به نقل از ایسنا، بازار تخم مرغ در مردادماه با تصویری متناقض روبه روست؛ محصولی که در هفته های ابتدایی تابستان به دلیل کاهش مصرف و افزایش مازاد تولید با افت شدید قیمت مواجه شده بود، اکنون در بازار خرده فروشی بسته به وزن، نوع بسته بندی، برند و محل عرضه، از 525 تا 747 هزار تومان قیمت گذاری می شود. این اختلاف قابل توجه در حالی است که تولیدکنندگان همچنان می گویند تخم مرغ را پایین تر از هزینه واقعی تولید می فروشند.

نگاهی به قیمت های درج شده در فروشگاه ها و مراکز خرده فروشی نشان می دهد بازار تخم مرغ از نرخ واحدی پیروی نمی کند. قیمت برخی شانه ها از حدود 525 هزار تومان آغاز می شود، اما برای نمونه های بسته بندی شده، درشت تر یا متعلق به برندهای مختلف تا 747 هزار تومان نیز افزایش می یابد.

به این ترتیب، فاصله کمترین و بیشترین قیمت به 222 هزار تومان می رسد؛ یعنی مصرف کننده ممکن است برای کالایی با تعداد ظاهرا یکسان، بیش از 42 درصد قیمت بیشتری پرداخت کند. بخشی از این اختلاف می تواند به وزن تخم مرغ ها، درجه بندی، نوع بسته بندی، هزینه حمل ونقل و حاشیه سود فروشگاه مربوط باشد، اما نبود یک معیار شفاف بر مبنای وزن خالص، مقایسه قیمت ها را برای خریدار دشوار کرده است.

از ابتدای فصل گرما، فعالان بازار از افت تقاضا برای تخم مرغ خبر می دادند. کاهش مصرف خانوار، افت تقاضای برخی صنایع غذایی و هم زمانی تابستان با تعطیلی مدارس باعث شد مصرف تخم مرغ کاهش یابد، درحالی که تولید واحدهای مرغداری همچنان ادامه داشت. در واقع، گرما به خودی خود عامل ارزان شدن تخم مرغ نبود؛ کاهش تقاضا در فصل گرم، همراه با محدودیت نگهداری این محصول فسادپذیر، موجب شد مازاد تولید با سرعت بیشتری وارد بازار شود و قیمت درب مرغداری سقوط کند.

شدت کاهش قیمت در ابتدای تابستان به اندازه ای بود که حمیدرضا کاشانی، رییس هیئت مدیره اتحادیه مرکزی مرغداران میهن، در پایان خرداد از فروش هر کیلوگرم تخم مرغ با قیمت حدود 120 هزار تومان درب مرغداری خبر داد؛ درحالی که هزینه تمام شده تولید در آن مقطع حدود 260 هزار تومان برآورد می شد. به بیان دیگر، تولیدکننده گاهی محصول خود را با قیمتی کمتر از نصف هزینه تولید می فروخت.

حمیدرضا کاشانی- رییس اتحادیه مرکزی مرغداران میهن - در گفت وگو با ایسنا، درباره وضعیت بازار تخم مرغ اظهار کرد: پس از آزادسازی بازار و حذف ارز 28 هزار و 500 تومانی، تولیدکنندگان طی هشت ماه گذشته زیان سنگینی متحمل شدند و در بسیاری از مقاطع، محصول خود را تنها با قیمتی معادل 50 تا 60 درصد هزینه تمام شده به فروش رساندند. تا سال گذشته، برنامه ریزی در حوزه صادرات، واردات و تنظیم بازار تخم مرغ در اختیار اتحادیه بود، اما امسال وزارت جهاد کشاورزی تصمیم گرفت تمام اختیارات واگذارشده را دوباره در اختیار بگیرد و برنامه ریزی تولید، صادرات و واردات را مستقیماً انجام دهد. با این حال، تولیدکنندگان در ماه های گذشته همچنان با زیان گسترده ای مواجه بودند.

