به نقل از تابناک، تحولات سیاسی آمریکا و تغییر ترکیب کنگره این کشور، بار دیگر این پرسش را مطرح کرده است که آیا شکست جمهوری خواهان و محدود شدن اختیارات دونالد ترامپ می تواند بر سیاست های واشنگتن در قبال ایران اثر بگذارد؟ در شرایطی که جنگ و تنش های منطقه ای همچنان بر معادلات غرب آسیا سایه انداخته، موضوع مذاکره، رفع محاصره دریایی، آزادسازی دارایی های بلوکه شده ایران و تضمین عدم تکرار درگیری ها نیز اهمیت بیشتری پیدا کرده است.

از سوی دیگر، بحث تغییر دکترین هسته ای ایران، ضرورت حفظ آمادگی نیروهای مسلح و نقش کشورهای منطقه در تأمین امنیت خلیج فارس از جمله موضوعاتی است که در فضای پس از جنگ مورد توجه قرار گرفته است.

در همین چارچوب، محمدحسین آصفری، نماینده اسبق مجلس و عضو اسبق کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی، در گفت وگوی تفصیلی با خبرنگار پارلمانی تابناک، به تشریح ارزیابی خود از پیامدهای انتخابات آمریکا، چشم انداز مذاکرات، وضعیت بازدارندگی ایران و تحولات منطقه پرداخت.

مشروح گفتگوی محمدحسین آصفری به شرح زیر است:

تغییر کنگره، دشمنی آمریکا را تمام نمی کند

با توجه به نتایج انتخابات آمریکا و تغییر ترکیب کنگره، این تحولات چه تأثیری بر سیاست واشنگتن در قبال ایران و حمایت آمریکا از رژیم صهیونیستی خواهد داشت؟

انتخابات آمریکا و نتایج آن، تأثیری بر اصل دشمنی آمریکا و رژیم صهیونیستی با جمهوری اسلامی ایران نخواهد داشت. این دشمنی همچنان ادامه پیدا می کند و نباید تصور کنیم اگر حزب مرتبط با نتانیاهو در انتخابات اکثریت را به دست نیاورد یا جمهوری خواهان نتوانند اکثریت کنگره را حفظ کنند، سیاست خصمانه آمریکا و اسراییل در قبال ایران کنار گذاشته می شود.

البته این تحولات می تواند مسیر را برای ترامپ دشوارتر کند. به ویژه در آمریکا، ترکیب مجلس نمایندگان و سنا بر میزان نظارت کنگره بر دولت تأثیر می گذارد و دیگر این گونه نیست که دولت بتواند بدون محدودیت، هر تصمیمی را که می خواهد اجرا کند. نظارت بر عملکرد دولت افزایش پیدا خواهد کرد و ترامپ در پیشبرد برخی برنامه های خود با چالش روبه رو می شود.

یکی از حوزه هایی که این تغییرات می تواند بر آن اثر بگذارد، بودجه نظامی آمریکا و میزان حمایت این کشور از رژیم صهیونیستی است. همچنین اختیارات سیاسی ترامپ محدودتر می شود و در تصویب قوانین نیز با دشواری های بیشتری مواجه خواهد شد. بنابراین، هرچند اصل دشمنی آمریکا با ایران پابرجاست، اما نمی توان از تأثیر ترکیب جدید کنگره بر تصمیم ها و سیاست های دولت واشنگتن چشم پوشی کرد.

در موضوع منطقه نیز تلاش هایی برای باز کردن مسیر مذاکره میان تهران و واشنگتن در جریان است. رایزنی هایی که قطر برای فراهم کردن زمینه گفت وگو انجام می دهد، از اهمیت برخوردار است؛ اما این مذاکرات نمی تواند بدون توجه به مسائل اصلی و مطالبات ایران پیش برود.

