به نقل از همشهری آنلاین باغ های گردوی تویسرکان آوازه ای جهانی دارند و به عنوان پنجمین نظام میراثی مهم کشاورزی دنیا (جیاس) در فائو ثبت شده اند؛ اما هر سال تا وقتی این طلای سبز الوند راهی بازارهای جهانی می شود، شمار زیادی از گردوچینان این شهر سلامتی و حتی جان خود را از دست می دهند. امسال در فصل برداشت باغ های گردوی تویسرکان که از اواخر تابستان آغاز شده و به تازگی به پایان رسیده 134 گردوچین دچار صدماتی مانند قطع نخاع و شکستگی عضو شده اند و 4 نفر از آنها هم جان شان را از دست داده اند. امسال اولین سالی نیست که ساکنان پایتخت گردوی ایران شاهد چنین اتفاقات و حوادث تلخی هستند و هر سال تا ثمره باغ های گردوی پربرکت تویسرکان و همدان چیده شوند، این قصه پرغصه تکرار می شود و بر تعداد گردوچینان خانه نشین این شهر هاافزوده می شود.

پای این درختان کلاه از سرت می افتد

حسن آقا تا وقتی دستش وبال گردنش نشده بود، یک تنه ده ها درخت تنومند و پربار باغ پدری اش را می تکاند و کمتر گردوچینی در جلدی و کاربلدی به گرد پای او می رسید، اما از 6 سال پیش که از درخت گردو سقوط کرد، دیگر دستش قوت و رمق گردوچینی ندارد. او تعریف می کند: وقتی روی یک درخت 10 متری مشغول گردو چیدن بودم، قند خونم پایین آمد و از درخت سقوط کردم.

در این اتفاق پای حسن الوند از چند ناحیه شکستگی پیدا کرده و دستش از مچ قطع شده است: گردوچینی کار بسیار سخت و سنگینی است و چون گردو در هوا گاز دی اکسیدکربن آزاد می کند، کارگر گردوچین بالای درخت نفس کم می آورد و ماهیچه ها و بازوهایش هم بر اثر کم بودن اکسیژن زود خسته می شود. به همین دلیل قند خون بسیاری از گردوچینان روی درخت پایین می آید و دچار ضعف و سرگیجه می شوند.

بلندبالا بودن درختان پر سن و سال تویسرکان برای گردوچینان قوز بالای قوز می شود: درختان گردوی این محل خیلی بلند هستند و ارتفاع درختان بعضی از مناطق اینجا مثل منطقه پاچنار که گردوی بسیار مرغوبی دارد، آنقدر بالا است که وقتی به آنها نگاه کنی کلاه از سرت می افتد. این مرتفع بودن درختان باعث می شود، کارگری که سقوط می کند، آسیب زیادی ببیند. حادثه ای که برای حسن الوندی افتاده باعث نشده او از شغل آبا و اجدادی اش دل بکند و حالا در بسته بندی گردوها و جمع آوری محصول به اعضای خانواده اش کمک می کند.

به قول علی الوندی گردوچینی قلق دارد و گردوچین ماهر کاربلد، همان موقع بالا رفتن از درخت تیز و بز بودنش را نشان می دهد. او که 50 سال از 7 دهه عمرش را به پرورش گردو گذرانده، می گوید: درختان گردوی تویسرکان قدمت و عمر زیادی دارند و بسیاری از شاخه های آنها پوک شده اند. گردوچین باید قبل از این که جای نشستنش را روی درخت پیدا کند، از پوک نبودن و سفت بودن شاخه ها خاطرجمع شود. روی درخت هم نشیمنگاهی پیدا کند که بتواند از آن جا به هر طرف بچرخد و ترکه 4 یا 5 کیلویی چوب مروار(چوب گردو تکانی) را به شاخه های کوتاه و بلند درخت برساند تا همه گردوها تکانده شوند.

عمو علی معتقد است تا وقتی گردوچینی بدون دم و دستگاه مدرن و به صورت سنتی انجام شود، شاید برای گردوچین کاربلد هم اتفاقات ناخوش پیش آید: هر درخت گردو برای شاخ وبرگ دادن باید 25 متر با درختان دیگر فاصله داشته باشد تا هم بار بهتری داشته باشد و هم بتوانیم برداشت گردو را با ماشین آلات انجام دهیم، ولی درختان اینجا قدیمی و تنومند و به هم فشرده هستند و چون بسیار نزدیک به هم کاشته شده اند، فضای گردش کافی برای ماشین آلات وجود ندارد.

