به گزارش اقتصادنیوز، فیلترشکن از ابزار دور زدن فیلترینگ به ردیفی تازه در هزینه ماهانه خانوار تبدیل شده؛ برای یک خانواده دو نفره با مصرف معمولی 50 گیگ برای هر نفر، هزینه ماهانه از 185 هزار تومان به حدود یک میلیون و 438 هزار تومان رسیده است.

پیش از دی ماه 1404 و قبل از آغاز موج تازه قطعی ها و اختلال های گسترده اینترنت، قیمت بسته های فیلترشکن در بسیاری از کانال ها و فرم های فروش، در محدوده ای بود که متوسط هر گیگ آن حدود 1,300 تا 2 هزار تومان تمام می شد. برای نمونه، بسته 30 روزه 30 گیگابایتی با قیمت 59 هزار و 900 تومان فروخته می شد؛ یعنی هر گیگ حدود 1,996 تومان. بسته 50 گیگابایتی 30 روزه نیز 92 هزار و 500 تومان قیمت داشت؛ یعنی هر گیگ حدود 1,850 تومان.

اما حالا، در سومین ماه 1405، با گذشت حدود سه ماه و نیم از آغاز قطعی ها و اختلال های گسترده، نه کیفیت اتصال بهتر شده، نه سرعت اینترنت به سطح قابل قبول برگشته و نه خدمت دهی به کاربران شفاف تر شده است. تنها چیزی که تغییر کرده، قیمت فیلترشکن است.

رصد تعرفه های جدید نشان می دهد بسته 30 روزه 30 گیگابایتی اکنون به 439 هزار تومان رسیده است؛ یعنی هر گیگ حدود 14 هزار و 633 تومان. بسته 50 گیگابایتی نیز که پیش تر 92 هزار و 500 تومان بود، حالا با قیمت 719 هزار تومان فروخته می شود؛ یعنی هر گیگ حدود 14 هزار و 380 تومان.

به بیان ساده تر، بسته 50 گیگابایتی 30روزه در فاصله کمتر از 6 ماه، 626 هزار و 500 تومان گران تر شده و قیمت آن 7.7 برابر افزایش یافته است؛ رشدی معادل حدود 677 درصد.

این جدول نشان می دهد حتی اگر بسته های حجیم تر را مبنا قرار دهیم که معمولاً قیمت هر گیگ در آن ها پایین تر است، باز هم جهش قیمت چشمگیر است. بسته 200 گیگابایتی 30روزه که پیش تر 275 هزار و 900 تومان بود، اکنون به 2 میلیون و 599 هزار تومان رسیده است؛ یعنی بیش از 2 میلیون و 323 هزار تومان افزایش قیمت برای یک بسته مشابه.

اگر یک خانواده دو نفره را در نظر بگیریم که هر نفر ماهانه فقط یک بسته 50 گیگابایتی مصرف کند، هزینه ماهانه فیلترشکن این خانواده پیش از جهش قیمت ها چنین بود:

92,500 تومان × 2 نفر = 185,000 تومان در ماه

اما با تعرفه جدید، همین مصرف برای همان خانواده چنین هزینه ای دارد:

719,000 تومان × 2 نفر = 1,438,000 تومان در ماه

یعنی یک خانواده دو نفره برای مصرف ماهانه 100 گیگ فیلترشکن، حالا باید ماهانه یک میلیون و 253 هزار تومان بیشتر از قبل پرداخت کند. این عدد یعنی هزینه فیلترشکن این خانواده نسبت به قبل 7.7 برابر شده و حدود 677 درصد رشد کرده است.

اگر همین خانواده بتواند به جای دو بسته جداگانه 50 گیگابایتی، یک بسته مشترک 100 گیگابایتی بخرد، باز هم هزینه ماهانه آن از 169 هزار و 500 تومان به یک میلیون و 349 هزار تومان می رسد؛ یعنی یک میلیون و 179 هزار و 500 تومان افزایش. در این حالت هم قیمت حدود 8 برابر شده و رشد آن نزدیک به 696 درصد است.

در روزهای قطع اینترنت و فیلترینگ، پیام رسان های داخلی اگرچه به پناهگاه اضطراری بخشی از کاربران تبدیل شدند، اما نه از نظر اعتماد عمومی، نه کیفیت فنی و نه قدرت شبکه ای نتوانستند جای تلگرام و اینستاگرام را بگیرند.

بنابراین حتی در خوش بینانه ترین حالت، هزینه ماهانه فیلترشکن برای یک خانواده دو نفره با مصرف متوسط، از کمتر از 200 هزار تومان به حدود 1.3 تا 1.4 میلیون تومان رسیده است؛ رقمی که دیگر نمی توان آن را یک هزینه حاشیه ای یا بی اهمیت دانست.

تا چند سال پیش، فیلترشکن برای بسیاری از کاربران یک ابزار جانبی بود؛ چیزی برای دسترسی به چند سایت یا اپلیکیشن محدود. اما امروز برای بخش بزرگی از کاربران، فیلترشکن به ابزار کار، آموزش، فروش، ارتباطات روزمره و حتی پیگیری امور مالی و شغلی تبدیل شده است.

در چنین شرایطی، افزایش قیمت فیلترشکن فقط افزایش قیمت یک سرویس دیجیتال نیست؛ بلکه اضافه شدن یک هزینه تازه به سبد خرید خانوار است. خانواری که پیش تر باید برای اینترنت، موبایل، خوراک، اجاره، حمل ونقل و درمان هزینه می کرد، حالا باید برای وصل ماندن هم هزینه جداگانه ای کنار بگذارد.

