رییس سازمان ثبت احوال کشور از طراحی نسل جدید کارت‌های هوشمند ملی با هدف ارتقای امنیت و حذف کپی مدارک خبر داد و اعلام کرد.

 رییس سازمان ثبت احوال کشور با اعلام جزییات صدور کارت‌های ملی «نسل جدید» بر ارتقای امنیت کارت‌ها با حذف تراشه‌های فیزیکی و حذف کامل کپی مدارک برای ارائه به دستگاه‌های خدمات رسان به شهروندان تأکید کرد و گفت: برنامه‌ریزی‌ها به‌گونه‌ای است که نسل جدید کارت‌های هوشمند ملی تا بهار 1406 وارد چرخه توزیع و بهره‌برداری شود و پیش‌بینی می‌شود که صدور و تحویل این کارت‌ها در کمتر از 20 روز امکان پذیر باشد.

محمد جمالو با اشاره به نسل جدید کارت‌های ملی با هدف ارتقای امنیت و هوشمندسازی خدمات، تمهیدات جدید برای کارت‌های ملی منقضی شده را تشریح کرد و افزود: بر این اساس، تمامی کارت‌های ملی که تاریخ انقضای آنها تا پایان اسفندماه سال جاری است، تا پایاناسفند امسال دارای اعتبار خواهند بود.

وی اظهار کرد: در طراحی نسل جدید کارت‌های ملی، «تلفیق لایه هویت و لایه خدمت» به عنوان مهم‌ترین ویژگی فنی لحاظ شده است. در گذشته، رویه رایج بر تفکیک کامل میان احراز هویت و ارائه خدمات متمرکز بود؛ اما در نسل جدید، این دو لایه به صورت کاملاً درهم‌تنیده طراحی شده‌اند. این تحول ساختاری، پاسخی به مطالبه عمومی برای تسهیل فرآیند‌های اداری و حذف ضرورت ارائه کپی مدارک هویتی است.

رییس سازمان ثبت احوال کشور در ادامه با بیان اینکه نسل جدید کارت ملی در زنجیره خدمات هویتی، «کیف هویت من» نیز پیش‌بینی شده است که در کنار این کارت، نیاز‌های ضروری مردم را در زمان عدم دسترسی فیزیکی به مدارک هویتی، پوشش می‌دهد، افزود: این تغییر فناوری، علاوه بر افزایش چشمگیر سرعت تولید کارت‌ها، چالش‌های پیش‌روی شهروندان در فرآیند‌های احراز هویت و دریافت خدمات را به حداقل می‌رساند.

به گفته جمالو، بهره‌گیری از فناوری‌های نوین نظیر «هوش مصنوعی» و «بلاک‌چین»، محور اصلی ارتقای امنیت و هوشمندی در این کارت‌هاست. این فناوری‌ها نه تنها ضریب امنیت اطلاعات هویتی را به طور قابل‌توجهی افزایش داده‌اند، بلکه با ایجاد زیرساختی نوین، امکان حذف نیاز به کپی‌برداری از مدارک را در نظام اداری فراهم کرده‌اند.

وی در پاسخ به این سوال که آیا امکان جعل در این کارت‌ها به صفر رسیده است، تأکید کرد: هرگز نمی‌توان در مورد امنیت هر کارتی ادعای صفر شدن آن را داشت، اما تمامی ویژگی‌های امنیتی کارت ملی قبلی رعایت شده و به جای تراشه فیزیکی، یک QR کد دو بعدی کد شده با زوج کلید‌های مشخص قرار گرفته است. از آنجایی که این سرویس‌ها به صورت آنلاین دریافت می‌شوند، امنیت کارت ملی هوشمند جدید به طور قابل توجهی افزایش یافته است.

