سید عباس عراقچی، وزیر امور خارجه چند روز پس از آنکه «شی جین‌پینگ»، رییس‌جمهوری چین از آمادگی کشورش برای کاستن از تنش میان تهران و واشنگتن سخن گفت راه پکن را در پیش گرفت؛ سفری که زمان‌بندی آن از جابه‌جایی تدریجی ثقل رایزنی‌ها در بحبوحه بحرانی حکایت می‌کند که مرزهای منازعه ایران و آمریکا را پشت سر گذاشته و اکنون امنیت منطقه و معادلات قدرت‌های بزرگ را نیز به خود گره زده است. عراقچی در این سفر با شماری از مقام‌های بلندپایه چین از جمله وانگ یی، وزیر امور خارجه این کشور دیدار کرد تا گفت‌وگو درباره بحران جاری در آب های خلیج فارس در دستور کار قرار گیرد. اهمیت این دیدار فارغ از رایزنی‌های دوجانبه در مواضعی بود که «وانگ یی» پس از آن بر آنها تأکید کرد و از آمادگی پکن برای کمک به ایران در پیگیری رویکرد سازنده سخن گفت و همزمان جایگاه چین به عنوان عضو دائم شورای امنیت را به میان کشید. 

اشاره به این جایگاه در شرایطی که پرونده هسته‌ای ایران بار دیگر در مسیر شورای امنیت قرار گرفته، معنای سیاسی پررنگ‌تری پیدا می‌کند. این معادله در شرایطی شکل گرفته که همزمان با تشدید تقابل ایران و آمریکا، جغرافیای بحران نیز در حال گسترش است. در جنوب ایران، تنگه هرمز به کانون اصلی مناقشه تبدیل شده و در سوی دیگر، کشیده شدن تنش‌ها به باب‌المندب، در پی تقابل انصارالله یمن و عربستان بر پیچیدگی وضعیت دریایی منطقه افزوده است. به این ترتیب، آنچه ابتدا منازعه‌ای میان تهران و واشنگتن به نظر می‌رسید، اکنون بر امنیت مسیرهای حیاتی انرژی و تجارت جهانی نیز سایه انداخته است که در آن هر تحول در هرمز یا باب‌المندب می‌تواند پیامدهایی فراتر از مرزهای بازیگران مستقیم بحران ایجاد کند. در چنین فضایی، موضع چین درباره ضرورت بازگشت آمریکا به تفاهم اسلام‌آباد اهمیت ویژه‌ای پیدا می‌کند. پکن این تفاهم را در پیوند با ضرورت بازگرداندن ثبات به محیط پیرامونی ایران دنبال می‌کند؛ برداشتی که در اظهارات «وانگ یی» در حاشیه نشست اخیر بریکس نیز بازتاب یافت و در دیدار او با عراقچی بار دیگر بر ضرورت ایفای نقش سازنده چین و حمایت از راه‌حل‌های دیپلماتیک تأکید شد. از این منظر، بازگشت آمریکا به مسیر تفاهم برای پکن پیش‌شرطی برای کاستن از دامنه بحرانی است که اکنون از پرونده هسته‌ای تا امنیت کشتیرانی و مناسبات منطقه‌ای امتداد یافته است. 

همین پیوند میان بحران منطقه‌ای و نهادهای بین‌المللی است که بخش دیگری از اظهارات وانگ یی را برجسته می‌کند؛ تأکید او بر ضرورت برقراری عدالت در شورای امنیت در فاصله کوتاهی پس از آن مطرح شد که شورای حکام آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، قطعنامه‌ای را برای ارجاع پرونده هسته‌ای ایران به شورای امنیت تصویب کرد. ارجاع پرونده آغاز مرحله‌ای است که در آن موضع اعضای دائم شورای امنیت می‌تواند بر سرنوشت تلاش‌های غرب برای اعمال فشارهای بیشتر اثرگذار باشد. از همین‌جا، نقش چین و روسیه در معادله پیش‌رو برجسته‌تر می‌شود.  مواضع اخیر پکن و مسکو نشان داده است که آنها نسبت به تبدیل سازوکارهای بین‌المللی به ابزاری برای تشدید فشار بر تهران ملاحظات جدی دارند؛ بنابراین، ورود پرونده به شورای امنیت الزاماً به معنای طی شدن خودکار مسیر مورد نظر کشورهای غربی نیست. 

