یادداشت مهمان- غلامرضا دریانبرد، عضو هیئت‌علمی پژوهشکده اکولوژی دریای خزر: همزمان با فرارسیدن روز ملی آبزیان و در حالی که نگاه‌ها به سوی حفاظت از منابع زیستی دریای خزر معطوف است، چالش تداوم نسل ماهی کفال طلایی به عنوان یکی از گونه‌های کلیدی در سبد صید ماهیان استخوانی، توجه محققان این حوزه و موسسه تحقیقات علوم شیلاتی کشور را به خود جلب کرده است. هر ساله با فرارسیدن 20 مهر ماه، تورهای صیادی پره‌ در سواحل ایرانی دریای خزر پهن می‌شوند تا فصل صید ماهیان استخوانی آغاز شود، اما شواهد علمی و مطالعات زیست‌شناختی نشان می‌دهد که این تاریخ با تقویم طبیعی زادآوری ماهی کفال طلایی همخوانی ندارد. نتایج بررسی‌های اخیر حاکی از آن است که زمان آغاز فصل صید ماهیان استخوانی در آب‌های ایرانی دریای خزر با دوره تولیدمثل و زمان اوج تخم‌ریزی ماهی کفال طلایی همپوشانی کامل داشته و در این زمان بخش قابل‌توجهی از ماهیان کفال طلایی مولد در مرحله رسیدگی کامل جنسی قرار دارند و به دلیل عدم تکمیل فرآیند تخم‌ریزی، پیش از آنکه فرصت بقای نسل خود را داشته باشند، از چرخه زیستی دریا خارج می‌شوند.

اهمیت این مسئله زمانی دوچندان می‌شود که بدانیم برخلاف سایر گونه‌های ماهیان استخوانی خزر که به‌صورت مصنوعی تکثیر و بازسازی می‌شوند، بقای کفال طلایی تنها به زادآوری طبیعی وابسته است و هرگونه برداشت پیش از موعد، به معنای حذف بخشی از ظرفیت تولید نسل آینده خواهد بود. با توجه به روند کاهشی مشاهده شده در زی‌توده این ماهی، تداوم وضعیت فعلی می‌تواند نه‌تنها پایداری اکوسیستم خزر را با مخاطره جدی روبه‌رو کند، بلکه در آینده‌ای نزدیک، امنیت شغلی و معیشت جامعه صیادی را نیز مستقیماً هدف قرار دهد. در همین راستا، پیشنهاد بازنگری در تاریخ آغاز فصل صید و موکول کردن آن به نیمه دوم آبان‌ ماه مطرح است. این تغییر رویکرد مدیریتی اگرچه ممکن است در نگاه نخست یک جابه‌جایی ساده تقویمی به نظر برسد، اما در واقع تصمیمی راهبردی برای «صید هوشمندانه» است، چرا که دریا همچون یک مزرعه زیستی، پیش از برداشت محصول نیازمند فرصتی برای بذرافشانی و تکثیر است.

متخصصان این حوزه معتقدند که اختصاص چند هفته فرصت بیشتر به ماهیان مولد برای تکمیل فرآیند تخم‌ریزی، نه فقط تضادی با منافع جامعه صیادی ندارد، بلکه سرمایه‌گذاری برای تضمین تورهای پربارتر در سال‌های آتی خواهد بود.

در شرایطی که روند کاهشی ذخایر، زنگ خطری برای اقتصاد شیلاتی شمال کشور محسوب می‌شود، اتخاذ تصمیمات مبتنی بر داده‌های دقیق زیستی، ضرورتی اجتناب‌ناپذیر است تا ضمن احترام به معیشت صیادان زحمتکش، میراث ارزشمند آبزیان خزر برای نسل‌های آینده نیز حفظ شود.