رییس سازمان ثبت احوال کشور گفت: بر خلاف حالت فعلی که احراز هویت صرفاً با مشاهده تصویر روی کارت انجام می‌شود، در نسل جدید تمامی فرایند‌ها آنلاین و با ترکیب کد‌های ارسال شده در پیامک و هوش مصنوعی مورد بررسی قرار می‌گیرد. این رویه، دقت احراز هویت را بسیار بالاتر خواهد برد و همانطور که با گم شدن کارت بانکی بدون داشتن رمز آن، هیچ اتفاق خطرناکی نمی‌افتد، امنیت کارت ملی جدید نیز به سطوح بالاتری ارتقاء یافته است.

جمالو با اشاره به اینکه زیرساخت جدید با هر دستگاهی، هر بخشی و هر بانکی که بخواهد از آن استفاده کند کاملاً مهیاست و به دستگاه‌های ریدر خاص نیازی ندارد، ادامه داد: با استفاده از QR کدها، کاربران می‌توانند اطلاعات هویتی خود را به صورت امن و با درخواست خود در اختیار نهاد‌های خدماتی قرار دهند.

جمالو اعلام کرد: برای دستگاه‌های خدمت گذاری که نیاز به اطلاعات هویت افراد دارند، در گام اول با همکاری و مفاهمه پیش می‌روند، اما در صورت عدم پذیرش فرایندها، الزامات قانونی برای آنها تدوین خواهد شد. در این راستا، با سازمان اداری و استخدامی نیز صحبت‌هایی صورت گرفته است و پس از صدور نسل جدید کارت‌های ملی هوشمند، ابلاغیه‌های الزام آور تدوین می‌شود.

رییس سازمان ثبت احوال کشور با بیان اینکه در نسل جدید کارت‌های ملی هوشمند، با اتصال سیستم به زیرساخت‌های برخط، امکان استعلام آنی فراهم شده است، اظهار کرد: علاوه بر این، استفاده از ظرفیت‌های «هوش مصنوعی» و احراز هویت از طریق کد‌های یک‌بارمصرف (OTP) ارسال‌شده به سامانه پیامکی شهروندان، دقت و ضریب امنیتِ احراز هویت را به مراتب افزایش داده است.

وی با اشاره به اینکه مدل امنیتی کارت‌های ملی جدید قابل مقایسه با نظام امنیتی کارت‌های بانکی است؛ به‌طوری‌که حتی در صورت مفقود شدن فیزیکی کارت، به دلیل فقدان رمز و کلید‌های امنیتی مرتبط، امکان سوءاستفاده‌های کلان محدود شده است، ادامه داد: بر این اساس، نسل جدید کارت‌های ملی علاوه بر حفظ تمامی ویژگی‌های امنیتی فیزیکی، با افزودن لایه‌های حفاظتی در فضای مجازی برای هر خدمت، سطح بالایی از ایمنی را برای شهروندان فراهم کرده است که جزییات تکمیلی در خصوص قابلیت‌های فنی و کارکرد‌های دقیق این نسل از کارت‌های ملی، پس از طی مراحل نهایی طراحی و رسیدن به بلوغ کامل در پروژه‌ها، اعلام خواهد شد.

رییس سازمان ثبت احوال کشور در پاسخ به پرسش در مورد اجباری بودن استفاده از زیرساخت جدید هویتی برای دستگاه‌های متقاضی اطلاعات شهروندان، تصریح کرد: تجربیات موفق کشور نشان‌دهنده این است که هر جا امکان ایجاد فهم مشترک و هم‌اندیشی با دستگاه‌ها فراهم بوده، فرایند‌ها به نتایج مطلوب منجر شده است. بر این اساس، الزاماتی که صرفاً به صورت اجباری و بدون توجه به این فهم مشترک وضع شود، احتمالاً به نتیجه مطلوب نخواهد رسید و رویه اصلی بر ایجاد یک زیرساخت «کاملاً بالغ و فراگیر» متمرکز است. در این راستا، با تعداد قابل‌توجهی از دستگاه‌ها و بانک‌ها انجام داده شده است؛ به‌طوری‌که آنها با شروع فرایند اجرای این طرح، در سال آینده اماده همکاری و آغاز استفاده از این زیرساخت هستند.