یکی از موضوعات مهم در این مسیر، رفع محاصره دریایی و بازگشایی مسیر کشتیرانی در تنگه هرمز است. در مقابل، آزادسازی دارایی ها و پول های بلوکه شده ایران نیز باید مورد توجه قرار گیرد. فراهم شدن امکان نظارت آژانس بین المللی انرژی اتمی بر فعالیت های هسته ای ایران، تعیین تکلیف ذخایر اورانیوم با حفظ دسترسی جمهوری اسلامی ایران به آن ها و بدون ایجاد تهدید از سوی طرف مقابل، به رسمیت شناختن حقوق هسته ای کشور و کاهش فشارهای اقتصادی و تحریمی نیز از موضوعاتی است که باید در هرگونه مذاکره دنبال شود.

هدف دیگر این گفت وگوها باید جلوگیری از گسترش درگیری و تأمین امنیت پایدار باشد. جمهوری اسلامی ایران نمی پذیرد جنگی در مقطعی متوقف شود، اما طرف مقابل بار دیگر فرصت و امکان تهدید و آغاز جنگی جدید را پیدا کند.

در همین چارچوب، نامه مقام معظم رهبری که از طریق آقای رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، به آقای پوتین تحویل داده شد نیز اهمیت دارد. نحوه استقبال ترامپ از آقای رضایی و توجهی که به این سفر نشان داده شد، بیانگر اهمیت موضوع و پیام های منتقل شده بود. تأمین امنیت ایران به شرط پایان جنگ، رفع محاصره، آزادسازی دارایی های کشور و به رسمیت شناختن حقوق هسته ای، از جمله موضوعاتی است که باید در این مسیر پیگیری شود.

از سوی دیگر، سفر هیئت هایی از عربستان سعودی، پاکستان و ترکیه به ایران نیز نشان داد که با وجود بمباران ها، تحریم ها و فشارهای اقتصادی، نمی توان نقش و جایگاه جمهوری اسلامی ایران را در معادلات منطقه ای نادیده گرفت. ایران همچنان در تحولات خاورمیانه، غرب آسیا و به ویژه منطقه خلیج فارس تأثیرگذار است.

ما به دنبال پایان جنگ هستیم، اما پایان جنگ زمانی برای جمهوری اسلامی ایران اهمیت دارد که پس از آن تهدیدی متوجه کشور نباشد. نمی توان اجازه داد درگیری برای مدتی متوقف شود و طرف مقابل دوباره فرصت پیدا کند جنگ دیگری را علیه ایران آغاز کند. باید سازوکارهای لازم برای جلوگیری از تکرار تهدیدها مشخص شود؛ هرچند ترامپ نشان داده است که چندان اهل پایبندی به تعهدات و تضمین ها نیست و بیش از هر چیز زبان فشار و زور را می فهمد.

امروز اگر توانسته ایم در برابر فشارها ایستادگی کنیم، به دلیل مقاومت ملت ایران بوده است. دولت نیز با وجود افزایش قیمت ها تلاش کرده نیازهای عمومی مردم را تأمین کند و در حوزه معیشت، کشور با مشکلاتی که بتواند زندگی روزمره مردم را مختل کند، مواجه نشده است. در این شرایط، مجلس هم باید به دولت کمک کند تا آرامش در کشور حفظ شود. امروز زمان آن نیست که از مسیر یک قوه دیگر، میدان تازه ای از اختلاف و درگیری داخلی ایجاد کنیم.

نمایندگان حق دارند مسائل و موضوعات مختلف را پیگیری کنند، اما کشور در شرایط فعلی به آرامش، حمایت و امیدواری مردم نیاز دارد. مردم باید احساس کنند مسئولان و قوای کشور با اتحاد و انسجام در حال تلاش برای حل مشکلات معیشتی و مسائل سیاست خارجی هستند.

جنگ با ایران، پاشنه آشیل جمهوری خواهان شد

به نظر شما جنگ ایران و موضوع تنگه هرمز تا چه اندازه در شکست جمهوری خواهان در انتخابات آمریکا تأثیر داشت؟

به اعتقاد من، این موضوع تأثیر بسیار زیادی داشت. یکی از مهم ترین عواملی که باعث شد جمهوری خواهان نتوانند آرای لازم را به دست بیاورند، جنگی بود که ترامپ علیه جمهوری اسلامی ایران به راه انداخت. در طول بیش از 47 سال گذشته و از زمان پیروزی انقلاب اسلامی، دولت های مختلفی در آمریکا روی کار آمده اند و همواره موضوع تقابل با ایران مطرح بوده است؛ اما رؤسای جمهور پیشین آمریکا با نوعی عقلانیت، هزینه های سنگین چنین جنگی را در نظر می گرفتند و می دانستند ورود به جنگ با ایران می تواند برای حزب و جریان سیاسی آن ها تبعات جدی داشته باشد.

