به نقل از ایرنا، آبفا برای مقابله با افت منابع آب زیرزمینی دماوند، همزمان طرح های تأمین آب، کاهش هدررفت و ارتقای تاب آوری شبکه را اجرا کرده است؛ اقداماتی که از حفر و تجهیز چاه و تکمیل مخزن تا اصلاح شبکه، نشت یابی، کنترل فشار، مدیریت مصرف و تأمین برق اضطراری را دربرمی گیرد، اما پشت این مجموعه اقدامات، یک پرسش مهم تر برای آینده شهر باقی می ماند: آیا این اقدامات می توانند پایداری آب دماوند را در شرایط تداوم افت منابع زیرزمینی تضمین کنند؟

آب دماوند از کجا می آید؟برای فهم مسئله آب دماوند، باید مسیر آب را از نقطه ای پیش از شیر خانه دنبال کرد؛ از جایی که آب از منابع زیرزمینی برداشت می شود و سپس وارد شبکه ای از چاه ها، خطوط انتقال، مخازن و تأسیسات پمپاژ می شود.

طبق اعلام آبفای شرق استان تهران، افت شدید و قابل ملاحظه سفره های آب زیرزمینی، در شرایطی که این منابع به عنوان منبع تأمین آب شرب شهر معرفی شده اند، ضرورت مجموعه ای از اقدامات همزمان را ایجاد کرده است و در چنین شرایطی، تأمین آب فقط به معنای حفر چاه جدید نیست.

اگر آب تولیدشده در مسیر انتقال و توزیع هدر برود، افزایش ظرفیت تولید به تنهایی مسئله را حل نمی کند و به همین دلیل، بخشی از اقدامات آبفا در دماوند به اصلاح شبکه، کنترل فشار، نشت یابی و خارج کردن خطوط فرسوده یا نامناسب از مدار اختصاص یافته است.

رییس امور آب و فاضلاب شهر دماوند در این خصوص به ایرنا گفت: در پنج ماه نخست سال 1405، سه هزار و 261 متر از شبکه توزیع آب اصلاح شده و پیمانکار اصلاح پنج هزار متر دیگر از شبکه آب شرب شهر نیز انتخاب شده است و همزمان دو حلقه چاه حفر و یک حلقه چاه تجهیز شده و مخزن 2 هزار مترمکعبی چشمه اعلا نیز به همراه ساختمان کلرزنی آن تکمیل شده است.

این اعداد، در نگاه اول مجموعه ای از پروژه های عمرانی به نظر می رسند؛ اما در کنار هم یک پیام مشخص دارند آبفا تلاش کرده است پاسخ به تنش آبی را فقط در افزایش منابع تولید جست وجو نکند و همزمان ظرفیت ذخیره، انتقال و توزیع آب را نیز تقویت کند.

وقتی هر قطره باید تا خانه برسد

یکی از بخش های کمتر دیده شده مسئله آب، آبی است که تولید می شود اما به دلیل نشت، شکستگی یا اشکالات شبکه، به مصرف کننده نمی رسد و به گفته محمد مهدی قربانی در پنج ماه نخست امسال، آبفا یک هزار و 450 مورد نشت یابی در بیش از 22 کیلومتر از شبکه توزیع آب انجام داده است.

قربانی با اشاره به اینکه800 متر زوج لوله از مدار خارج، 50 کنتور تعویض و 100 انشعاب غیرمجاز جمع آوری و قطع شده است اظهار کرد: پنج دستگاه شیر فشارشکن نیز خریداری، نصب و اجرا شده و بیش از 70 دستگاه شیر فشارشکن در سطح شهر مورد پایش و نگهداری قرار گرفته است.

این اقدامات شاید در زندگی روزمره شهروندان به اندازه حفر یک چاه یا ساخت یک مخزن قابل مشاهده نباشد، اما از منظر بهره برداری اهمیت مستقیمی دارد چراکه شبکه ای که فشار آن کنترل نشود یا نقاط نشت آن به موقع شناسایی نشود، می تواند بخشی از آبی را که برای تأمین آن هزینه و انرژی صرف شده است، پیش از رسیدن به مشترک از دست بدهد به همین دلیل، اصلاح شبکه و کاهش هدررفت را باید بخشی از سیاست تأمین آب دانست.