وی افزود: این ارزیابی وجود دارد که با مواجهه دستگاه‌ها با یک فرایند ساده و دسترس‌پذیر، زمینه پذیرش عمومی و همکاری همه جانبه فراهم شود. این همکاری به دلیل پایین‌آوردن هزینه‌ها و ایجاد توانایی پاسخگویی به تقاضای مخاطبان، مورد اقبال خواهد بود. در حال حاضر، فعالیت‌ها بر مرحله ایجاد زیرساخت و دعوت به بهره‌گیری از آن متمرکز است. این توسعه زیرساخت در راستای رفع یکی از دیرینه‌ترین خواسته‌ها یعنی «کم کردن کپی‌برداری از مدارک هویتی» انجام می‌شود.

جمالو با بیان اینکه در راستای تحقق اهداف دولت الکترونیک و کاهش هزینه‌های جاری، مکانیزم جدیدی برای جایگزینی کپی مدارک با «نسل جدید کارت‌های ملی» طراحی شده است، افزود: بر اساس این طرح، در صورت مراجعه شهروندان به دستگاه‌های اجرایی یا بانکی برای دریافت خدمت، دیگر نیازی به ارائه کپی فیزیکی مدارک نخواهد بود. در این فرآیند، شهروند کارت ملی خود را در اختیار اپراتور قرار می‌دهد و دستگاه‌های مجهز به دوربین‌های ساده (Webcam) یا اسکنر‌های استاندارد، تصویر کارت را ثبت می‌کنند. در این مرحله، سیستم از طریق «زوج‌کلیدهای» تبادل‌شده، فرآیند احراز هویت را آغاز کرده و یک پیامک تأییدیه برای شهروند ارسال می‌کند که در این پیامک، از کاربر پرسیده می‌شود که آیا اجازه ارائه کپی مدارک به آن دستگاه مشخص را می‌دهد یا خیر؟ که تنها در صورت مطالعه و تأیید این پیامک توسط شهروند، اپراتور مجاز به دریافت اطلاعات و تکمیل فرآیند خواهد بود.

وی با تأکید بر اینکه با این رویکرد، ضمن افزایش سطح دسترسی نهاد‌های خدمت دهنده به مدارک معتبر، امکان اسکن آنی «کیوآرکد» (QR Code) مدارک را در محل فراهم می‌کند، اظهار کرد: با رایزنی با سازمان اداری و استخدامی کشور، پس از ورود نسل جدید کارت‌های ملی به چرخه صدور، ابلاغیه‌های لازم جهت الزام دستگاه‌های اجرایی به استفاده از این زیرساخت صادر خواهد شد و هدف نهایی از این تحول دیجیتال، تسهیل فرآیند‌های خدماتی برای هموطنان و حذف هزینه‌های غیرضروری ناشی از کپی‌برداری‌های متعدد از مدارک هویتی است و این اقدام، گامی کلیدی در راستای کاهش هزینه‌های دولتی و حرکت به سوی ساختار شفاف و الکترونیک دولت محسوب می‌شود.

جمالو با بیان اینکه تحول در زیرساخت‌های هویتی کشور به عنوان یک «پارادایم شیفت» (تغییر پارادایم) در حوزه فناوری مطرح است، خاطرنشان کرد: اگرچه تغییرات تکنولوژیک همواره با چالش‌ها و مقاومت‌هایی همراه است، اما برنامه‌ریزی‌ها به‌گونه‌ای است که نسل جدید کارت‌های هوشمند ملی تا بهار 1406 وارد چرخه توزیع و بهره‌برداری شود.