ترامپ این اشتباه را انجام داد و هزینه آن را نیز پرداخت کرد. در تاریخ چند دهه گذشته آمریکا کمتر شاهد چنین شرایطی بوده ایم که دموکرات ها بتوانند در برابر جمهوری خواهان دست بالا را پیدا کنند؛ آن هم در وضعیتی که جمهوری خواهان بخش مهمی از ساختار قدرت را در اختیار داشتند و دولت نیز در اختیار آن ها بود.

به اعتقاد من، هیچ عاملی بیش از جنگ علیه ایران در این نتیجه انتخاباتی تأثیر نداشت. این جنگ فقط بر فضای سیاسی آمریکا اثر نمی گذارد، بلکه پیامدهای آن می تواند در انتخابات های بعدی کشورهای اروپایی و حتی برخی کشورهای منطقه نیز خود را نشان دهد. پس لرزه های جنگ علیه ایران محدود به آمریکا نخواهد بود و در معادلات سیاسی کشورهای دیگر هم اثر خواهد گذاشت.

دست ترامپ برای اقدام نظامی بسته تر می شود

با توجه به اینکه جمهوری خواهان اکثریت کنگره را از دست داده اند، آیا ترامپ همچنان مانند گذشته برای انجام اقدام نظامی علیه ایران، از جمله حمله به تأسیسات هسته ای کشور، اختیار و آزادی عمل دارد؟

خیر. من معتقدم انتخابات سوم نوامبر و ترکیب جدید مجلس نمایندگان و سنای آمریکا، بر میزان قدرت ترامپ برای پیشبرد اهدافش در جنگ تأثیر خواهد گذاشت. همان طور که اشاره کردم، او در موضوع بودجه نظامی آمریکا با مشکل مواجه می شود و محدود شدن اختیارات سیاسی و نظارتی دولت نیز از پیامدهای این تغییر ترکیب خواهد بود.

کنگره و سنا دیگر دولت ترامپ را بدون نظارت رها نخواهند کرد و او برای اقدامات اقتصادی و نظامی در منطقه با چالش های جدی تری روبه رو خواهد شد. به اعتقاد من، ترامپ در هفته های پیش رو با فشارهای بیشتری از سوی مجلس نمایندگان و سنا مواجه می شود.

در چنین شرایطی، او برای خروج از وضعیت فعلی و مدیریت پیامدهای جنگ، ناچار است به مسیرهای دیگری نیز توجه کند. تلاش هایی که از سوی قطر برای بازگشایی مسیر مذاکرات با جمهوری اسلامی ایران انجام می شود، در همین چارچوب قابل ارزیابی است. آمریکا به دنبال آن است که بار دیگر مسیر گفت وگو را باز کند؛ اما مطالبات ایران روشن است.

رفع محاصره بنادر ایران، بازگشایی مسیر کشتیرانی، فراهم شدن امکان فعالیت های هسته ای کشور با نظارت آژانس و جلوگیری از صدور قطعنامه ها و بیانیه های ضدایرانی از جمله موضوعاتی است که باید در مذاکرات مورد توجه قرار گیرد. نمی توان انتظار داشت ایران بدون تأمین حقوق و منافع خود وارد گفت وگو شود.

نیروهای مسلح حتی پس از آتش بس هم نباید غافل شوند

با وجود تغییراتی که در ساختار سیاسی آمریکا رخ داده و جمهوری خواهان اکثریت کنگره را از دست داده اند، آیا نیروهای مسلح ایران باید همچنان با همان سطح آمادگی و انگشت روی ماشه باقی بمانند؟

قطعاً. ما در هیچ شرایطی نباید از آمادگی نیروهای مسلح غافل شویم. حتی اگر آتش بس دائمی برقرار شود و اعلام کنند که جنگ به پایان رسیده است، باز هم نیروهای مسلح باید برای مواجهه با هرگونه تهدید احتمالی آمادگی لازم را داشته باشند.

