به نقل از همشهری، کمی بعد از نیمه شب، محسن با 70 کیلوگرم باری که به کول داشت، رسید کمرکش ورزنه کوه. راه، سخت و تاریک بود و هوا هم سرد. باد هو می کشید و گرگی نیز دورتر، زوزه. محسن آن حوالی را خوب می شناخت، مثل کف دست. اول، چند قدم کوچک به چپ و بعد، از شیب چهار صخره ناصاف بالا رفت تا برسد به پشت همان خُو رِش (سنگ سیاه به گویش کُردی) بزرگ که به قد یکی، دو متر فرورفتگی دارد و پناهگاه کولبران معبر کوهستانی ورزنه است. جَلدی جاگیر فرورفتگی سنگی شد. نه به خاطر خستگی و سرما و نه حتی به خاطر احتمال خطر سقوط وحمله گرگ؛ فقط به خاطر وقت که تنگ بود. باید زود از آنباکسینگ بار کولبری اش، عکس برمی داشت و فیلم پُر می کرد. دستش از سرما کم زور شده بود و جفت استخوان های ساق پایش تیر می کشید. با این حال، نگران الگوریتم و زمان طلایی بازدید، لایک و فالوگیری صفحه خود در یکی از شبکه های اجتماعی بود. تلفن همراه را یک طرف فرورفتگی سنگی و حلقه نور کوچک را طرف دیگر گذاشت: خب؛ سفارش مشتری عزیزمون موجود شد؛ کتری برقی سبز پاستیلی، اسپرسوساز صورتی، توستر آبی مات و سوداساز آلبالویی. همگی از برند لوکسی که... . این روایتی ست کوتاه از محسن محمدی، یکی از بلاگر کولبران که بارهای سنگین و گوناگون کولبری را هفته ای چند مرتبه از بعضی نقاط صفر مرزی تا مارکتینگ دیجیتال کول می کند. با او از رنج کولبری و الگوریتم شبکه های اجتماعی و بازاریابی متفاوتش گفتگو کردیم.

راه های رفته یک کولبر

کم و بیش به پیچ و خم بسیاری از معبرهای کولبری آشناست؛ از سردشت و پیرانشهر آذربایجان غربی، بانه و مریوان و سقز کردستان، پاوه و سرپل ذهاب کرمانشاه، زابل و هامون و دشتیاری سیستان وبلوچستان تا نهبندان خراسان جنوبی. محسن محمدی کولبر 28 ساله، برای شروع گفتگو با همشهری از چرایی بلدی راه های پر فراز و نشیب کولبری می گوید: از 13 سالگی بار کشیدم. اوایل بعضی روزا 2 راه می رفتم. از سیگار و ادکلن بار می بستم تا ظرف، تلویزیون، لباسشویی و این اواخر هم بیشتر موبایل. انقدر زود کولبری رو شروع کردم که الان تو جوونی، سرشونه هام پینه بسته؛ پینه های کهنه و کلفت....رگ پاهام هم یا پاره اس یا بیرون زده...از هر راهی هم که بگید بار بردم؛ قدم رو و مال رو، مجاز و غیرمجاز.

گفتگو را یک سر، پیش می برد: تو سبدلو (روستایی در شهرستان بانه، استان کردستان) هیچ شغلی نیست. یعنی از اولش هم هیچ شغلی نبوده. تو روستاهای اطراف هم، شغلی جز کولبری پیدا نمی شد و نمی شه...بچه که بودم دوست داشتم کولبر شم؛ یعنی همه بچه های این دور و بَر، تا وقتی که بزرگ نشدن، آرزوشون همینه...چشممون فقط زور و بازوی کولبرا رو می دید.

نخستین بارِ کولبری اش را به خاطر می آورد: یادمه یه تابستونی بود که 60 کیلو قهوه رو با سوران، دوستم از روستای هنگه ژال کردستان، تو نقطه صفر مرزی (عراق) بار زدیم. دیگه بگذریم از این که ناشی بودیم و 2 روز تمام سرگردون توی گردنه های کوه، سِیلان می چرخیدیم.

مُفت چنگ دلالان کولبر و کاسب کاران

بلاگر کولبری برای محسن از جایی شروع شد که دیگر امیدی به بهتر شدن وضعیت کار و درآمدش نداشت؛ قیمت نان کولبری برای کولبر به نرخ جان بود و سودش هم همیشه مفت چنگ دلالان کولبر و صاحبان بار: با اینکه چند سالیه کارت کولبری و مجوز فعالیت توی بازارچه ها و گذرگاه های مرزی صادر شده اما هنوزم دستمزد کولبر کفاف حداقلای زندگیش نیست.

