به گزارش خبرگزاری مهر، در مراسم افتتاحیه هفتمین نشست کنفرانس اعضای کنوانسیون تهران ضمن خیر مقدم به مقامات و نمایندگان کشورهای عضو کنوانسیون تهران، نمایندگان سازمان ملل متحد و سازمان‌های بین‌المللی، سفرا، مسئولان دستگاه‌های اجرایی، استادان، کارشناسان، نمایندگان سازمان‌های مردم‌نهاد و رسانه ها، میزبانی تهران از این اجلاس را فرصتی برای تجدید عهد مشترک در زمینه حفاظت از دریای خزر و تقویت همکاری‌های منطقه‌ای دانست.

وی با اشاره به اهمیت دریای خزر اظهار کرد: خزر صرفاً یک پهنه آبی نیست، بلکه میراث مشترک، اکوسیستمی به‌هم‌پیوسته و سرمایه‌ای حیاتی برای نسل‌های امروز و آینده است.

وی افزود: این پهنه منحصر به‌فرد با تنوع زیستی ارزشمند خود، زیستگاه گونه‌هایی همچون فوک خزری و یکی از مهم‌ترین زیست‌بوم‌های تولیدمثل ماهیان خاویاری جهان است و در پیرامون آن نیز میلیون‌ها انسان زندگی، معیشت و آینده خود را به سلامت و پایداری این دریا پیوند زده‌اند.

حفاظت از خزر، مسئولیتی فرامرزی

انصاری با تأکید بر اینکه حفاظت از خزر بیش از هر زمان دیگری یک مسئولیت مشترک و فرامرزی است، گفت: آلودگی‌های ناشی از منابع خشکی، فعالیت‌های تخریب‌کننده زیستگاه‌ها، فشار بر منابع زیستی، تغییر اقلیم و تغییرات سطح آب، چالش‌هایی نیستند که یک کشور به‌تنهایی بتواند با آنها مقابله کند.

وی در ادامه به تجربه ایران در یک سال گذشته اشاره کرد و گفت: جمهوری اسلامی ایران در این مدت با تجاوز ایالات متحده آمریکا و رژیم صهیونیستی مواجه بود و در جریان این تجاوزات، علاوه بر جان‌باختن رهبر جمهوری اسلامی ایران و زنان، مردان و کودکان، زیرساخت‌ها، مراکز علمی و درمانی و میراث تاریخی نیز آسیب دیدند و محیط زیست، مناطق حفاظت‌شده و برخی الزامات و قواعد بین‌المللی محیط‌زیستی نیز با آسیب مواجه شد.

رییس سازمان حفاظت محیط زیست افزود: انفجار مخازن سوخت در تهران و ایجاد آلودگی گسترده و همچنین حملات به تأسیسات نفتی در منطقه عسلویه از مصادیق «اکوساید» یا جنایت محیط‌زیستی محسوب می‌شود.

محیط زیست قربانی خاموش جنگ‌ها

وی با بیان اینکه تجربه تلخ جنگ و منازعات بار دیگر اهمیت حفاظت از محیط زیست را یادآوری می‌کند، اظهار کرد: محیط زیست قربانی خاموش جنگ‌هاست و آلودگی آب و خاک، آسیب به زیستگاه‌ها و زیرساخت‌های محیط‌زیستی و افزایش فشار بر منابع طبیعی می‌تواند آثار جنگ‌ها را برای سال‌ها و حتی نسل‌ها باقی بگذارد.

انصاری تأکید کرد: از این رو حفاظت از محیط زیست و افزایش تاب‌آوری زیست‌بوم‌ها باید بخشی جدایی‌ناپذیر از تلاش‌های کشورها برای صلح، امنیت و توسعه پایدار باشد.

وی با اشاره به پیشینه کنوانسیون تهران گفت: در سال 2003، پنج کشور ساحلی شامل جمهوری آذربایجان، جمهوری اسلامی ایران، جمهوری قزاقستان، روسیه و ترکمنستان با امضای کنوانسیون تهران، چارچوب حقوقی منطقه‌ای مشترکی را برای حفاظت از دریای خزر بنیان گذاشتند، این اقدام فراتر از امضای یک سند بین‌المللی بود و بیانگر اراده مشترک پنج کشور برای همکاری در حفاظت از یک اکوسیستم مشترک به شمار می‌رفت.

رییس سازمان حفاظت محیط زیست ادامه داد: طی بیش از دو دهه، همکاری کشورهای ساحلی در زمینه‌هایی مانند مقابله با آلودگی نفتی، حفاظت از تنوع زیستی و ارزیابی اثرات محیط‌زیستی فرامرزی توسعه یافته است، اما امروز باید گام دیگری برداشته شود.

وی تصریح کرد: باید از تعهد به اقدام، از اطلاعات پراکنده به داده‌های مشترک، از پایش‌های ملی به پایش‌های هماهنگ منطقه‌ای و از واکنش به بحران به پیشگیری و آمادگی مشترک حرکت کنیم.

