در حالی که تهران بازگشت به هرگونه مذاکرات با آمریکا را مشروط به بازگشت واشنگتن به اجرای تعهداتش در یادداشت تفاهم پایان جنگ و بازگشایی تنگه هرمز را به پایان جنگ و تهدید نظامی علیه ایران مشروط کرده است، مقامات آمریکایی به طور غیرعلنی به شرکای خود در منطقه خلیج فارس گفته‌اند که می‌خواهند مذاکرات آتی با ایران بر برنامه هسته‌ای آن متمرکز باشد، نه تنگه هرمز.

به گزارش ایسنا، نشستی که قرار بود امروز (دوشنبه) با مشارکت وزرای امور خارجه ایران وشورای همکاری خلیج فارس در میانه بحران تردد دریایی از مسیر تنگه هرمز برگزار شود، بنا به گفته وزیر امور خارجه عمان به طور نامحدود به تعویق افتاد و به گفته مقامات آمریکایی، واشنگتن که برنامه‌ای برای مشارکت آن در این نشست وجود نداشت، به شرکای خلیج فارس گفته است که می‌خواهد هرگونه مذاکرات آتی با تهران بر برنامه هسته‌ای آن متمرکز باشد.

بقایی، سخنگوی وزارت خارجه ایران در این ارتباط گفته است: اینکه آمریکا دوست داشته باشد خودش یا کشورهای دیگر درباره فلان موضوع صحبت کنند، تأثیری در اولویت‌ها و اراده ما ندارد. امنیت تنگه هرمز موضوعی است که به دو دولت ساحلی، ایران و عمان، مربوط می‌شود. هر آنچه امروز در زمینه ناامنی در تنگه هرمز رخ می‌دهد، نتیجه اقدامات آمریکاست.

نشست عمان که قرار بود علاوه بر مسائل منطقه‌ای، موضوع امنیت کشتیرانی در تنگه هرمز و سازوکارهای همکاری کشورهای منطقه در این زمینه نیز در آن مورد بررسی قرار بگیرد، با تلاش برخی طرف‌های خارج از منطقه برای جلوگیری از شکل‌گیری یک سازوکار بومی و منطقه‌ای با مشارکت همه کشورهای منطقه جهت تامین امنیت درون زای منطقه‌ای همراه شد.

در همین راستا، وزارت خارجه بحرین روز گذشته اعلام کرد که این کشور تا پیش از بازگرداندن روابط دیپلماتیک با جمهوری اسلامی ایران، در هیچ نشست گروهی با حضور تهران شرکت نخواهد کرد- تصمیمی که به نظر می‌رسد تحت فشار برخی قدرت‌های خارج از منطقه خلیج فارس، از جمله آمریکا و رژیم صهیونیستی اتخاذ شده است. بحرین میزبان مقر ناوگان پنجم آمریکاست که سامانه‌های فرماندهی و کنترل نظامیان آمریکا در منطقه را در خود دارد. بنا بر گزارش‌ها، بحرین با گشودن آسمان، آب‌های سرزمینی و پایگاه‌های خود به روی عملیات‌های نظامی مشارکت جدی در حملات آمریکا علیه ایران داشته است.

سی‌ان‌ان در گزارش خود آورده است: نشستی که برای دوشنبه برنامه‌ریزی شده بود، این واقعیت را برجسته می‌کرد که با وجود تلاش‌های فعال برای توسعه مسیرهای جایگزین عبور از تنگه هرمز، کشورهای منطقه حاضر نیستند وضعیت موجود را به‌عنوان وضعیت عادی جدید بپذیرند. دیپلمات‌ها امیدوار بودند پس از ماه‌ها بحث غیرعلنی درباره یک چارچوب قانونی پیچیده و احتمالی برای بازگشایی تنگه میان تهران و عمان که می‌تواند به ایران و عمان به عنوان دو کشور ساحلی این آب‌راه اجازه دریافت عوارض بدهد، دیپلمات‌ها امیدوار بودند این نشست بتواند انگیزه‌ای برای توافق ایجاد کند.