یک سال قبل چه اتفاقی افتاده بود؟

اقدامات سال 1405 در ادامه مجموعه ای از عملیات سال گذشته قرار دارد و براساس گفته های قربانی در سال 1404 نیز 2 هزار و 206 متر شبکه توزیع آب توسعه و 2 هزار و 740 متر اصلاح شد بود و بیش از 3 هزار و 800 متر خط انتقال آب از چاه های شرب به مخازن ذخیره نیز اجرا و هفت حلقه چاه حفر و دو حلقه تجهیز شدند.

وی اظهار کرد: در همان سال 316 کنتور تعویض و 350 انشعاب غیرمجاز شناسایی، جمع آوری و قطع شد و همچنین 18 دستگاه الکتروپمپ و موتور چاه های آب شرب خریداری و تعویض و سه هزار و 470 مورد نشت یابی در بیش از 40 کیلومتر از شبکه انجام شد.

رییس امور آب و فاضلاب شهر دماوندیادآورشد: طی سال گذشته پنج دستگاه LBs با هدف افزایش پایداری برق چاه های آب شرب خریداری و تحویل شده است.

مقایسه این داده ها یک نکته را روشن می کند؛ مسئله آب دماوند با یک پروژه مقطعی دنبال نشده و آبفا طی دو سال، همزمان روی چند حلقه از زنجیره تأمین آب کار کرده است؛ از منبع و خط انتقال تا شبکه، هدررفت و برق تأسیسات با این حال، این اعداد به خودی خود نشان نمی دهند که وضعیت منابع آب دماوند بهتر شده است.

تاب آوری فقط داشتن آب نیست

آب باید در شرایط عادی به دست مردم برسد؛ اما یک شبکه پایدار باید در شرایط غیرعادی نیز بتواند به فعالیت ادامه دهد از همین منظر، بخشی از اقدامات انجام شده در دماوند به تاب آوری تأسیسات مربوط است که در پنج ماه نخست امسال 50 دستگاه پرژکتور در مخازن، چاه ها و ایستگاه های پمپاژ نصب شده و یک دستگاه دیزل برای ایستگاه پمپاژ جیلاردنو دماوند در نظر گرفته شده است.

در سال 1404 نیز یک دستگاه دیزل ژنراتور در ساختمان اداری دماوند نصب و یک دستگاه دیزل دیگر برای ایستگاه پمپاژ جیلاردنو خریداری شده که در مرحله تحویل قرار داشته است این اقدامات در ظاهر ارتباط مستقیمی با کمبود آب ندارند، اما در واقع به یک مسئله مهم تر پاسخ می دهند اگر برق یا بخشی از زیرساخت های حیاتی از مدار خارج شود، چه میزان از ظرفیت تأمین آب شهر همچنان قابل استفاده خواهد بود؟

برای شهری مانند دماوند که تأمین آب آن به چاه ها و تجهیزات پمپاژ وابسته است، تاب آوری برق بخشی از تاب آوری آب محسوب می شود

در نقطه ای دیگر از این زنجیره، مصرف کننده قرار دارند و رییس آبفا شهر دماوند از اعزام گروه های مروج فرهنگ مصرف بهینه آب، شناسایی و اخطار به مشترکان پرمصرف و نصب 405 فقره ادوات کاهنده مصرف خبر داد.

این بخش از برنامه زمانی اهمیت بیشتری پیدا می کند که منابع تأمین آب محدود باشند، مدیریت مصرف در چنین شرایطی نباید به معنای انتقال تمام مسئولیت به شهروندان تعبیر شود؛ همان طور که اصلاح شبکه و کاهش هدررفت نیز نمی تواند جایگزین مدیریت مصرف شود.

پایداری آب زمانی معنا پیدا می کند که هر دو سوی این معادله همزمان مدیریت شوند هم آبی که وارد شبکه می شود و هم آبی که مصرف می شود.