امروز هیمنه آمریکا در منطقه زیر سؤال رفته است. آن تصویری که آمریکایی ها از خود به عنوان یک قدرت برتر ساخته بودند، با مقاومت جمهوری اسلامی ایران آسیب دیده است. همین مسئله می تواند دشمنی آن ها را در مقاطعی بیشتر کند. شاید در یک دوره، شدت این دشمنی کاهش پیدا کند، اما نباید تصور کنیم آمریکا دست از خصومت خود با ایران برمی دارد.

در چنین شرایطی، وظیفه دولت و مجلس این است که حمایت جدی از نیروهای مسلح را در دستور کار داشته باشند. تأمین معیشت نیروهای مسلح، اختصاص بودجه های لازم برای تقویت توان نظامی و دفاعی و فراهم کردن امکانات مورد نیاز برای افزایش آمادگی آن ها باید مورد توجه ویژه قرار گیرد.

نیروهای مسلح باید بدون دغدغه های معیشتی و اقتصادی، تمام توان خود را بر حفظ آمادگی و انجام مأموریت های دفاعی متمرکز کنند. این موضوع هم وظیفه دولت است و هم مجلس باید در آن نقش مؤثری داشته باشد.

تغییر دکترین هسته ای در شرایط جنگی به صلاح نیست

با توجه به سابقه حضور شما در کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس و آشنایی تان با مسائل سیاست خارجی، اگر قرار باشد درباره تغییر دکترین هسته ای کشور نظر کارشناسی بدهید، آیا در شرایط فعلی تغییر این دکترین را به صلاح می دانید یا معتقدید ضرورتی برای آن وجود دارد؟

در شرایط فعلی ضرورتی برای تغییر دکترین هسته ای کشور وجود ندارد. ما نباید بهانه به دست کشورهای منطقه، کشورهای اروپایی و طرف هایی بدهیم که سال هاست با راه اندازی پروژه ایران هراسی، تلاش می کنند جمهوری اسلامی ایران را به عنوان تهدید معرفی کنند.

البته این به معنای آن نیست که نباید توان دفاعی و نظامی خود را تقویت کنیم. ما باید توان موشکی، برد موشک ها و بنیه نیروهای مسلح را افزایش دهیم تا بتوانیم در برابر هرگونه تهدیدی آمادگی لازم را داشته باشیم. باید این توان را ایجاد کنیم که اگر رژیم صهیونیستی یا پایگاه های نظامی آمریکا در منطقه بخواهند اقدامی علیه جمهوری اسلامی ایران انجام دهند، بتوانیم در زمان لازم پاسخ متناسب بدهیم.

اما حرکت به سمت تولید بمب اتم یا طرح موضوعاتی مانند خروج از پیمان منع گسترش سلاح های هسته ای، در شرایط فعلی به صلاح نیست. اگر قرار بود چنین مباحثی مطرح شود، شاید در 20 یا 30 سال گذشته شرایط متفاوتی وجود داشت؛ اما امروز که در وضعیت جنگی و تنش قرار داریم، طرح این موضوعات می تواند بهانه ای برای طرف مقابل فراهم کند تا علیه جمهوری اسلامی ایران اجماع بین المللی ایجاد کند و مدعی شود ایران به دنبال ساخت سلاح هسته ای است.

این مسائل باید در شرایط آرامش و صلح و با بررسی همه ابعاد آن دنبال شود. در شرایط فعلی، ورود به چنین موضوعاتی، به جای آنکه دستاوردی برای کشور داشته باشد، می تواند زمینه سوءاستفاده آمریکا و کشورهای اروپایی را فراهم کند.

از سوی دیگر، ما اساساً اعتقاد داریم استفاده از بمب اتم برای همه دنیا خطرناک است. خاطره ای از دوران دفاع مقدس وجود دارد که به خوبی این نگاه را نشان می دهد. در یکی از عملیات ها، نیروهای ایرانی تا نزدیکی سد دربندیخان عراق پیش رفته بودند و امکان شکستن سد وجود داشت. شکستن آن می توانست بخش بزرگی از مناطق عراق را زیر آب ببرد و جان شمار زیادی از مردم غیرنظامی را به خطر بیندازد.

