به نقل از عصر ایران، واژه قسطی از بیلبوردها و دیوارها تا بدنه اتوبوس های شهری، دائم به چشم می خورد؛ از گوشی و لپ تاپ تا سفر و لوازم خانگی. پیامِ بخر و بعداً پرداخت کن ، دیگر نه یک پیشنهاد، که دستورِ کارِ تبلیغاتِ روزانه است. استفاده از تسهیلات اعتباری برای کالاهای بادوام، در دنیا مرسوم است (هرچند نه با سودهای نجومیِ سیستم بانکی ما)، اما ماجرا زمانی نگران کننده می شود که قسطی بخر از کالاهای بادوام عبور کرده و به خریدهای سوپرمارکتی رسیده است؛ یعنی کالایی که امروز مصرف می شود و تمام می شود، اما پولش باید در آینده پرداخت شود.

آمارها نشان می دهد که این پدیده، دیگر یک استثنا نیست. گزارش های تخصصی حاکی از آن است که حجم اعتبار مصرف شده در بازار الان بخر، بعداً پرداخت کن در سال 1403 به حدود 75 هزار میلیارد تومان رسیده است. گزارش های بزرگ ترین پلتفرم های خرید آنلاین نیز از رشد 129 درصدیِ خرید اعتباری نسبت به سال قبل حکایت دارد. برخی پلتفرم ها نیز خبر از رشد 230 درصدیِ حجم اعتبار تخصیص یافته در سال جاری می دهند. اعداد به وضوح نشان می دهند که خرید با پول آینده به رفتاری عادی تبدیل شده است.

علت این امر، محصولِ مستقیمِ گسترش فقر و ناتوانی خانوارهاست؛ اما ماجرا وقتی متفاوت می شود که اقتصادِ مصرفی وارد میدان می شود. در حالی که درآمد واقعی خانوار تحت فشار است، دستگاه تبلیغات همچنان وظیفه دارد خواسته های تازه ایجاد کند. اینجاست که قشر فقیر با دو پیام متناقض روبه روست: واقعیت اقتصادی می گوید کمتر بخر ، اما تبلیغات می گوید بیشتر بخواه .

این وضعیت، مصداق بارزِ اثر وابستگی در نظریات جان کنت گالبرایت است. طبق این دیدگاه، در نظام سرمایه داری، تولیدکننده فقط کالا نمی سازد؛ بلکه با تبلیغاتِ مفرط، نیاز تولید می کند. در نتیجه، فرد نه تنها پول موجود در حسابش، بلکه بخشی از درآمدی که هنوز به دست نیاورده را نیز خرج می کند.

وقتی قسط گوشی کنار قسط لوازم خانگی و بدهی خرید اینترنتی قرار می گیرد، بخشی از حقوق ماه آینده، قبل از آغاز ماه، پیش خور شده است. اینجا خرید قسطی از ابزار رفاه به عامل فشار تبدیل می شود. یکی از زننده ترین تصاویر این فرآیند، تبلیغ آجیل قسطی است؛ چرا که میان قسطِ بیست ساله برای مسکن با قسطِ آجیل که چند روزه تمام می شود، تفاوتی بنیادی وجود دارد.

وقتی اعتبار به کالاهای مصرفیِ زودگذر می رسد، مرز مهمی جابه جا می شود: درآمد آینده دیگر برای ساختنِ آینده خرج نمی شود، بلکه صرفِ تامینِ مصرفِ امروز می شود. به این ترتیب، ما در حال قسط بندیِ فقر هستیم؛ فشار اقتصادیِ امروز را به ماه های بعد منتقل می کنیم تا فقط بتوانیم بقای امروز را حفظ کنیم. و برای ماه های بعد… خدا رحم کند!