وزیر امور خارجه امروز با بیان اینکه نباید اجازه دهیم متجاوزان از زیر بار مسئولیت اقدامات جنایتکارانه خود فرار کنند، گفت: محیط زیست، میراث مشترک بشریت است؛ نه میدان رقابت‌ها، نه ابزار فشار سیاسی و نه قربانی ملاحظات کوتاه مدت اقتصادی و نظامی.

به گزارش فارس، سیدعباس عراقچی وزیر امور خارجه امروز (یکشنبه) 19 مهرماه 1405 در همایش بین‌المللی «اکوساید؛ جنایت جنگی خاموش» حضور یافت و به ایراد سخنرانی پرداخت.

* امروز دیگر نمی‌توان محیط‌ زیست را قربانی خاموش جنگ دانست

وی ضمن ابراز خرسندی از حضور در این نشست گفت: خوشحالم که در این نشست تخصصی فرصتی فراهم شد تا درباره یکی از جدی‌ترین چالش‌های پیش روی بشریت، یعنی تخریب گسترده و جبران ناپذیر محیط زیست در جریان مخاصمات مسلحانه، صحبت کنیم.

عراقچی بیان کرد: ما امروز درباره موضوعی سخن می‌گوییم که صرفاً یک دغدغه محیط زیستی نیست، بلکه با حق حیات، سلامت انسان‌ها، امنیت غذایی، صلح و امنیت بین‌المللی و حقوق نسل‌های آینده پیوندی ناگسستنی دارد.

رییس دستگاه دیپلماسی خاطرنشان کرد: امروز دیگر نمی‌توان محیط‌ زیست را قربانی خاموش جنگ دانست. جنگ و مخاصمه تنها جان انسان‌ها، شهرها و زیرساخت‌های اقتصادی و اجتماعی را هدف قرار نمی‌دهد، بلکه آب، خاک، هوا، جنگل‌ها، اراضی کشاورزی، منابع انرژی، زیستگاه‌های طبیعی و تنوع زیستی نیز در معرض آثار ویرانگر آن قرار می‌گیرند.

به گفته وزیر امور خارجه تخریب منابع آب و خاک، آلودگی هوا، نابودی پوشش گیاهی و زیست‌بوم‌ها، انتشار آلاینده‌ها، پسماندها و مواد خطرناک از جمله پیامدهایی است که می‌تواند سال‌ها و حتی دهه‌ها پس از پایان درگیری‌ها ادامه پیدا کند.

* محیط زیست، میراث مشترک بشریت است؛ نه میدان رقابت‌ها

وی بیان کرد: محیط زیست، میراث مشترک بشریت است؛ نه میدان رقابت‌ها، نه ابزار فشار سیاسی و نه قربانی ملاحظات کوتاه مدت اقتصادی و نظامی. اکوساید یا تخریب گسترده محیط زیست، توجه جامعه بین‌المللی را به یک پرسش بنیادی جلب می‌کند، آیا می‌توان در برابر نابودی گسترده و طولانی مدت زیست بوم‌ها، آلودگی منابع حیاتی و وارد آوردن خسارات جبران ناپذیر به طبیعت صرفاً به ابراز نگرانی بسنده کرد؟ پاسخ روشن است: حفاظت از محیط زیست باید از سطح تعهدات اعلامی  فراتر رود و به عرصه مسئولیت پذیری، پاسخگویی و اقدام موثر بین‌المللی وارد شود.

عراقچی خاطرنشان کرد: در سال‌های اخیر در غزه، لبنان و ایران شاهد بوده‌ایم که چگونه حملات نظامی، علاوه بر تلفات انسانی و تخریب زیرساخت‌های حیاتی، آثار عمیق و گاه ماندگاری بر محیط‌زیست بر جای گذاشته‌اند. در غزه، ابعاد فاجعه محیط‌زیستی به اندازه‌ای گسترده است که برنامه محیط‌زیست سازمان ملل متحد، یونپ، از خسارات بی‌سابقه زیست‌ محیطی سخن گفته است. فروپاشی شبکه‌های آب و فاضلاب، آسیب به سامانه‌های مدیریت پسماند، آلودگی منابع آب و خاک، آلودگی سواحل و ایجاد حجم عظیمی از آوار و مواد بالقوه خطرناک، میراثی است که آثار آن می‌تواند برای ده ها سال بر زندگی مردم فلسطین باقی بماند.

* خطرات جدی زیست محیطی در جریان تجاوزات آمریکا و اسراییل

وی با بیان اینکه در لبنان نیز استفاده از تسلیحات و آتش‌سوزی‌های ناشی از حملات، بخش‌هایی از جنگل‌ها و اراضی کشاورزی را نابود کرده است، گفت: گزارش‌ها و اسناد ارائه‌ شده به سازمان ملل از سوختن میلیون‌ها مترمربع زمین و آسیب به ده‌ها هزار درخت زیتون حکایت دارد. جامعه بین‌المللی همچنین تجربه تلخ آلودگی گسترده سواحل لبنان در پی حمله به مخازن نفتی را در حافظه دارد. 

