به نقل از الهه جعفرزاده: حضور روباه ها در مناطق مسکونی تهران و هشدار درباره احتمال انتقال هاری، پس از اظهارات پیام محبی، دامپزشک و مؤسس دانشگاه علمی کاربردی بیمارستان دامپزشکی تهران، به موضوع بحث برانگیزی تبدیل شده است. محبی روز یکشنبه 19 مهرماه، در نشستی خبری با انتقاد از حذف سگ ها از مناطق شهری گفت این اقدام باعث شده روباه ها از حومه به مناطق مسکونی وارد شوند. او همچنین درباره نقش روباه ها در انتقال بیماری هاری هشدار داد و این حیوانات را از مخازن بیماری برشمارد.

در همین زمینه، دکتر محمد خلیلی، استاد ویروس شناسی دانشکده دامپزشکی دانشگاه شهید باهنر کرمان، در گفت وگو با خبرآنلاین، با تأکید بر خطرهای بهداشتی و اجتماعی سگ های بلاصاحب، با این استدلال که روباه ها سال ها بدون بروز علائم ناقل هاری باقی می مانند، مخالف است.

او معتقد است مدیریت شهری باید برای جمع آوری و کنترل جمعیت حیوانات بلاصاحب برنامه ای مشخص داشته باشد و اجازه ندهد حضور این حیوانات در فضای عمومی، سلامت و آسایش شهروندان را به خطر بیندازد.

تصویرسازی به کمک هوش مصنوعی انجام شده است.

خلیلی با تفکیک سگ های دارای صاحب از سگ های بلاصاحب می گوید: حیوانات خانگی که صاحب مشخص دارند، شناسنامه بهداشتی دریافت می کنند و تحت مراقبت دامپزشکی، واکسیناسیون و درمان قرار می گیرند. البته آن ها هم باید با رعایت اصول ایمنی نگهداری شوند تا به دیگران آسیب نرسانند.

او در مقابل، سگ های بلاصاحب را از منظر بهداشت عمومی مسئله ای جدی می داند و اضافه می کند: از پارس کردن های ممتد که خواب و آسایش مردم را مختل می کند تا حمله های فیزیکی، با مشکلات مختلفی روبه رو هستیم. این سگ ها می توانند عوامل بیماری زا و انگل ها را منتقل کنند و حمله گروهی آن ها نیز خطر آسیب دیدن شهروندان، به ویژه کودکان، را افزایش می دهد.

به گفته این استاد دانشگاه، غذا دادن به سگ های بلاصاحب بدون نظارت و برنامه کنترلی، ممکن است به افزایش جمعیت آن ها منجر شود؛ درحالی که صرف غذا رساندن به حیوان، جایگزین مراقبت های بهداشتی و مدیریت جمعیت نیست.

تصویرسازی به کمک هوش مصنوعی انجام شده است.

اختلاف نظر درباره نقش روباه ها در انتقال بیماری

یکی از محورهای اصلی اختلاف نظر درباره اظهارات اخیر محبی، نقش روباه ها در چرخه انتقال هاری است. خلیلی با رد این ادعا که روباه ها می توانند سال ها بدون بروز علائم، ویروس را منتقل کنند، می گوید: روباه از گونه های حساس به هاری است و ابتلا به این بیماری در آن معمولاً به مرگ منتهی می شود. این طور نیست که روباه سال ها بدون علامت بماند و ویروس را منتشر کند.

او ادامه می دهد: حیوان مبتلا می تواند پیش از بروز علائم نیز ویروس را از طریق بزاق منتقل کند، اما این موضوع با ناقل بودن برای چندین سال تفاوت دارد.

با این حال، نقش روباه ها در انتقال هاری را نمی توان به طور کلی رد کرد. سازمان جهانی بهداشت، روباه ها را در کنار برخی دیگر از حیوانات وحشی، از میزبان های نگهدارنده ویروس در چرخه حیات وحش معرفی می کند. بنابراین، بررسی احتمال افزایش حضور روباه ها در تهران و پیامدهای بهداشتی آن، به داده های میدانی و ارزیابی تخصصی نیاز دارد.

خلیلی با اشاره به خطر بیماری هاری، کنترل جمعیت سگ های بلاصاحب را از اولویت های بهداشت عمومی می داند. او مدعی است که بخش عمده موارد هاری انسانی در ایران با گزش سگ های بلاصاحب ارتباط دارد و افزایش جمعیت این حیوانات، کنترل بیماری را دشوارتر می کند.

او می گوید: هاری پس از بروز علائم بالینی، بیماری بسیار کشنده ای است و حتی یک مورد مرگ ناشی از آن هم اهمیت دارد. کسی که به وسیله حیوان مشکوک گاز گرفته می شود، باید هرچه سریع تر برای ارزیابی و دریافت مراقبت های پیشگیری پس از مواجهه اقدام کند.

به گفته این استاد ویروس شناسی، واکسیناسیون حیوانات، درمان های ضدانگلی و پایش مستمر، از روش های پیشنهادی برای کنترل جمعیت سگ های بلاصاحب است؛ اما اجرای چنین برنامه هایی به منابع مالی، امکانات اجرایی و استمرار فعالیت ها نیاز دارد.

خلیلی با اشاره به هزینه های پیشگیری از هاری در انسان، می پرسد چرا باید منابع قابل توجهی صرف مراقبت های پس از گزش شود، درحالی که می توان با برنامه ریزی مؤثرتر، خطر مواجهه با حیوانات بلاصاحب را کاهش داد.

او همچنین به آمار مرگ ومیر ناشی از هاری در ایران اشاره می کند که رقمی در حدود 30 نفر در یک سال اخیر است.

این استاد دانشگاه معتقد است راهکار مطلوب، جمع آوری سگ های بلاصاحب و انتقال آن ها به مراکز نگهداری است؛ مراکزی که در آن ها حیوانات واکسینه شوند، مراقبت های بهداشتی دریافت کنند و در صورت یافتن سرپرست مناسب، به افراد متقاضی واگذار شوند.

او می گوید: اگر امکان اجرای این برنامه ها وجود نداشته باشد، باید برای کاهش جمعیت سگ های بلاصاحب تصمیم گیری شود. اولویت باید حفظ سلامت انسان ها و جلوگیری از قرارگرفتن شهروندان در معرض خطر باشد.

خلیلی با اشاره به تجربه آمریکا، اظهار می کند که در این کشور سالانه حدود یک ونیم میلیون سگ و گربه در پناهگاه ها معدوم می شوند.

با این حال، آمار انجمن حمایت از حیوانات آمریکا (ASPCA) مربوط به سال 2017، برآورد سالانه حدود یک ونیم میلیون حیوان خانگی معدوم شده در پناهگاه های این کشور را گزارش کرده است؛ آماری که به تنهایی اثبات نمی کند این اقدام با هدف ریشه کنی هاری انجام می شود.

خلیلی در بخش دیگری از گفت وگو، به افزایش جمعیت کلاغ ها در تهران اشاره می کند و غذا دادن به حیوانات را یکی از عواملی می داند که می تواند بر جمعیت گونه ها اثر بگذارد. به گفته او، افزایش نامتوازن جمعیت یک گونه ممکن است تعادل اکولوژیک را تغییر دهد و پیامدهایی برای بهداشت عمومی داشته باشد.

او در نهایت تأکید می کند که مدیریت حیوانات در شهر باید بر پایه برنامه ای مستمر، ملاحظات بهداشتی و ارزیابی علمی انجام شود؛ نه تصمیم های مقطعی و واکنش های احساسی.