا خودرو بخرم. به همین دلیل تصمیم گرفتم ریسک کنم و هر دو را به صورت اقساطی تهیه کردم.

این شهروند توضیح می دهد که اکنون بخش قابل توجهی از درآمدش صرف پرداخت اقساط می شود و عملاً امکان پس انداز چندانی ندارد، اما معتقد است حداقل توانسته دو هدف مهم زندگی خود را محقق کند.

او درباره نحوه مدیریت پول در شرایط فعلی می گوید اگر امروز مبلغی در اختیار داشته باشد، احتمالاً آن را صرف خرید جدید یا سرمایه گذاری نمی کند، بلکه ترجیح می دهد بخشی از آن را به عنوان پشتوانه مالی برای شرایط پیش بینی نشده کنار بگذارد؛ چراکه به گفته او، وجود اقساط خانه و خودرو باعث شده حتی یک هزینه غیرمنتظره بتواند تعادل مالی خانواده را برهم بزند.

این مرد 31 ساله معتقد است مهم ترین چالش امروز خانوارها، دشوار شدن برنامه ریزی بلندمدت است. به گفته او، بسیاری از مردم دیگر نمی توانند صرفاً منتظر ثبات اقتصادی بمانند، زیرا تجربه سال های گذشته نشان داده تأخیر در خرید دارایی هایی مانند مسکن و خودرو ممکن است باعث افزایش فاصله آنها با این بازارها شود.

مرور این روایت ها نشان می دهد اگرچه شرایط اقتصادی افراد با یکدیگر متفاوت است، اما الگوی رفتاری آنها شباهت قابل توجهی دارد. برخی درمان را به تعویق انداخته اند، برخی خرید لوازم منزل یا طلا را، و برخی نیز میان نگهداری پول نقد و تبدیل آن به دارایی های دیگر مردد مانده اند. در مقابل، تقریباً همه آنها از دشوار شدن برنامه ریزی مالی، افزایش احتیاط در هزینه کرد و نگرانی نسبت به آینده سخن می گویند.

آنچه از این گفت وگوهای میدانی اقتصادنیوز برمی آید، تنها فشار ناشی از تورم یا گرانی نیست؛ بلکه شکل گیری نوعی اقتصاد انتظار است؛ وضعیتی که در آن نااطمینانی، تصمیم گیری اقتصادی را به تعویق انداخته و بسیاری از خانوارها را در موقعیتی قرار داده است که پیش از هر خرید یا سرمایه گذاری، بیش از هر چیز در انتظار روشن تر شدن آینده بمانند.