به نقل از هفت صبح، سازمان حفاظت محیط زیست بر اساس قانون حفاظت، احیا و مدیریت تالاب های کشور، مصوب اردیبهشت 1396 مسئول اصلی حفاظت از تالاب های کشور است اما همین نهاد مسئول، مجوز زیست محیطی احداث یک واحد مرغداری در حریم تالاب اوجا توسکا واقع در استان مازندران را صادر کرده و پیگیری های هفت صبح برای دریافت پاسخ های اداره کل محیط زیست مازندران و شنیدن دلایل صدور این مجوز را هم بدون پاسخ باقی گذاشته است. یک کارشناس تالاب بر این باور است که احداث واحدهای مرغداری در حریم تالاب اگر با مدیریت مناسب پسماند و پساب همراه نباشد می تواند بار آلی موجود در این اکوسیستم را افزایش دهد. به گفته ارواحی، صدور مجوز محیط زیستی برای احداث چنین واحدی، نمی تواند جایگزین پایش ها در حین و بعد از احداث چنین واحدهایی باشد.

منابع مطلع خبر می دهد که یک واحد مرغ مادر گوشتی با ظرفیت 30 هزار قطعه درست در حریم تالاب اوجا توسکا و در اراضی روستای سوخت آب بندان شهرستان سیمرغ با صدور مجوز به شماره 1637 به تاریخ 19اسفند 1403 از سوی سازمان حفاظت محیط زیست در حال ساخت است. این واحد مرغداری، پیشرفت فیزیکی هشتاد درصدی هم دارد. همین منابع می گویند که ساخت این واحد مرغداری در حریم تالاب، تنها بلایی نیست که بر سر این اکوسیستم ارزشمند می آید.

بلکه صدور مجوز صید و پرورش ماهی در اوجا توسکا هم باعث شده که دارنده این مجوز، اقدام به پمپاژ آب کرده و تراز آبی تالاب را دچار افت و مشکلات جدی کند. این در حالی است که سازمان حفاظت محیط زیست طبق قانون، مسئول اصلی حفاظت از تالاب های کشور بوده و باید بر نحوه بهره برداری از این اکوسیستم های ارزشمند نظارت کامل داشته باشد.

سکوت اداره کل محیط زیست مازندران

خبرنگار هفت صبح برای دریافت اطلاعات تکمیلی و شنیدن دلایل محیط زیست برای صدور مجوز ساخت و ساز در حریم تالاب اوجا توسکا با مریم السادات موسوی رییس اداره حفاظت و احیای تالاب محیط زیست مازندران تماس می گیرد. موسوی پاسخگویی را مشروط به هماهنگی با روابط عمومی می کند. روابط عمومی اداره کل محیط زیست مازندران به تماس های خبرنگار هفت صبح پاسخ نمی دهد و تماس های مکرر با روح الله اسماعیلی، معاون محیط زیست طبیعی اداره کل مازندران هم بدون پاسخ باقی می ماند.

با توجه به این سکوت معنادار درمازندران، آیا باید نگران سلامت تالاب اوجا توسکا باشیم؟ احداث یک واحد مرغداری در حریم تالاب، چه تبعات محیط زیستی برای این اکوسیستم در پی خواهد داشت و تخلیه آب برای صید ماهی، چه شرایطی را برای زیستمندان تالاب رقم می زند؟

فشار بر کارکردهای اکولوژیکی تالاب

علی ارواحی کارشناس تالاب در گفت وگو با هفت صبح با فرض صحت اطلاعات موجود، درباره تاثیر محیط زیستی این مرغداری بر تالاب اوجا توسکا، توضیح می دهد که برای ارزیابی پیامدهای محیط زیستی این طرح، لازم است با توجه به موقعیت دقیق استقرار، فاصله از پهنه تالابی و همزمان در نظر گرفتن ویژگی های هیدرولوژیک و بوم شناختی منطقه و نحوه مدیریت پسماند و پساب این واحد بررسی انجام شود.

به گفته او، به طور کلی اگر فعالیت واحدهای پرورش طیور به شکل نامناسبی مدیریت شوند، فضولات، پساب و تلفاتشان می تواند باعث شود مواد آلی، ترکیبات نیتروژنی و فسفری و عوامل بیماری زا به محیط اطراف سرایت کرده و منتقل شود. در صورتی که این مواد از طریق رواناب سطحی یا مسیرهای دیگر به تالاب انتقال پیدا کنند، احتمال افت کیفیت آب، افزایش غلظت مواد مغذی، تشدید فرآیند غنی شدگی و در نتیجه کاهش اکسیژن محلول آب، وجود دارد. پیامدهایی که بر اساس شرایط تالاب، می تواند بر آبزیان و سایر اجزای زیستی تالاب اثر بگذارد؛ همچنین برداشت آب برای فعالیت این واحد، توسعه زیرساخت ها یا تغییر مسیر رواناب، تخریب یا قطعه قطعه شدن زیستگاه های پیرامونی در صورت وقوع، می تواند فشار بیشتری به کارکردهای اکولوژیک تالاب وارد کند.