در آن زمان، از امام خمینی(ره) درباره شکستن سد کسب تکلیف شد، اما ایشان اجازه چنین کاری را ندادند و تأکید کردند که ما با مردم غیرنظامی دشمنی نداریم. این نگاه نشان می دهد که در منطق جمهوری اسلامی ایران، نباید مردم عادی و غیرنظامیان هدف قرار بگیرند.

بمب اتم نیز اساساً میان نظامی و غیرنظامی تفاوتی قائل نمی شود و استفاده از آن می تواند فاجعه ای انسانی به وجود بیاورد. بنابراین، ما باید به جای حرکت به سمت تولید چنین سلاحی، آن قدر توان دفاعی و بازدارندگی خود را افزایش دهیم که طرف مقابل جرئت تهدید و اقدام علیه کشور را نداشته باشد.

همان طور که مقام معظم رهبری شهید درباره ناو هواپیمابر آبراهام لینکلن تأکید کرده بودند، در برابر قدرت ظاهری چنین ناوی، موشکی وجود دارد که می تواند آن را به قعر دریا بفرستد. ما باید این توانمندی را داشته باشیم که در صورت لزوم، تأسیسات و ظرفیت های هسته ای طرف مقابل و پایگاه های نظامی آن ها را هدف قرار دهیم. به اعتقاد من، تقویت توان موشکی و آماده نگه داشتن ابزارهای دفاعی، راهکار مؤثرتری برای مقابله با تهدیدهاست.

سفر هیئت های منطقه ای به تهران چه پیامی داشت؟

درباره سفر هیئت های عربستان، پاکستان و ترکیه به ایران و رایزنی هایی که در این زمینه انجام شد، ارزیابی شما چیست؟ این سفرها نشان می دهد این کشورها از آمریکا ناامید شده اند یا به دنبال اهداف دیگری هستند؟

به اعتقاد من، این موضوع دو بُعد دارد. نخست اینکه برخی کشورها تصور می کردند با شهادت سیدحسن نصرالله، سردار سلیمانی و ابومهدی المهندس، جبهه مقاومت تضعیف شده و قدرت اثرگذاری خود را از دست داده است. اما تحولات اخیر نشان داد چنین برداشتی درست نیست و جبهه مقاومت همچنان با قدرت به فعالیت خود ادامه می دهد.

این کشورها به خوبی متوجه شدند که نمی توانند بدون توجه به نقش نیروهای مقاومت، امنیت منطقه را تأمین کنند. از سوی دیگر، برخی از آن ها به دنبال ایجاد آرامش در منطقه و جلوگیری از تهدیدهایی بودند که از سوی یمن می توانست بر مسیرهای تجاری و قیمت نفت تأثیر بگذارد.

موضوع دوم، درک قدرت جمهوری اسلامی ایران در منطقه است. این کشورها هم قدرت سخت ایران و هم قدرت نرم و نفوذ منطقه ای جمهوری اسلامی را مشاهده کردند. آن ها متوجه شدند که نمی توان بدون در نظر گرفتن جایگاه ایران، درباره امنیت منطقه تصمیم گیری کرد.

همان طور که رییس جمهور نیز در سازمان ملل تأکید کرد، یا باید امنیت برای همه وجود داشته باشد یا ناامنی برای همه. امنیت منطقه را نمی توان با نادیده گرفتن یک کشور مهم و تأثیرگذار تأمین کرد. این آمریکا نیست که به تنهایی می تواند امنیت پایدار در منطقه ایجاد کند؛ بلکه ایران و کشورهای منطقه باید با همکاری یکدیگر برای تحقق این هدف تلاش کنند.