وی یکی از پیام‌های محوری این اجلاس را در عبارت «پنج کشور، یک اکوسیستم، یک آینده» خلاصه کرد و گفت: این عبارت صرفاً نمادین نیست، پنج کشور بیانگر مسئولیت مشترک ما، یک اکوسیستم بیانگر واقعیت علمی پیوستگی دریای خزر و آینده مشترک، یادآور مسئولیتی است که در برابر نسل‌های آینده بر عهده داریم.

انصاری تأکید کرد: سرنوشت خزر را نمی‌توان در مرزهای سیاسی تقسیم کرد، جریان‌های آبی، گونه‌های زیستی، آلودگی‌ها و تغییر اقلیم تابع مرزهای سیاسی نیستند و از این رو آینده خزر نیز نمی‌تواند پنج آینده جداگانه باشد، بلکه آینده خزر، آینده مشترک همه کشورهای ساحلی است.

وی با اشاره به نقش علم و فناوری در ساخت آینده مشترک خزر گفت: امروز بیش از هر زمان دیگری برای ساخت این آینده مشترک به علم و فناوری نیاز داریم.

به گفته وی، فناوری‌های نوین سنجش از دور، پایش ماهواره‌ای، سامانه‌های هوشمند محیط‌زیستی، مدل‌سازی اکولوژیک، پایگاه‌های داده مشترک و ابزارهای نوین تحلیل و پیش‌بینی، فرصت‌های ارزشمندی برای شناخت دقیق‌تر تغییرات و واکنش سریع‌تر به تهدیدهای دریای خزر فراهم می‌کنند.

معاون رییس جمهور افزود: از همین رو پیام دیگر این اجلاس می‌تواند این باشد که «در کنار هم و با کمک علم و فناوری برای حفظ اکوسیستم دریای خزر و ساخت فردایی پایدارتر» حرکت کنیم، پیامی که باید به یک رویکرد عملی تبدیل شود.

وی تأکید کرد: باید تبادل داده‌های علمی، نظام‌های مشترک پایش، ارزیابی منظم وضعیت اکوسیستم، آمادگی مشترک برای مقابله با حوادث آلودگی، حفاظت از تنوع زیستی و کاهش ورود آلاینده‌ها به دریا بیش از پیش تقویت شود.

انصاری با اشاره به لازم‌الاجرا شدن پروتکل ارزیابی اثرات محیط‌زیستی فرامرزی در نوامبر 2025 گفت: این پروتکل، چارچوب همکاری کشورهای ساحلی را برای ارزیابی پیامدهای احتمالی پروژه‌ها و فعالیت‌های دارای آثار فرامرزی تقویت می‌کند.

وی تأکید کرد: جمهوری اسلامی ایران بر این باور است که توسعه اقتصادی و حفاظت از محیط زیست دو هدف متعارض نیستند، بلکه توسعه پایدار زمانی محقق می‌شود که فعالیت‌های اقتصادی با ظرفیت اکولوژیک طبیعت و منافع بلندمدت منطقه هماهنگ باشد.

رییس سازمان حفاظت محیط زیست افزود: از این منظر، علم، داده و ارزیابی‌های محیط‌زیستی باید در مرکز تصمیم‌گیری‌های مرتبط با دریای خزر قرار گیرند و دانشگاه‌ها، مراکز پژوهشی، سازمان‌های مردم‌نهاد و جوامع محلی نیز باید نقش مؤثرتری در این فرآیند ایفا کنند.

وی با تأکید بر مسئولیت کشورهای ساحلی در قبال نسل‌های آینده اظهار کرد: مسئولیت ما تنها در برابر نسل حاضر نیست، بلکه ما امانت‌دار دریایی هستیم که باید سالم‌تر، پایدارتر و تاب‌آورتر به نسل‌های آینده تحویل داده شود.

انصاری ادامه داد: جمهوری اسلامی ایران آمادگی خود را برای تعمیق همکاری با کشورهای ساحلی، دبیرخانه کنوانسیون تهران، برنامه محیط زیست سازمان ملل متحد، نهادهای علمی و پژوهشی و سایر شرکای منطقه‌ای و بین‌المللی اعلام می‌کند.

وی ابراز امیدواری کرد: تصمیمات هفتمین اجلاس کنفرانس اعضای متعاهد کنوانسیون تهران، علاوه بر بیانگر اراده سیاسی مشترک کشورهای ساحلی، به نقشه راهی روشن برای اجرای اقدامات عملی و قابل سنجش در زمینه حفاظت از دریای خزر تبدیل شود.

وی از کشورهای ساحلی، دبیرخانه کنوانسیون تهران، برنامه محیط زیست سازمان ملل متحد، کارشناسان، محققان، سازمان‌های مردم‌نهاد، جوامع محلی، رسانه و همه نهادهایی که طی بیش از دو دهه در مسیر حفاظت از این میراث مشترک تلاش کرده‌اند، صمیمانه قدردانی کرد و گفت: امیدواریم دریای خزر برای امروز، فردا و نسل‌های آینده، سالم، پویا، پایدار و تاب‌آور باقی بماند.