به نقل از اقتصادنیوز، کالابرگ هدفش این بود که به جای پرداخت یارانه در ابتدای زنجیره، قدرت خرید مستقیم به خانوار منتقل شود. اما چند ماه پس از آغاز اجرای این طرح، یک پرسش همچنان پابرجاست؛ آیا اعتبار کالابرگ توانسته هم پای افزایش قیمت ها حرکت کند یا دوباره بازار چند قدم جلوتر از سیاست حمایتی حرکت کرده است؟

بررسی قیمت کالاهای اصلی سبد کالابرگ نشان می دهد همان اعتبار یک میلیون تومانی که در نخستین ماه های اجرای طرح در سال 1404 برای خرید بخشی از نیازهای اساسی خانوار اختصاص یافت، امروز قدرت خرید گذشته را ندارد. اگر همان سبد 11 قلمی را با قیمت های مرداد 1405 مقایسه کنیم، هزینه تهیه همان میزان کالا اکنون به حدود یک میلیون و 600 تا یک میلیون و 700 هزار تومان رسیده است

به بیان ساده تر، خانواری که سال گذشته با یک میلیون تومان اعتبار می توانست ترکیبی از کالاهای اساسی را خریداری کند، امروز برای خرید همان سبد باید حدود 600 تا 700 هزار تومان بیشتر هزینه کند.

این در حالی است که صحبت از افزایش حدود 23 تا 25 درصدی اعتبار کالابرگ مطرح شده است؛ افزایشی که می تواند بخشی از فشار هزینه ای خانوار را کاهش دهد، اما همچنان فاصله قابل توجهی با رشد قیمت کالاهای اساسی دارد.

طبق اظهارات اخیر رییس کل بانک مرکزی، دولت متعهد شده ارزش کالابرگ را متناسب با تغییرات بازار افزایش دهد و برای افزایش حدود 23 درصدی اعتبار برنامه ریزی شده است.

بر این اساس، اعتبار یک میلیون تومانی کالابرگ می تواند به حدود یک میلیون و 230 تا یک میلیون و 250 هزار تومان برسد.

اما مسئله اصلی اینجاست که هزینه زندگی خانوار تنها به اندازه افزایش کالابرگ رشد نکرده است.

آخرین داده های مرکز آمار ایران نشان می دهد تورم سالانه در تیرماه 1405 به 66 درصد رسیده و تورم نقطه به نقطه نیز 87.9 درصد ثبت شده است.

یعنی حتی اگر اعتبار کالابرگ 25 درصد افزایش پیدا کند، هنوز با سرعت افزایش هزینه های زندگی فاصله دارد.

در نخستین ماه های اجرای کالابرگ، مسئله اصلی این بود که آیا اعتبار یک میلیون تومانی می تواند یک سبد کامل غذایی برای خانوار بسازد یا نه. همان زمان نیز محاسبه قیمت ها نشان می داد خانوار برای حفظ تنوع غذایی ناچار است میان کالاهای مختلف انتخاب کند. اما اکنون مسئله یک مرحله جلوتر رفته است؛ حتی همان سبد محدود نیز گران تر شده است.

افزایش قیمت برنج، گوشت، مرغ، لبنیات، حبوبات و روغن باعث شده ارزش واقعی اعتبار کالابرگ کاهش پیدا کند.در واقع کالابرگ از نظر عددی بزرگ تر شده، اما از نظر قدرت خرید کوچک تر مانده است.

بررسی قیمت حدودی بازار نشان می دهد بسیاری از اقلام اصلی سبد کالابرگ در فاصله اجرای اولیه طرح یعنی دی ماه 1404 تا مرداد 1405 افزایش قابل توجهی داشته اند.

اگر بخواهیم با یک اعتبار حدود یک میلیون و 600 هزار تومانی یک سبد حداقلی از همان اقلام کالابرگی برای یک خانوار تصور کنیم، انتخاب ها بسیار محدود می شود. در چنین شرایطی، یک خانوار ناچار است میان حجم خرید و تنوع کالا یکی را انتخاب کند؛ به طوری که این اعتبار می تواند برای مثال شامل مقدار محدودی برنج، یک بطری روغن، یک بسته کوچک حبوبات، چند قلم لبنیات، تخم مرغ، مقدار محدودی مرغ و چند کالای پایه مانند ماکارونی و قند و شکر باشد؛ اما دیگر جایی برای خرید گوشت قرمز یا تامین بخش بیشتری از نیاز ماهانه خانواده باقی نمی ماند.