به گفته وی، در حال حاضر، حدود 6 میلیون نفر از هموطنان (عمدتاً نوجوانانی که برای نخستین بار متقاضی دریافت کارت ملی هستند) در نوبت صدور قرار دارند. طبق برنامه‌ریزی انجام‌شده، فرایند صدور و تحویل کارت‌های فعلی برای این دسته از متقاضیان تا پایان پاییز امسال تکمیل خواهد شد و کلیه تعهدات فعلی به انجام می‌رسد.

رییس سازمان ثبت احوال کشور با تأکید بر اینکه تمرکز بر روی جایگزینی نسل جدید کارت‌های هوشمند برای متقاضیانی خواهد بود که کارت‌های قبلی آنها منقضی شده است، گفت: با توجه به گذشت زمان، تصویر درج شده بر روی کارت‌های فعلیِ این افراد دیگر با ویژگی‌های ظاهری آنها همخوانی نداشته و این موضوع چالش‌هایی را در دقتِ احراز هویت ایجاد کرده است؛ بنابراین نسل جدید کارت‌های ملی که با رویکرد حل مشکلات جاری طراحی شده، در مقایسه با نسخه‌های پیشین از سه ویژگیِ «سرعت تولید بسیار بالاتر»، «دقتِ بیشتر در شناسایی» و «ضریب امنیت ارتقاء یافته» برخوردار است. هدف نهایی از این جایگزینی، علاوه بر رفع خلأ‌های هویتی، تسهیل ارائه خدمات به مردم و ارتقای کیفیت در نظام خدمت‌رسانی دولت الکترونیک است.

وی با بیان اینکه از 61 میلیون کارت هوشمند ملی صادر شده برای ایرانیان در حال حاضر، بیش از 40 میلیون نفر از دارندگان کارت ملی، کارت‌هایی در اختیار دارند که اعتبار آنها پایان رسیده و یا در حال منقضی شدن است، افزود: این افراد، در اولویت دریافت نسل جدید کارت‌های هوشمند ملی قرار خواهند گرفت و فرایند تعویض کارت‌های هوشمند ملی از دارندگان کارت‌های منقضی آغاز خواهد شد، البته کارت‌های ملی هوشمند منقضی شده تا پایان امسال اعتبار دارد.

جمالو یادآور شد: پس از تکمیل این مرحله، اقدامات لازم برای صدور کارت‌های جدید برای سایر متقاضیان و دارندگان کارت‌های با اعتبار باقی‌مانده نیز صورت خواهد گرفت. البته، امکان درخواست زود هنگام برای تعویض کارت، حتی برای افرادی که مهلت کارتشان هنوز به پایان نرسیده نیز فراهم خواهد بود.

وی اعلام کرد: چنانچه با همکاری دستگاه‌های ذی‌ربط و مشارکت مردم، این فرآیند با سرعت پیش رود. در صورت راه‌اندازی کامل این سیستم، انتظار می‌رود کارت‌های ملی نسل جدید در کمتر از 20 روز کاری تحویل متقاضیان شود. برای سهولت در این فرآیند، فراخوان‌ها به‌تدریج و بر اساس ویژگی‌های مشخص مانند (بخشی از شماره ملی یا زوج/فرد بودن ارقام انتهایی کارت‌های ملی) اعلام خواهد شد و متقاضیان می‌توانند با مراجعه به دفاتر پیشخوان دولت، درخواست تعویض کارت خود را ثبت کنند.

رییس سازمان ثبت احوال کشور تأکید کرد: سازمان ثبت احوال کشور به عنوان «ستون فقرات حکمرانی دیجیتال» کشور، با بیش از 230 دستگاه اجرایی و حدود 300 هزار نقطه ارتباطی در سراسر کشور، روزانه بیش از هشت میلیون رکورد تبادل اطلاعات را مدیریت می‌کند. این حجم از اطلاعات و گستردگی خدمات، نشان‌دهنده نقش حیاتی ثبت احوال در ارائه خدمات حاکمیتی، چه به صورت برخط و چه حضوری، است.

اقتصادآنلاین