عراقچی خاطرنشان کرد: اما کشور عزیزمان ایران نیز از این پدیده مصون نمانده است. در جریان تجاوزات نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه جمهوری اسلامی ایران، حمله به تأسیسات نفتی، پالایشگاهی و انرژی، خطرات جدی زیست‌ محیطی ایجاد کرده است.

*  اینها صرفاً خسارات اقتصادی نیستند

وزیر امور خارجه عنوان کرد: در اسفند 1404 (مارس 2026)، برنامه محیط زیست ملل متحد تأیید کرد که تأسیسات نفتی در داخل و اطراف مناطق شهری ایران، از جمله تهران، هدف حمله قرار گرفته و آتش‌سوزی‌های نفتی موجب انتشار ترکیبات خطرناک شده است؛ آلودگی‌ که می‌تواند از هوا به خاک و منابع آب منتقل شود و حتی زنجیره غذایی را تحت تأثیر قرار دهد.

وی گفت: اینها صرفاً خسارات اقتصادی نیستند. وقتی یک حمله نظامی موجب آلودگی پایدار خاک، تخریب منابع آب، نابودی جنگل‌ها و آلودگی هوا و دریا و ایجاد مواد خطرناک و بقایای جنگی می‌شود، آثار آن می‌تواند بسیار فراتر از زمان و مکان حمله ادامه پیدا کند. کودکی که امروز در یک منطقه جنگ‌زده زندگی می‌کند، ممکن است ده‌ها سال بعد نیز هزینه زیست‌محیطی جنگی را بپردازد که خود هیچ نقشی در آن نداشته است.

*  حقوق بین‌الملل نباید در برابر تخریب محیط‌زیست بی‌تفاوت باشد

عراقچی بیان کرد: از سوی دیگر، این مسئله می‌تواند آسیب‌پذیری کشورها و جوامع را در برابر این بحران‌ها چند برابر کند. از این منظر، صلح، امنیت، محیط‌زیست، سلامت و تغییر اقلیم، موضوعاتی جدا از یکدیگر نیستند و پیوند بین آنها باید بیش از گذشته مورد توجه قرار گیرد.

وی گفت: از منظر جمهوری اسلامی ایران، حقوق بین‌الملل نباید در برابر تخریب محیط‌زیست و نقض حقوق اساسی انسان‌ها در شرایط جنگی بی‌تفاوت باشد. اجرای مؤثر اصول حقوق بین‌الملل بشردوستانه، از جمله اصل تمایز و اصل تناسب، باید در کنار توجه جدی به آثار مستقیم، غیرمستقیم و بلندمدت اقدامات نظامی بر محیط‌زیست مورد توجه قرار گیرد.

* حمایت از گفت‌وگوهای حقوقی و کارشناسی

رییس دستگاه دیپلماسی با بیان اینکه در این مسیر توجه به چند اصل اساسی ضروری است، اظهار داشت: نخست؛ مسئولیت پذیری در قبال تخریب محیط زیست: هیچ دولت، نهاد یا بازیگری نباید خود را فراتر از مسئولیت‌های بین‌المللی بداند . تخریب‌های گسترده اکوسیستم‌ها، نابودی زیستگاه‌ها، آلوده‌سازی آب و خاک و وارد آمدن آسیب‌های شدید و پایدار به محیط زیست باید با سازوکارهای موثر پیشگیری، مستندسازی، جبران خسارت و پاسخگویی مواجه شود. در همین چارچوب، جمهوری اسلامی ایران از گفت‌وگوهای حقوقی و کارشناسی برای راه‌های تقویت حمایت بین‌المللی از محیط زیست، از جمله بحث درباره شناسایی اکوساید به عنوان یک جرم مستقل بین‌المللی حمایت می‌کند.

وی افزود: دوم، حفاظت از محیط زیست در تهاجمات مسلحانه: جنگ‌ها تنها جان انسان‌ها را نمی‌گیرند؛ آثار آن‌ها بر آب و خاک، هوا، کشاورزی، منابع طبیعی و سلامت عمومی می‌تواند سال‌ها و حتی نسل‌ها باقی بماند. حملات به تاسیسات صنعتی و انرژی، تخریب زیرساخت‌های حیاتی، آلودگی ناشی از مواد خطرناک و آسیب به اکوسیستم‌های حساس، هزینه‌هایی فراتر از میدان نبرد ایجاد می‌کنند، هزینه‌هایی که مردم عادی، بویژه کودکان و نسل‌های آینده، متحمل می‌شوند.