کاشانی با اشاره به اقدامات انجام شده برای مدیریت تولید گفت: در تیر و مرداد، بخشی از واحدهای تولیدی وارد برنامه تولک بری شدند و تولید آنها به طور موقت متوقف شد. این واحدها از اواخر شهریور و در مهر دوباره وارد چرخه تولید می شوند و می توانند بخشی از افزایش تقاضا در آن مقطع را پوشش دهند.

رییس اتحادیه مرکزی مرغداران میهن درباره قیمت های فعلی بازار توضیح داد: در سه هفته گذشته، قیمت هر کیلوگرم تخم مرغ درب مرغداری بین 220 تا 225 هزار تومان متغیر بوده است. نرخ ارشادی وزارت جهاد کشاورزی 235 هزار تومان اعلام شده، درحالی که بر اساس محاسبات اتحادیه، هزینه تمام شده تولید هر کیلوگرم تخم مرغ حدود 268 هزار تومان است. بنابراین، تولیدکنندگان هنوز نتوانسته اند محصول خود را متناسب با هزینه واقعی تولید بفروشند.

وی ادامه داد: با احتساب حدود 23 درصد هزینه های مربوط به انتقال و توزیع محصول از مرغداری تا بازار مصرف، قیمت نهایی باید متناسب با هزینه های زنجیره تعیین شود. درحال حاضر قیمت یک شانه تخم مرغ دو کیلوگرمی، بسته به وزن دقیق آن، حدود 560 تا 570 هزار تومان است و حتی در برخی فروشگاه های زنجیره ای با قیمتی پایین تر عرضه می شود. این در حالی است که قیمت هر شانه تخم مرغ در مقطعی تا حدود 700 هزار تومان نیز افزایش یافته بود.

کاشانی کاهش مصرف صنایع، شرایط ناشی از جنگ و تغییر سیاست های ارزی را از عوامل فشار بر بازار و تولیدکنندگان دانست و گفت: مجموع این عوامل، دوره بسیار سختی را برای فعالان صنعت تخم مرغ رقم زد.

وی درباره وضعیت صادرات نیز اظهار کرد: پس از بازپس گیری اختیار صادرات از اتحادیه، صادرات تخم مرغ، سه مرتبه بدون اطلاع قبلی اتحادیه ممنوع شد. این تصمیم های ناگهانی موجب شد بازارهای هدف صادراتی خود را از دست بدهیم. در چهار سالی که مدیریت صادرات در اختیار اتحادیه قرار داشت، تلاش شده بود صادرات به صورت مستمر ادامه پیدا کند و هم زمان نیاز بازار داخلی و تولید کشور نیز حفظ شود؛ اما وزارتخانه تاکنون نتوانسته الگویی ایجاد کند که ضمن استمرار صادرات، ثبات تولید و بازار داخلی را نیز تضمین کند. این روند نشان می دهد افزایش اخیر قیمت تخم مرغ الزاما ناشی از کمبود محصول نیست، بلکه بخشی از آن به بازگشت قیمت درب مرغداری از سطوح زیان ده و نزدیک شدن آن به هزینه تولید مربوط می شود. مسئولان صنفی نیز تأکید دارند که درحال حاضر مشکل جدی در تأمین تخم مرغ وجود ندارد.

اگر قیمت هر کیلوگرم تخم مرغ درب مرغداری را 230 هزار تومان در نظر بگیریم، بهای یک شانه دقیقاً دوکیلوگرمی در مبدأ حدود 460 هزار تومان خواهد بود. با احتساب حدود 23 درصد هزینه و حاشیه قانونی شبکه توزیع، قیمت چنین شانه ای برای مصرف کننده باید تقریباً به 565 هزار تومان برسد. بر این مبنا، قیمت 525 تا حدود 570 هزار تومان را می توان نزدیک به دامنه قابل انتظار بازار دانست؛ البته به شرط آنکه وزن خالص شانه حدود دو کیلوگرم باشد. اما رسیدن قیمت به 747 هزار تومان، بدون تفاوت محسوس در وزن، کیفیت یا ویژگی محصول، نیازمند بررسی دقیق تر حاشیه سود حلقه های توزیع است.