کنترل طرح با توجه به پیشرفت فیزیکی

این کارشناس تالاب با اشاره به پیشرفت فیزیکی 80 درصدی پروژه، ضروری می داند که قبل از بهره برداری از این واحد، وضعیت واقعی محل استقرار، نحوه دفع و مدیریت فضولات و پساب، نحوه تامین آب و ساز و کار کنترل رواناب بررسی شود و شرایط اجرای طرح با شروطی که در مجوز صادره قید شده، تطبیق داده شود. او تاکید می کند که صدور مجوز به تنهایی جایگزین ارزیابی آثار واقعی فعالیت و پایش مستمر آن نیست و لازم است اطمینان حاصل شود که این فعالیت، کیفیت آب، زیستگاه ها و کارکردهای حیاتی تالاب را در معرض آسیب قرار نمی دهد. ارواحی از منظر حقوقی هم پرسش هایی را مطرح می کند.

از جمله اینکه: آیا محل استقرار این واحد مرغداری با حدود قانونی و ملاحظات بوم شناختی تالاب اوجا توسکا سازگار هست؟ و آیا این فعالیت، شروط مجوز و الزامات جلوگیری از آلودگی و تخریب تالاب را رعایت می کند یا خیر؟ او بر این باور است که با توجه به پاسخ هایی که به این پرسش ها داده می شود، لازم است مشخص شود که مجوزهای صادر شده بر چه مبنایی و با چه شروطی بوده اند؟ آیا محل استقرار و نحوه اجرای طرح با مقررات مربوطه و الزامات حفاظت از تالاب سازگار هست یا نه؟ و نهایتا باید به این توجه کنیم که صرف صدور مجوز نمی تواند این معنا را داشته باشد که کاملا این فعالیت قانونی بوده یا خلاف قانون است.

افت تراز تالاب، شرایط زیست را محدود می کند

به اعتقاد ارواحی اگر آب تالاب اوجا توسکا توسط یک بهره بردار برای تسهیل صید ماهی پمپاژ می شود، باید ماهیت فعالیت، مجوزهای مربوطه، حجم و مدت برداشت و آثارش بر تراز آب و زیستگاه های تالابی مشخص شود. از نظر بوم شناختی برداشت قابل توجه آب در صورتی که موجب افت تراز آب یا خشک شدن بخش هایی از تالاب شود، می تواند زیستگاه ماهیان و سایر آبزیان را محدود کند. شرایط تخم ریزی و رشد ماهیان جوان را مختل کرده و دسترسی پرندگان آبزی به منابع غذایی و زیستگاه های مناسب را کاهش دهد.

در نتیجه افت سطح آب، ممکن است حتی بسته به شرایط تالاب، باعث شود که دمای آب و غلظت برخی آلاینده ها افزایش یابد و فشار بیشتری بر موجودات آبزی وارد کند. این کارشناس تالاب می گوید: شدت این پیامدها به میزان و سرعت برداشت، مدت و زمان انجام آن، عمق آب، وضعیت بارش، ورودی های آبی و حساسیت زیستگاه ها بستگی دارد. در نتیجه بدون داده های میدانی، نمی توان درباره میزان آسیب در این مورد مشخص، نتیجه قطعی ارائه داد. با این حال ارزیابی چنین فعالیتی، نباید صرفا به تعداد ماهیان صید شده یا مجوز بهره برداری محدود شود. باید آثار برداشت آب در تراز تالاب، پایداری زیستگاه ها و استمرار کارکردهای اکولوژیک آن هم بررسی شود.

ارواحی از منظر حقوقی هم پرسش هایی را درباره تاثیر برداشت آب بر تخریب و آلودگی غیرقابل جبران تالاب و مجاز بودن برداشت آب مطرح می کند و بر این باور است که اگر بررسی های مستند نشان دهند که پمپاژ آب بدون مجوز لازم بوده یا زمینه افت ناموجه تراز آب تالاب را فراهم می کند، یا زیستگاه را تخریب خواهد کرد، قطعا لازم است متناسب با آن اقدامات اصلاحی و توقف فعالیت پیگیری شود. زیرا داشتن مجوز صید یا پروانه بهره برداری به خودی خود به معنی مجاز بودن هر نوع شیوه برداشت آب یا نادیده گرفتن الزامات حفاظت از تالاب نیست. این کارشناس تالاب تاکید می کند که بهره‎برداری از منابع آبزی تالاب باید در چارچوب ظرفیت بوم شناختی آن انجام شده و زمینه کاهش پایداری یا تضعیف کارکردهای اکولوژیک تالاب را فراهم نکند.

او اظهار نظر قطعی درباره تاثیر پمپاژ آب در تالاب اوجا توسکا را هم مشروط به بررسی دقیق مجوزها، مستندات برداشت آب، تغییرات احتمالی تراز آب و دیگر شواهد میدانی می داند. سازمان محیط زیست که این روزها به بهانه حفاظت بهتر از تالاب ها به دنبال دریافت سند برای این اکوسیستم های آبی است، در استان مازندران مجوزی صادر کرده که حریم تالاب را رعایت نمی کند و سکوت مسئولان استانی در برابر صدور این مجوز، پرسش هایی جدی را دوباره مطرح می کند. اگر حاصل نظارت محیط زیست بر تالاب های ایران منتهی به توسعه نامتوازن می شود، چرا این سازمان اصرار دارد که سند مالکیت تالاب های کشور را دریافت کند؟ چه تفاوتی در عملکرد سازمان محیط زیست با منابع طبیعی و وزارت نیرو وجود دارد؟