نه ارتش اجاره ای عربستان و نه سلاح های هسته ای پاکستان به تنهایی نمی توانند امنیت منطقه را تضمین کنند. امنیت پایدار نیازمند همکاری کشورهای منطقه و توجه به واقعیت های سیاسی و امنیتی غرب آسیاست. سفر این هیئت ها نیز نشان داد که کشورهای منطقه به این جمع بندی رسیده اند که برای تأمین امنیت، باید با جمهوری اسلامی ایران تعامل داشته باشند.

البته هرگونه تفاهم و توافق منطقه ای از نگاه جمهوری اسلامی ایران باید امنیت همه کشورها و جریان های مؤثر منطقه را در بر بگیرد. نمی توان از یک طرف با ایران مذاکره کرد و از طرف دیگر، انصارالله یمن، حزب الله لبنان یا نیروهای حشدالشعبی عراق را تحت فشار و تهدید قرار داد.

جمهوری اسلامی ایران معتقد است امنیت باید برای همه کشورهای منطقه فراهم شود و نمی توان انتظار داشت توافقی شکل بگیرد که در آن امنیت برخی کشورها تأمین شود، اما گروه ها و جریان های دیگر منطقه همچنان هدف تهدید و حمله قرار بگیرند. تفاهم واقعی زمانی شکل می گیرد که امنیت و منافع همه طرف ها مورد توجه قرار گیرد.

استیضاح وزیر خارجه در میانه جنگ به صلاح نیست

در شرایطی که کشور همچنان با سایه جنگ مواجه است و وزیر امور خارجه نیز در جبهه دیپلماسی برای پیگیری حقوق ایران تلاش می کند، تعدادی از نمایندگان به دنبال استیضاح آقای عراقچی هستند. با توجه به اینکه ممکن است نقدهایی هم به عملکرد وزیر خارجه وارد باشد، آیا اکنون زمان مناسبی برای استیضاح است؟

به اعتقاد من، اکنون زمان مناسبی برای استیضاح وزیر امور خارجه نیست. البته این به معنای آن نیست که وزیر خارجه هیچ ضعف یا اشکالی در عملکرد خود ندارد؛ من هم ممکن است به برخی اقدامات و تصمیم های آقای عراقچی نقد داشته باشم، اما باید شرایط کشور را در نظر گرفت.

امروز وزیر امور خارجه در میدان دیپلماسی در حال تلاش برای پیگیری حقوق جمهوری اسلامی ایران است. در چنین شرایطی، نباید فرصتی برای ایجاد اختلاف و درگیری در داخل کشور فراهم کنیم. کشور به آرامش و انسجام نیاز دارد و باید اجازه دهیم مسئولان در شرایط فعلی بتوانند وظایف خود را دنبال کنند.

به اعتقاد من، همان رویکردی که در دوره آقای علی لاریجانی برای برگزاری جلسات تعامل و گفت وگو میان دولت و مجلس دنبال می شد، می تواند در شرایط فعلی نیز مورد توجه قرار گیرد. مسائل و اختلاف نظرهای میان دولت و مجلس باید از طریق گفت وگو و رایزنی حل وفصل شود و اجازه ندهیم اختلافات داخلی به فضای عمومی و رسانه ای کشیده شود؛ چراکه دشمن از همین اختلاف ها برای پیشبرد اهداف خود استفاده می کند.

امروز طرف مقابل وزیر امور خارجه ما را تحت فشار قرار می دهد و او را تهدید می کند؛ در چنین شرایطی، درست نیست که همان فشارها از داخل کشور نیز بر او وارد شود. اگر نقدی وجود دارد، باید آن را از مسیرهای کارشناسی و تعامل میان مجلس و دولت پیگیری کرد.

به جای استیضاح، نمایندگان باید راهکارهایی ارائه دهند که بتواند مشکلات کشور را کاهش دهد، آثار تحریم ها را خنثی کند و به دولت برای مدیریت شرایط کمک کند. امروز زمان آن است که مجلس و دولت در کنار یکدیگر باشند و اختلافات را از مسیر گفت وگو حل کنند. پس از عبور کشور از شرایط جنگی و دور شدن سایه تهدیدها، فرصت برای بررسی عملکردها و پیگیری مسائل مختلف وجود خواهد داشت؛ اما در وضعیت فعلی، اولویت باید حفظ انسجام و تمرکز بر منافع ملی باشد.