یک منبع منطقه‌ای گفت: «هیچ پیشرفت قریب‌الوقوعی انتظار نمی‌رود اما حل مسئله تنگه فوری‌ترین موضوع است، پس باید از جایی شروع کنیم.»

منابع آگاه مدعی شدند که احتمال دریافت عوارض از سوی ایران همچنان به‌طور گسترده رد می‌شود اما تمایلی برای بررسی مشارکت‌های داوطلبانه در ازای هدایت عبور از تنگه وجود دارد. سه منبع آگاه دیگر نیز گفتند چارچوب قانونی عمان شامل پرداخت داوطلبانه برای تامین ایمنی ناوبری و حفاظت از محیط زیست است.

از سوی دیگر، سه منبع آگاه می‌گویند مقامات دولت آمریکا به‌صورت غیرعلنی به طرف‌های منطقه خلیج فارس گفته‌اند که می‌خواهند تمرکز هرگونه مذاکره آینده آمریکا و ایران را بر برنامه هسته‌ای تهران معطوف کنند، نه بازگشایی تنگه هرمز.

در ادامه این مطلب ادعا شده است: احتمال این که کشورهای شورای همکاری خلیج فارس و ایران از یک طرح جامع برای بازگشایی این آب‌راه حمایت کنند، بدون حضور آمریکا در میز مذاکره عملا غیرممکن خواهد بود. دولت آمریکا تلاشی برای مخالفت با این گردهمایی نکرد و اعلام کرد که بحث‌ها را از نزدیک زیر نظر خواهد داشت.

یک مقام آمریکایی روز یکشنبه، حدود یک ساعت پیش از اعلام وزیر خارجه عمان، مدعی شد: «ایالات متحده با همه شرکای منطقه‌ای خود در ارتباط نزدیک است و پیش از این نشست، در طی نشست و پس از آن نیز چنین خواهد بود.» 

یک مقام آمریکایی دیگر نیز گفت: «ما نمی‌خواهیم درباره تنگه صحبت کنیم و این موضع فعلی دولت است- فقط اگر بخواهید درباره پرونده هسته‌ای صحبت کنید، با شما گفت‌وگو خواهیم کرد.»

سی‌ان‌ان در ادامه به نقل از منبع منطقه‌ای یادشده مدعی شد: ایرانی‌ها به بازیگران منطقه‌ای نشان داده‌اند که وقتی مسئله تنگه، از جمله با لغو محاصره آمریکا حل شود، برای مذاکرات هسته‌ای با آمریکا آماده خواهند بود. در نتیجه، راه‌اندازی یک چارچوب برای بازگشایی این آبراه احتمالا گامی حیاتی برای هموارکردن مسیر مذاکرات هسته‌ای و پایان کلی جنگ است.»

ادعای تمایل آمریکا به مذاکرات هسته‌ای با ایران در عوض مذاکرات پیرامون بازگشایی تنگه در حالی مطرح شده است که طبق یادداشت تفاهم پایان جنگ که پس از آتش‌بس آوریل با میانجیگری پاکستان به دست آمد، واشنگتن و تهران پس از بازگشایی تنگه هرمز، لغو محاصره دریایی غیرقانونی آمریکا و لغو تحریم‌های ایران در یک بازه زمانی 60 روزه فرصت مذاکره پیرامون برنامه هسته‌ای ایران و سازوکارهای اجرایی درباره مسائلی از جمله آزادسازی پول‌های بلوکه‌شده ایران را می‌یافتند.

اما آمریکا با نقض تعهدات خود در یادداشت تفاهم، از جمله با تلاش برای عبور دادن کشتی‌ها از مسیری غیر از مسیر تعیین‌شده برای تردد کشتی‌ها از تنگه هرمز طبق ترتیبات ایران و تکرار تجاوزات به حاکمیت ملی و تمامیت ارضی ایران عملا مانع از اجرایی شدن مفاد این سند شد. فرصت 60 روزه به پایان رسید اما تبادل پیام دو طرف با میانجی‌ها، از جمله پاکستان، قطر و عمان ادامه دارد.

تهران تاکید کرده است که هرگونه بازگشت به مذاکرات و بازگشایی تنگه هرمز مشروط به بازگشت آمریکا به تعهداتش در تفاهم‌نامه است.