برای گواه ادعایش، حساب و کتاب سرانگشتی می کند: چه تکی بریم کولبری، چه گروهی (معمولا 15 تا 50 نفره)، چه با قاطر و چه پیاده، فرقی نمی کنه؛ هر یه کول و یه بار که 40 تا 60 کیلوگرم وزن و 4 تا 10 کیلومتر هم راه داره، سودش برای من حدود 2 تا 3 میلیون میشه. توی کولبری گروهی، 2 سوم دستمزد برای دلال کولبره...تازه پول اسکورتیا هم هست؛ که اگه تکی، زده باشیم به راه، همش پای خودمونه. اگه هم گروهی باشیم که بین همه قِست (تقسیم) می شه.

اینجا، کوتاه از دلال کولبر می گوید و بعد، دوباره پی حرفش را می گیرد: کولبرای تازه کار یا کم زور و جوان، معمولا برای دلالایی کار می کنن که سفارشای عمده از مغازه دار یا تاجرای شهرای دور و نزدیک می گیرن...برای هر دلال از 10 تا 100 کولبر کار می کنه؛ چند تا کولبر از این روستا و چند تا از روستای دیگه.

از خیر گفتن دردسرهای تامین تضمین و وثیقه گذاشتن پیش دلال یا کاسب کار که بر عهده کولبر است، می گذ. از گرفتاری کالاهای قاچاق جاساز شده توسط دلالان یا کاسب کاران، میان بارهای معمول کولبری هم می گذرد: ...دیگه باید آقا و نوکر خودم می شدم تا یه چیزی به چَپالم (کف دست) بمونه...فکر کردم چرا مشتریای خودمو نداشته باشم؟ چرا اصلا تو اینترنت، بار نفروشم؟ پیش از او کولبران انگشت شماری دیگری هم به همین فکر بودند. کولبرانی که حالا در بعضی شهرهای مرزی، فروشگاه های بزرگ خود راه انداخته و اجناس کولبران را می فروشند؛ این را هم محسن می گوید.

و ناگهان، بلاگر کولبری

2 سال قبل، کرکره صفحه کسب و کارش را با عنوان کولبرم و بلاگر در یکی از شبکه های اجتماعی بالا داد: باید کاربرا رو به مشتری تبدیل می کردم. اول لازم بود اعتمادشون جلب شه، بعدم باور کنن که خرید از من براشون به صرفه تره تا طبق عادت برن سراغ خرید از بازارای عمومی؛ چون من هم جنس اورجینال می فروشم بهشون و هم اینکه قیمتام دست کم، 30 تا 70 میلیون تومن کمتر از تعرفه همه بازاراست. اوایل، جز دوست و آشنا، دنبال کننده زیاد و دوری نداشت. در بهترین حالت شاید کمتر از هزار نفر پست و استوری های او را می دیدند. از طرفی، محسن خیلی سر از کار تولیدمحتوا و الگوریتم شبکه های اجتماعی درنمی آورد: نمی دونستم سودآوری بعد از وایرال شدن چیه یا فالوئرا چطوری زیاد می شن...فقط می دونستم که دنبال نون حلالم. برای همین ویدئوهایی از واقعیت و عجایب کارم بارگذاری کردم؛ از خاص ترین بار مثل پارچه های طلادوز شده، گرون ترین مثل اسباب جهیزیه، سنگین ترین مثل یخچال، پُرفروش ترین مثل موبایلای برند، از سختی معبرای کولبری، از کولاک و طوفان، از راه بندی مرزبونا، از کولبر همسایه که موقع کوله بری افتاد تَه دره و قطع نخاع شد، از شب رویی و خیلی چیزای دیگه.

آنباکسینگ بعضی کالاها را به مادرش می سپارد: وجودش برام برکت داره. معمولا ویدئوهایی که مادرم توشون هست، بیشترین بازدید و لایک رو می گیره... هنوز هم با اختلاف، اون ویدئو که مادرم به مچ پیچ خورده پام مرهم می ذاره، بیشترین لایک رو داره.

از درد کولبری تا رنج لایک

شاید در سبدلو، کولبر بسیار باشد اما این روزها فقط محسن، بلاگری کولبری را دست گرفته: بعضی وقتا، یه کسایی از همین روستای خودمون و روستای دور و بَر، ازم چم وخم بلاگر کولبری رو می پرسن. قد سواد و تجربه ام جوابشون رو می دم ولی یه چیزی رو خیلی براشون تکرار می کنم؛ اینکه بدونن اگه قراره بلاگر کولبری کنن، یعنی قراره دغدغه لایک هم به غم کولبری شون اضافه شه. پس نکنه یه وقت به خاطر این همه دغدغه و غم، کَج بِرن و میانبر بزنن...مثل بعضی کولبرا که ویدئو می گیرن با کلی صحنه سازی.

محسن به ویدئوهایی اشاره دارد که مثلا در یکی از آنها، کولبری یخ زده تقاضای حمایت دارد یا جای گلوله به بارش را نشان و می دهد. حالا مشتری بارهای کولبری محسن از تهران و مشهد تا گیلان و یزد صف کشیده اند و جنگ اما نمی گذارد سفارش ها به موقع تحویل داده شوند و درد پا و کمر خمیده اش هم سهمی منفی در بازار متفاوت او دارند.