زهرا بیات- اضمحلال اخلاق در سایه جرم

در درام بدنام ، وقوع سقط جنین تنها یک رویداد فیزیکی یا یک بحران پزشکی نیست، بلکه زلزله ای روانی است که تمام ساختارهای دفاعی شخصیت ها را در هم می کوبد. آنچه اکنون در میان شخصیت ها شاهد آن هستیم، سوگ نیست، بلکه ترومای جمعی و نوعی عذاب وجدان ساختاری است. این بحران، نه از سر همدلی با قربانی، که از سر مواجهه با خلا اخلاقی خودشان است. از منظر روان شناسی اجتماعی، ما با پدیده ای روبه رو هستیم که در آن، فرد با دیدن ویرانی دیگری، در واقع با بنیادهای درونی خود روبه رو میشود.

شخصیت هایی که در برابر این فاجعه دچار فروپاشی شده اند، در یک تله روان شناختی گرفتارند؛ آن ها همکار غیرمستقیم این حذف اجباری بوده اند. در روان شناسی تحلیل روانی، وقتی فردی در فرآیند یک جنایت یا یک عمل غیرانسانی نقش داشته باشد، با پدیده خشم برگردانده شده روبه رو می شود. ناراحتی فعلی شخصیت ها، ریشه در تقابل میان من اخلاقی و من عمل گرا دارد. آن ها با دیدن وضعیت یلدا، نه با یک بیمار، بلکه با تصویر جرم خودشان روبه رو می شوند. این عذاب وجدان، نوعی دیسونانس شناختی شدید است.
آن ها سعی داشتند با توجیه مصلحت ها، عمل را عادی سازی کنند، اما واقعیت عریان فقدان، هرگونه توجیهی را در هم می شکند. این بحران روانی، نشانه سلامت اخلاقی نیست، بلکه نشانه فروپاشی مکانیسم های دفاعی است که تا پیش از این، آن ها را از مواجهه با زشتی اعمالشان محافظت می کرد.
از منظر جامعه شناختی، سقط این جنین به مثابه مرگ یک آینده است که پیوندهای اجتماعی موجود در سریال را به کلی از بین می برد. در یک سیستم سالم، تولد، پیونددهنده و بازتولیدکننده امنیت اجتماعی است؛ اما در دنیای این اثر، این واقعه به عنوان یک نقطه گسست عمل می کند.
مت با یک اتمسفر بیگانگی روبه رو هستیم. شخصیت ها که پیش تر در قالب نقش های اجتماعی مشخص با هم تعامل داشتند، حالا در برابر این فاجعه، در وضعیتی از انزوای عاطفی قرار گرفته اند. این ناراحتی جمعی، در واقع نوعی فرایند سوگ اجتماعی است که در آن، نه تنها از دست دادن یک موجود، بلکه از دست دادن اعتماد به نظم اخلاقی جهان را تجربه می کنند. جامعه کوچک دور ابراهیم، اکنون با این واقعیت روبه رو است که قدرت، حتی توان مدیریت پیامدهای روانی خود را نیز ندارد.

یلدا در این مرحله، از یک سوژه به یک آینه روانی بدل شده است. او در وضعیت نیمه جان، تنها با حضور فیزیکی خود، سوبژکتیویته آسیب دیده را به نمایش می گذارد. نگاه شخصیت ها به او، نگاه به یک قربانی مطلق است که در عین حال، آن ها را به یاد همدستی خود می اندازد. این وضعیت، نوعی ترومای بازگشتی ایجاد کرده است؛ جایی که هر بار نگاه به یلدا، یادآور لحظه حذف جنین است. در نهایت، آنچه در سریال رقم خورده، نه یک بحران گذرا، بلکه یک تغییر پارادایم روانی در شخصیت هاست. آن ها دیگر نمی توانند به همان شکل پیشین، با ادعای منطق و مصلحت، به زندگی ادامه دهند؛ زیرا حقیقت فیزیکی فقدان، بر تمام ساختارهای روانی آن ها سایه افکنده است.