در حالی که قطع اینترنت به عنوان راهکاری برای کنترل تهدیدهای امنیتی معرفی می شود، داده های جهانی و هشدارهای کارشناسی نشان می دهد این سیاست می تواند ریسک نفوذ به سامانه های حیاتی را افزایش دهد.

این هزینه برای کاربران عادی شاید چند صد هزار تومان در ماه باشد، اما برای فروشگاه های آنلاین، فریلنسرها، تولیدکنندگان محتوا، خبرنگاران، دانشجویان، برنامه نویسان و کسب وکارهای وابسته به شبکه های اجتماعی می تواند بسیار سنگین تر تمام شود. برای این گروه ها، فیلترشکن دیگر انتخاب نیست؛ ابزار ادامه کار است.

نکته مهم این است که این جهش قیمت در شرایطی رخ داده که کاربران بهبود محسوسی در کیفیت اینترنت تجربه نکرده اند. نه سرعت پایدارتر شده، نه مسیرهای اتصال قابل اعتمادتر شده و نه کاربران می دانند سرویس هایی که خریداری می کنند از نظر امنیتی تا چه اندازه قابل اعتمادند.

در عمل، کاربر ایرانی امروز دو بار هزینه می دهد؛ یک بار برای خرید اینترنت و بار دیگر برای عبور از محدودیت همان اینترنت. اما نتیجه نهایی برای بسیاری از کاربران همچنان اتصال ناپایدار، سرعت پایین، قطعی های پیاپی و نگرانی درباره امنیت داده هاست. این یعنی مردم هم پول اینترنت می دهند، هم پول عبور از فیلترینگ؛ اما نه کیفیت تضمین شده می گیرند و نه حق انتخاب واقعی دارند.

قبض خاموشی اینترنت در جیب شهروندان ایرانی است، هزینه اتصال یا عدم اتصال سه ماهه ای که از جیب شان رفت.

پرسش اصلی از همین جا آغاز می شود: وقتی استفاده از فیلترشکن با مخالفت رسمی و محدودیت های پی درپی مواجه است، سود این بازار دقیقاً کجا می رود؟ چرا بازاری که نه شفاف است، نه پاسخ گو است، نه کیفیت ثابتی دارد و نه امنیت آن برای کاربران روشن است، بعد از چند ماه قطعی و اختلال، چنین رشد قیمتی را تجربه می کند؟

تعرفه های جدید نشان می دهد قیمت بسته های مشابه فیلترشکن، بسته به حجم، حدود 7 تا 9.4 برابر شده است. این یعنی بازار فیلترشکن نه تنها از محدودیت ها کوچک نشده، بلکه ظاهراً به بازاری بزرگ تر، گران تر و سودآورتر تبدیل شده است.

این تناقضی است که هنوز پاسخ روشنی برای آن وجود ندارد: اگر فیلترشکن نامطلوب است، چرا بازار آن هر روز بزرگ تر می شود؟ اگر استفاده از آن باید محدود شود، چرا مردم عملاً بدون آن نمی توانند کار و زندگی روزمره خود را ادامه دهند؟ و اگر این بازار تا این اندازه گسترده و سودآور شده، چرا درباره ذی نفعان آن شفاف سازی نمی شود؟

مقایسه بسته های 60روزه نیز تصویر مشابهی نشان می دهد. بسته 50 گیگابایتی 60روزه که پیش تر 135 هزار تومان قیمت داشت، اکنون به 999 هزار تومان رسیده است؛ یعنی رشد 7.4 برابری یا 640 درصدی. بسته 100 گیگابایتی 60روزه نیز از 238 هزار تومان به یک میلیون و 899 هزار تومان رسیده؛ یعنی حدود 8 برابر افزایش.

در بسته 200 گیگابایتی 60روزه، قیمت از 386 هزار تومان به 3 میلیون و 639 هزار تومان رسیده است. این یعنی افزایش بیش از 3 میلیون و 253 هزار تومان برای یک بسته مشابه و رشد حدود 9.4 برابری.

حامد بیدی، تحلیلگر فضای مجازی و اقتصاد دیجیتال معتقد است توجیه امنیتی برای قطع اینترنت بیشتر پوششی برای کنترل جریان آزاد اطلاعات است و پیامدهای آن می تواند از مهاجرت استارتاپ ها تا ناامنی زیرساخت های دیجیتال ادامه پیدا کند.

ماجرا فقط گرانی فیلترشکن نیست. مسئله این است که کاربران ایرانی در ماه های اخیر برای چیزی هزینه می دهند که باید بخشی عادی از زندگی دیجیتال باشد: اتصال پایدار، دسترسی قابل اتکا و امکان استفاده از ابزارهای جهانی.

محاسبات نشان می دهد قیمت بسته های فیلترشکن نسبت به قبل از قطعی های گسترده دی ماه، حدود 7 تا 9.4 برابر شده است. برای یک خانواده دو نفره با مصرف ماهانه 50 گیگ برای هر نفر، هزینه ماهانه فیلترشکن از 185 هزار تومان به یک میلیون و 438 هزار تومان رسیده است.

برای بسیاری از مردم، فیلترشکن دیگر انتخاب نیست؛ اجبار است. و وقتی اجبار به بازار تبدیل می شود، پرسش اصلی این نیست که مردم چرا فیلترشکن می خرند؛ پرسش این است که چه کسانی از بسته ماندن اینترنت و گران شدن راه های دور زدن آن سود می برند؟