دولت می‌گوید منابع آزادشده به هفت دهک پایین می‌رسد. اقتصاددانان می‌گویند معیار دهک‌بندی، آینه واقعیت اقتصاد ایران نیست.

 فارس؛ در حالی که قیمت اقلام خوراکی همچنان سقف‌ها را جابه‌جا می‌کند، تصمیم تازه برای حذف کالابرگ از سه دهک بالای درآمدی، بحثی تازه درباره عدالت و کارایی حمایت‌های دولتی به راه انداخته است. دولت می‌گوید این اقدام منابع قابل توجهی آزاد می‌کند که به سفره هفت دهک پایین‌تر منتقل می‌شود. منتقدان اما هشدار می‌دهند که دهک‌بندی فعلی، تصویری دقیق از زندگی مردم ارائه نمی‌دهد.

بر اساس اظهارات محسن زنگنه، سخنگوی کمیسیون برنامه و بودجه مجلس، حذف سه دهک بالا می‌تواند به اندازه کل منابع نفت در بودجه، حدود 248 هزار میلیارد تومان، صرفه‌جویی به همراه داشته باشد. این رقم بزرگی است. اگر واقعاً به دهک‌های پایین‌تر برسد، می‌تواند فاصله میان حمایت اسمی و حمایت مؤثر را کم کند.

اما مشکل در نقطه دیگری است: چه کسی در سه دهک بالا قرار می‌گیرد؟ کارشناسان می‌گویند تفاوت معناداری میان دهک‌های هفتم، هشتم و نهم وجود ندارد. 

بسیاری از خانوارهای همین دهک‌ها نیز برای تأمین حداقل کالری مورد نیاز با مشکل روبه‌رو هستند. حتی در دهک دهم، فاصله میان یک خانواده با یک خانه معمولی و فردی با دارایی‌های کلان، بسیار زیاد است. اگر معیار فقط رقم حقوق باشد، بخشی از نیازمندان واقعی از چرخه حمایت خارج می‌شوند.

یک اقتصاددان که نخواست نامش فاش شود، می‌گوید: «هدف‌گیری حمایت‌ها درست است، اما حذف یکجای سه دهک، شبیه جراحی با تیغ کُند است. باید به سراغ درآمد مؤثر و دارایی رفت، نه فقط دهک‌بندی آماری.» 

او اضافه می‌کند که حذف ناگهانی می‌تواند بی‌اعتمادی اجتماعی ایجاد کند و هزینه سیاسی آن از صرفه‌جویی مالی پیشی بگیرد.

وزارت رفاه نیز به این مشکل اذعان کرده است. وزیر رفاه پیش‌تر گفته بود که معیار حمایت‌ها باید از «دهک» به «سطح درآمد و دارایی» تغییر کند. این سخن، خود اعترافی است به اینکه ابزار فعلی هدف‌گیری، دقیق نیست.

در فروشگاه‌های زنجیره‌ای، اثر این تصمیم کم‌کم دیده می‌شود. فروشندگان می‌گویند قدرت خرید برخی مشتریان کاهش یافته و سبد خرید کوچک‌تر شده است. برای خانواده‌ای که درآمدش کمی بالاتر از خط حمایت است، حذف کالابرگ به معنای یک فشار تازه است؛ نه ثروتمند شدن.

دولت اما می‌گوید منطق عدالت حکم می‌کند منابع محدود به نیازمندان واقعی برسد. اگر این کار با شناسایی دقیق انجام شود، می‌تواند کارایی حمایت‌ها را بالا ببرد. اما اگر شتاب‌زده و بدون زیرساخت اطلاعاتی دقیق اجرا شود، ممکن است به بی‌عدالتی تازه بدل شود.

جمع‌بندی کارشناسی روشن است: حذف کالابرگ از سه دهک بالا، به خودی خود غلط نیست؛ اما با دهک‌بندی معیوب، اجرای یکباره و بدون جایگزین دقیق، می‌تواند نادرست باشد. 

راه منطقی‌تر، حذف تدریجی و پلکانی، تغییر معیار به درآمد و دارایی، و تقویت همزمان حمایت از دهک‌های پایین است. پرسش اصلی این نیست که «آیا باید حذف کرد؟»، بلکه این است که «چگونه حذف کرد تا عدالت آسیب نبیند؟»