چین در جست‌و‌جوی پیوند امنیت با سازوکارهای منطقه‌ای

اما آنچه دیدار عراقچی با همتای چینی‌اش را حائز اهمیت می‌کند، مواضع «وانگ یی» درباره مناسبات ایران با کشورهای حاشیه خلیج فارس است. وزیر خارجه چین بر حمایت پکن از گفت‌وگو میان ایران و شورای همکاری خلیج فارس تأکید کرد که نشان می‌دهد چین به دنبال پیوند دادن مسأله امنیتی با سازوکارهای گفت‌وگوی منطقه‌ای است. این رویکرد زمانی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که تلاش‌های اخیر برای گرد هم آوردن ایران، عراق و شش کشور عضو شورای همکاری خلیج فارس در شهر «صلاله» عمان در مقطعی حساس متوقف شد. قرار بود این نشست، علاوه بر آنکه بستری برای گفت‌وگو درباره امنیت منطقه‌ای باشد، فرصتی برای طرح و بررسی نهایی سازوکار مورد توافق ایران و عمان درباره مدیریت وضعیت تنگه هرمز فراهم کند؛ اما نشست در نهایت برگزار نشد.   

در این میان، تفاوت رویکرد پکن با واشنگتن بیش از هر چیز در تعریف نقطه شروع حل بحران آشکار می‌شود. چین گفت‌وگوی ایران و همسایگان عرب را بخشی از راه کاهش تنش می‌داند، در حالی که مناقشه هرمز در عمل در پیوند با تقابل ایران و آمریکا قرار گرفته است. 

از این منظر، خلیج فارس برای پکن حلقه‌ای است که ثبات آن به امنیت انرژی، تجارت جهانی و مناسبات میان قدرت‌های منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای گره خورده است. از همین رو، تأکید وزیر خارجه چین بر گفت‌وگوی ایران و شورای همکاری خلیج فارس را می‌توان ادامه رویکرد مبتنی بر انتقال مسأله از میدان تقابل مستقیم به عرصه گفت‌وگوی منطقه‌ای دانست که پکن در قبال بحران هرمز دنبال می‌کند. 

عراقچی در دیدار با وزیر خارجه چین: از راهکارهای دیپلماتیک استقبال می کنیم

سیدعباس عراقچی، وزیر امور خارجه در دیدار با وانگ‌یی، وزیر امور خارجه چین، روابط تهران و پکن را مبتنی بر پیوندهای دیرینه و مشارکت جامع راهبردی دانست و بر اراده جدی ایران برای ارتقای همه‌جانبه مناسبات دو کشور تأکید کرد. عراقچی با توصیف چین به‌عنوان دوست نزدیک و شریک راهبردی ایران، اظهار کرد:«روابط دو کشور با اراده رهبران دو طرف و اعتماد سیاسی موجود در سطح راهبردی هدایت می‌شود و تهران اهتمام ویژه‌ای برای پیشبرد و تقویت روابط در عرصه‌های مختلف دارد.» وزیر امور خارجه با تأکید بر اهمیت روابط تهران و پکن افزود:«ایران و چین در چارچوب مشارکت جامع راهبردی، بر مبنای احترام و اعتماد متقابل، اراده جدی برای توسعه مناسبات دوستانه و راهبردی دارند.» عراقچی درباره تحولات منطقه نیز اظهار کرد:«ریشه شرایط کنونی در منطقه، ناشی از تجاوز نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران است و مبارزه، مقاومت و ایستادگی ملت ایران موجب ناکامی و شکست متجاوزان در دستیابی به اهداف نامشروعشان شد.» وی افزود:«ایران از موضع اصولی چین در محکوم کردن نقض اصول بنیادین منشور ملل متحد توسط آمریکا و اسراییل و همچنین رویکرد مسئولانه این کشور در قبال سوءاستفاده آمریکا از شورای امنیت سازمان ملل تقدیر می‌کند.» وزیر امور خارجه تأکید کرد: «جمهوری اسلامی ایران با آمادگی کامل برای دفاع مقتدرانه از حاکمیت ملی و تمامیت سرزمینی و صیانت از امنیت و منافع ملی ایران در مقابل متجاوزان، از راه‌حل‌های دیپلماتیک که حقوق ملت ایران را تأمین کند، استقبال می‌کند.»