تأمین آب فقط به مقدار آن محدود نیست و آبی که به دست مردم می رسد باید از نظر کیفی نیز پایدار باشد به طوری که به گفته قربانی در پنج ماهه نخست امسال، 21 مخزن با حجم مجموع 26 هزار و 32 مترمکعب شست وشو، شست وشوی 3 هزار و 800 متر خط انتقال و 4 هزار متر شبکه توزیع و پایش روزانه کیفیت و کلرسنجی آب در 10 نقطه انجام شده است.

این اقدامات در کنار عملیات تأمین و توزیع، ضلع دیگری از پایداری آب شرب را تشکیل می دهد؛ زیرا افزایش ظرفیت تأمین، بدون حفظ کیفیت آب، پاسخ کاملی به مسئله آب شهری نیست.

اگرچه محور اصلی مسئله، تأمین آب شرب است، اما نمی توان آینده آب دماوند را بدون توجه به فاضلاب بررسی کرد طبق گفته رییس امور آب و فاضلاب شهر دماوند در شرایط محدودیت اعتبارات و نبود تخصیص اعتبارات عمرانی، 25 کیلومتر از مجموع 257 کیلومتر شبکه جمع آوری فاضلاب و 2.4 کیلومتر از مجموع هفت کیلومتر خط انتقال با اعتباری حدود 630 میلیارد ریال از محل اعتبارات جاری شرکت عملیاتی انجام شده است.

اما فاصله میان وضعیت موجود و زیرساخت موردنیاز همچنان قابل توجه بوده و برای تکمیل تأسیسات فاضلاب شهر دماوند، به گفته قربانی بیش از 20 هزار میلیارد ریال اعتبار مورد نیاز است.

به گفته قربانی پس از اخذ مصوبه کمیسیون ماده 23 قانون الحاق برخی مواد به قانون تنظیم بخشی از مقررات مالی دولت از سازمان برنامه و بودجه کشور، مناقصه انتخاب پیمانکار ساخت تصفیه خانه فاضلاب شهر دماوند تا پایان سال جاری برگزار می شود.

طبق مصوبه موجود، 50 درصد منابع مورد نیاز از محل منابع عمومی و 50 درصد از سایر منابع پیش بینی شده است و پیگیری برای تغییر این سهم به 80 درصد منابع عمومی و 20 درصد سایر منابع در جریان است.

بنابراین، مسئله فاضلاب نیز در نهایت به همان پرسش بزرگ تر بازمی گردد زیرساخت های آب دماوند برای آینده شهر با چه سرعتی توسعه پیدا خواهند کرد؟

آنچه در دماوند طی سال 1404 و پنج ماه نخست 1405 انجام شده، مجموعه ای از اقدامات برای افزایش تاب آوری شبکه است؛ از حفر و تجهیز چاه تا اصلاح هزاران متر شبکه، نشت یابی، کنترل فشار، تکمیل مخزن، مدیریت مصرف و تأمین برق اضطراری این اقدامات مهم اند، اما یک تفاوت اساسی میان تقویت شبکه و حل مسئله منابع آب وجود دارد.

ممکن است شبکه ای بهتر، مخازنی آماده تر و چاه هایی مجهزتر داشته باشیم؛ اما اگر برداشت از منابع زیرزمینی از ظرفیت طبیعی سفره بیشتر باشد، مسئله اصلی همچنان پابرجاست.

در نهایت، آب دماوند فقط داستان چاه و لوله و مخزن نیست؛ داستان شهری است که توسعه آینده آن به منبعی وابسته است که ظرفیتش نامحدود نیست و آبفا اکنون بخشی از پاسخ را در اصلاح شبکه، کاهش هدررفت و افزایش تاب آوری دنبال می کند؛ اما سنجش موفقیت این مسیر، به داده های دیگری درباره خود سفره های زیرزمینی و افق تأمین آب نیاز دارد، تا آن زمان، یک واقعیت روشن است که پایداری آب دماوند نه با یک پروژه، بلکه با مدیریت همزمان منبع، شبکه، مصرف و آینده شهر تعیین می شود.