بسیاری از گردوچین هایی که از درخت سقوط کرده اند، در زمان انتقال به مراکز درمانی، آسیب دیدگی شان شدید شده است، اما بخت با عمو علی یار بوده که وقتی مصدوم شده دخترش کنارش بوده است: 27 سال پیش که گردوهای باغ مان را می تکاندیم، پای من به سنگی گیر کرد و به سختی زمین خوردم که باعث آسیب شدید نخاعم شد، اما اگر همان موقع دخترم مراقب نبود و من را بدون آمبولانس به بیمارستان می رساندند شاید به کلی فلج و زمینگیر می شدم.

سقوط گردوچین 82 ساله

عبدالله آقایی هم از پرورش دهندگان قدیمی گردوی تویسرکان است و داشتن تحصیلات دانشگاهی باعث نشده او این شغل بومی شهر و دیارش را تجربه نکند. آقایی هزینه بالای برداشت گردو را از دلایلی می داند که گردوچینی به افراد سالمند و ناوارد سپرده می شود. او که شاهد سقوط یک گردوچین 82 ساله از درخت بوده می گوید: سخت و سنگین بودن کار برداشت گردو باعث شده بسیاری از جوانان امروزی تویسرکان از ادامه دادن شغل پدری خود سرباز بزنند و این مسئله کم شدن نیروی کار جوان و بالا رفتن هزینه برداشت محصول را به دنبال داشته، به طوری که امسال دستمزد روزانه هر کارگر گردوچین 4 میلیون و 500 هزار تومان تا 7 میلیون تومان بود و بسیاری از کشاورزان که در سن میانسالی هستند یا برای تکاندن گردو مهارت و توانی ندارند، تصمیم گرفتند برای کم کردن هزینه خودشان برداشت را انجام دهند که باعث صدمه دیدن آنها شده است.

آقایی تغییر کشاورزی تویسرکان از سنتی به مکانیزه را تنها راه کاهش صدمات گردوچینان می داند: ما باید برای مکانیزه کردن کشت و برداشت گردو از تجربه کشورهای موفق در این زمینه استفاده کنیم و به تدریج الگوی کشت و برداشت سنتی فعلی را تغییر دهیم.

قرار گرفتن تویسرکان در سینه کش کوه بلند الوند باعث شد که زمین اغلب باغ هایش هم غیرمسطح باشند: در بخشی از باغ های کشاورزی که مسطح هستند، می توان از ابزارهایی مانند بالابر برای برداشت استفاده کرد، ولی با سیستم برداشت فعلی این کار هزینه زیادی به کشاورز تحمیل می کند و بسیاری از آنها حاضر نیستند از بالابر یا سایر ابزارهای برداشت مکانیکی استفاده کنند. تلاش های پراکنده ای که پیش ازاین برای مکانیزه کردن کاشت و برداشت طلای سبز شهر تویسرکان انجام شده، به ثمر نرسیده است: در دوره ای برای چتری و خرمنی کردن درختان و کاهش ارتفاع آنها روش هایی مانند سرشاخه کاری و فرش پیوند را امتحان کردیم، ولی چون مداوم و هدفمند نبوده به نتیجه نرسیده است.

تحت پوشش بیمه قرار گرفتن کارگران گردوچین قدم مثبتی بوده که در سال های اخیر برای کم کردن بار مشکلات خانواده های گردوچینان برداشته شده است: اگر چه بیمه کار بخشی از هزینه های درمان گردوچینان آسیب دیده را کم کرده، ولی باید ترتیبی داده شود که همه کارگران گردوچین به صورت اجباری تحت پوشش بیمه کار قرار گیرند.

تویسرکان در صدر حوادث گردوچینی

حوادث تلخ فصل گردوچینی مختص شهر تویسرکان نیست و در سایر شهرهای استان همدان هم برداشت طلای سبز الوند خالی از خطر و ماجرا نیست، به طوری که امسال بیش از 300 حادثه مصدومیت کارگران گردوچین در سراسر استان همدان به ثبت رسیده که 134 مورد آن مربوط به شهر تویسرکان بوده است. میزان برداشت گردو در تویسرکان حدود 17 هزار تن است که از 6 هزار و 200 هکتار باغ های گردوی این شهر دامنه جنوبی کوه الوند برداشت می شود.