* رعایت حقوق بین‌المللی بشردوستانه

عراقچی گفت: حقوق بین‌المللی بشردوستانه از جمله قواعد مربوط به حفاظت از محیط زیست طبیعی در مخاصمات مسلحانه، باید با جدیت رعایت شود و جامعه بین‌المللی نمی‌تواند در برابر پیامدهای زیست محیطی جنگ بی تفاوت بماند. مستندسازی مستقل خسارات، ارزیابی علمی آثار بلندمدت و فراهم کردن امکان جبران و بازسازی باید بخش جدایی‌ناپذیر از پاسخ بین‌المللی به مخاصمات باشد.

وی افزود: سوم، مقابله با استانداردهای دوگانه و استفاده ابزاری از محیط زیست: حفاظت از محیط زیست نباید به امتیازی برای بعضی کشورها و تعهدی برای دیگران تبدیل شود. معیارهای زیست‌محیطی زمانی اعتبار دارند که به صورت منصفانه، شفاف و بدون تبعیض اجرا شوند. همچنین، اقدامات یکجانبه قهری و محدودیت‌هایی که دسترسی کشورها به منافع مالی، فناوری‌ها و تجهیزات ضروری برای حفاظت محیط زیست، مدیریت بحران‌های زیست‌محیطی و مقابله با تغییرات اقلیمی را مختل می‌کنند، باید از منظر حقوق بین‌الملل و آثار انسانی و زیست‌ محیطی، آنها مورد بررسی جدی قرار گیرند. 

رییس دستگاه دیپلماسی بیان کرد: تحقق عدالت زیست‌ محیطی مستلزم آن است که کشورهای در حال توسعه بدون مواجهه با موانع غیرضروری و تبعیض‌آمیز به فناوری‌های پاک، منابع مالی و ظرفیت‌های علمی مورد نیاز دسترسی داشته باشند.

* حفاظت از محیط زیست

عراقچی گفت: حفاظت از محیط زیست و جلوگیری از تخریب گسترده آن، به ویژه در جریان مخاصمات مسلحانه، نیاز به همکاری‌های بین‌المللی دارد. از این رو، پیشنهاد می‌کنم همکاری‌های بین‌المللی در این خصوص بر سه محور اساسی متمرکز شود: نخست، تقویت چارچوب‌های حقوقی بین‌المللی و تدوین معیارهای روشن برای شناسایی، ارزیابی و رسیدگی به موارد تخریب گسترده و شدید محیط زیست؛ دوم، ایجاد سازوکارهای علمی و بی‌طرفانه برای مستندسازی خسارات زیست‌محیطی ناشی از مخاصمات مسلحانه، همراه با توجه به مسئولیت‌های حقوقی قابل اعمال و ضرورت جبران خسارات و سوم، توسعه همکاری‌های منطقه‌ای و بین‌المللی برای پیشگیری از تخریب محیط زیست، بازسازی اکوسیستم‌های آسیب‌دیده و حمایت از کشورها و جوامعی که با محدودیت منابع و ظرفیت‌های فنی مواجه‌اند.

* طبیعت صدایی در میز مذاکره یا جنگ ندارد

وزیر امور خارجه یادآور شد: در این راستا، برگزاری سی‌ و یکمین نشست کنفرانس اعضای کنوانسیون چارچوب سازمان ملل متحد درباره تغییر اقلیم (کاپ 31) نیز فرصت مناسبی است تا توجه جامعه بین‌المللی بیش از پیش به اثرات مخرب حملات تجاوزکارانه بر محیط‌زیست و اقلیم کشورها جلب شود. هدف باید تقویت همکاری بین‌المللی، افزایش پاسخگویی، مسئولیت‌پذیری و حمایت از قربانیان، حفاظت از محیط‌زیست و تضمین حقوق نسل‌های آینده باشد. جمهوری اسلامی ایران آماده است در این مسیر، ظرفیت‌های علمی، حقوقی و دیپلماتیک خود را برای تقویت همکاری‌های بین‌المللی به کار گیرد.

وی گفت: جمهوری اسلامی ایران همچنین آمادگی دارد در تلاش‌های جمعی برای پیشگیری از تخریب گسترده محیط زیست، تقویت همکاری‌های منطقه‌ای و ارتقای مسئولیت‌پذیری بین‌المللی مشارکت کند. ما نباید اجازه دهیم متجاوزان از زیر بار مسئولیت اقدامات جنایتکارانه خود فرار کنند. ما باید با همکاری و مشارکت جمعی آنها را پاسخگو کنیم. طبیعت صدایی در میز مذاکره یا جنگ ندارد. این مسئولیت ما است که اجازه ندهیم سکوت آنها به بهای نابودی آینده بشریت تمام شود.