عراقچی با اشاره به پیامدهای جنگ علیه ایران تصریح کرد:«شرایط منطقه بعد از جنگ تجاوزکارانه علیه ایران دچار تغییرات اساسی شده است و در نظم جدید منطقه‌ای که با گفت‌وگو و همکاری کشورهای منطقه همراه خواهد بود، جایی برای حضور و دخالت نیروهای بیگانه وجود ندارد.» وی همچنین با اشاره به نقض عهد مکرر طرف آمریکایی، اظهار کرد:«آمریکا کمتر از سه هفته پس از امضای تفاهم اسلام‌آباد، مفاد آن را نقض کرد و اجرای آن متوقف شد.» عراقچی افزود:«ایران با تأکید بر اصول خود و ایستادگی برای احقاق حقوق مسلم ملت ایران، خواهان بازگشت آرامش به منطقه و روابط دوستانه و مسالمت‌آمیز با همسایگان است و در همین راستا گفت‌وگو با کشورهای منطقه را آغاز کرده است.»

«وانگ یی»، در دیدار با عراقچی: چین مایل به تقویت ارتباطات با ایران است

وزیر امور خارجه چین در دیدار با سیدعباس عراقچی، وزیر امور خارجه با تأکید بر آمادگی پکن برای کمک به کاهش تنش‌های منطقه، خواستار بازگشت ایران و آمریکا به تفاهمنامه اسلام‌آباد شد و گفت که درگیری میان این دو کشور به نفع طرفین و جامعه بین‌المللی نیست. «وانگ یی» با اشاره به وضعیت خاورمیانه و بیان اینکه شرایط فعلی منطقه همچنان بی‌ثبات است و به‌شدت بر صلح و توسعه بین‌المللی تأثیر می‌گذارد، گفت:«تهران و پکن شرکای راهبردی جامع هستند و چین به‌عنوان عضو دائم شورای امنیت سازمان ملل متحد، مایل است نقشی سازنده در حل‌وفصل اختلافات بین‌المللی ایفا کند.» وانگ یی همچنین تأکید کرد:«پکن مایل است گفت‌وگو و همکاری با تهران را برای حفاظت از حقوق و منافع مشروع خود تقویت کند.» وی درباره جنگ آمریکا علیه ایران نیز اظهار کرد:«تنش‌ها میان دو کشور به نفع طرفین درگیر و جامعه بین‌المللی نیست و ما از آنها می‌خواهیم در اسرع وقت به یادداشت تفاهم اسلام‌آباد بازگردند.» وزیر امور خارجه چین همچنین خاطرنشان کرد:«چین از ایران در گفت‌وگو با کشورهای خلیج فارس، احترام به حاکمیت ارضی و امنیت ملی یکدیگر و حفظ منافع مشترک و سازنده منطقه حمایت خواهد کرد.» وانگ یی با بیان اینکه چین خواهان عدم سرایت تنش‌های منطقه‌ای به یمن و دریای سرخ است، خواستار حل این مسأله از مسیر گفت‌وگو و مذاکره شد و تأکید کرد:«معماری امنیتی موجود در این منطقه نیاز به اصلاح و تقویت دارد.» وزیر امور خارجه چین با اشاره به چهار ابتکار عمل شی جین‌پینگ، رییس‌جمهوری چین، افزود:«ما از تلاش‌های مؤثر کشورهای منطقه برای حفظ یک مفهوم امنیتی مشترک، جامع، مشارکتی و پایدار و ایجاد یک معماری امنیتی جدید برای خاورمیانه استقبال می‌کنیم.» 

این مقام بلندپایه چین با تأکید بر سیاست ثابت و پایدار کشورش در قبال ایران خاطرنشان کرد:«پکن به‌طور مداوم از عدالت در شورای امنیت سازمان ملل و پلتفرم‌های چندجانبه حمایت می‌کند.» وزیر امور خارجه چین با تصریح اینکه این کشور با استفاده از ابزار زور مخالف است و از هنجارهای روابط بین‌الملل محافظت خواهد کرد، در پایان اظهار کرد:«پکن مایل است ارتباطات و هماهنگی با تهران را برای پیشبرد پیشرفت‌های جدید در روابط چین و ایران تقویت کند.»