در نرخ 747 هزار تومانی، قیمت یک شانه دوکیلوگرمی حدود 181 هزار تومان بالاتر از برآورد 565 هزار تومانی قرار می گیرد. این اختلاف می تواند ناشی از بسته بندی ویژه، تخم مرغ غنی شده، وزن بالاتر، هزینه های برند و تفاوت محل عرضه باشد؛ اما اگر محصول تفاوت مشخصی با شانه های معمولی نداشته باشد، نمی توان تمام فاصله قیمتی را با هزینه های متعارف توزیع توضیح داد.

نکته مهم دیگر آن است که واحد شانه به تنهایی معیار دقیقی برای مقایسه نیست. ممکن است دو شانه هر دو 30 عدد تخم مرغ داشته باشند، اما وزن خالص آنها صدها گرم با یکدیگر متفاوت باشد. درج روشن وزن خالص، درجه بندی، تاریخ تولید و قیمت هر کیلوگرم روی بسته می تواند امکان مقایسه واقعی را برای مصرف کننده فراهم کند.

یکی از مهم ترین تناقض های این بازار آن است که هنگام سقوط قیمت درب مرغداری، کاهش قیمت به همان نسبت در خرده فروشی مشاهده نشد. تولیدکننده در مقاطعی محصول را با زیان سنگین فروخت، اما مصرف کننده همچنان تخم مرغ را با نرخ های بالا خریداری کرد. این وضعیت از شکاف میان قیمت تولید و بازار مصرف حکایت دارد. تعدد واسطه ها، هزینه سورت و بسته بندی، حمل ونقل، نگهداری نامناسب، تأخیر در اصلاح برچسب قیمت ها و ضعف نظارت بر حاشیه سود می تواند بخشی از این اختلاف را توضیح دهد. به همین دلیل، افت قیمت در مبدأ همیشه به سرعت به قفسه فروشگاه منتقل نمی شود، اما افزایش قیمت معمولاً با فاصله زمانی کوتاه تری به مصرف کننده می رسد.

صادرات می توانست بخشی از مازاد تولید فصل گرم را جذب کند، اما به گفته رییس اتحادیه مرکزی مرغداران میهن، ممنوعیت های ناگهانی و چندباره صادرات موجب ازدست رفتن بخشی از بازارهای هدف شده است. بازاری که برای چند سال خریدار مستمر تخم مرغ ایران بوده، با توقف های پیش بینی ناپذیر به سراغ تأمین کنندگان دیگر می رود و بازگرداندن آن به سادگی ممکن نیست. نبود صادرات پایدار باعث می شود در دوره های کاهش مصرف داخلی، مازاد محصول مستقیماً بر قیمت درب مرغداری فشار وارد کند. در چنین شرایطی تولیدکننده زیان می بیند، اما به دلیل مشکلات شبکه توزیع، مصرف کننده الزاماً از این ارزانی بهره مند نمی شود.

با پایان ماه های گرم، افزایش فعالیت مدارس و صنایع غذایی و رشد مصرف خانوار، تقاضای تخم مرغ معمولاً افزایش پیدا می کند. از سوی دیگر، گله هایی که در تیر و مرداد وارد دوره تولک بری شده اند، از اواخر شهریور و مهر دوباره به چرخه تولید بازمی گردند. هم زمانی افزایش تقاضا و بازگشت ظرفیت تولید می تواند بازار را متعادل نگه دارد، مشروط بر آنکه در تأمین نهاده ها، صادرات و شبکه توزیع اختلال تازه ای ایجاد نشود.

آنچه اکنون در بازار دیده می شود، بیش از آنکه نشانه کمبود تخم مرغ باشد، نتیجه اختلاف قیمت میان تولید، بسته بندی و خرده فروشی است. در یک سوی زنجیره، مرغداری قرار دارد که هنوز از فروش زیر هزینه تمام شده سخن می گوید و در سوی دیگر، مصرف کننده ای ایستاده که برای یک شانه تخم مرغ تا 747 هزار تومان می پردازد. روشن شدن سهم هر حلقه از این فاصله، انتشار روزانه قیمت بر مبنای وزن و نظارت بر حاشیه سود توزیع، می تواند پاسخ معمای بازار تخم مرغ باشد.