به بیان دیگر، یک میلیون و 600 هزار تومان در مرداد 1405 شاید بتواند یک سبد شروع برای خانوار بسازد، اما دیگر توان خرید یک سبد کامل غذایی را ندارد. اگر گوشت قرمز یا سهم بیشتری از پروتیین به این سبد اضافه شود، خانوار مجبور است از اقلام دیگری مانند لبنیات، حبوبات یا حجم برنج و روغن کم کند. این همان جایی است که کاهش قدرت خرید کالابرگ خودش را نشان می دهد؛ حمایتی که قرار بود امکان انتخاب بیشتری به خانواده بدهد، حالا بیشتر به مدیریت کمبودها و انتخاب میان نیازهای ضروری تبدیل شده است.

افزایش قیمت کالاهای پروتیینی باعث شده بسیاری از خانوارها برای مدیریت هزینه ها دست به انتخاب بزنند.

در گذشته، خرید همزمان مرغ، تخم مرغ، لبنیات، حبوبات و مقداری گوشت قرمز امکان پذیرتر بود، اما امروز ورود گوشت قرمز یا حتی افزایش سهم پروتیین در سبد خرید، به معنای حذف چند قلم دیگر است.

در چنین شرایطی، کالابرگ اگرچه یک حمایت مستقیم محسوب می شود، اما به جای افزایش قدرت انتخاب خانوار، آن را به سمت انتخاب میان نیازهای ضروری سوق می دهد.

چالش کالابرگ تنها به کاهش قدرت خرید محدود نمی شود. در هفته های اخیر، بخش دیگری از مشکل در شبکه پذیرندگان این طرح دیده شده است.

برخی فروشندگان به دلیل تأخیر در تسویه مطالبات، تمایل کمتری برای ادامه همکاری با طرح کالابرگ دارند. از نگاه فعالان بازار، وقتی فروشنده کالا را تحویل می دهد اما دریافت وجه آن با فاصله زمانی انجام می شود، انگیزه پذیرش اعتبار کاهش پیدا می کند.

در روزهای اخیر نیز گزارش هایی درباره توقف پذیرش کالابرگ در برخی مراکز عرضه میوه و تره بار منتشر شده است. برخی فروشندگان موضوعاتی مانند مالیات را مطرح کرده اند، اما به نظر می رسد مسئله اصلی برای بسیاری از آنها، مشکلات تسویه و دریافت مطالبات باشد.

در نتیجه، یک تناقض شکل گرفته است:خانوار اعتبار دارد، اما امکان استفاده از آن در همه نقاط مانند گذشته وجود ندارد.

افزایش اعتبار کالابرگ می تواند در کوتاه مدت بخشی از فشار را کاهش دهد، اما تجربه ماه های گذشته نشان داده که حمایت موثر نیازمند چند اقدام همزمان است؛

نخست، منابع حمایتی باید دقیق تر به خانوارهایی برسد که بیشترین آسیب را از تورم دیده اند.

دوم، شبکه تامین و پذیرندگان کالابرگ باید پایدار شود؛ زیرا اعتبار بدون فروشنده یا کالای موجود، اثر واقعی ندارد.

سوم، تسویه منظم با فروشندگان ضروری است تا طرح با خروج تدریجی پذیرندگان مواجه نشود.

کالابرگ قرار بود فاصله ایجادشده پس از حذف ارز ترجیحی را جبران کند، اما بررسی قیمت ها نشان می دهد سرعت افزایش هزینه های خانوار از سرعت افزایش اعتبار حمایتی بیشتر بوده است.

اگر اعتبار یک میلیون تومانی امروز به حدود یک میلیون و 250 هزار تومان برسد، هنوز برای خرید همان سبدی که در ابتدای اجرای طرح حدود یک میلیون تومان هزینه داشت، حدود 300 تا 450 هزار تومان کسری وجود دارد.

بنابراین مسئله اصلی دیگر فقط افزایش مبلغ کالابرگ نیست؛ مسئله این است که آیا این سیاست می تواند خود را به سرعت تغییرات بازار برساند یا دوباره حمایت ها چند قدم عقب تر از قیمت ها حرکت خواهند کرد.

کالابرگ بزرگ تر شده است، اما سوال اصلی همچنان باقی مانده: آیا سفره خانوار هم به همان اندازه بزرگ تر شده است؟