ماجرای تراستی ها، به ویژه تراستی های حوزه نفت و منابعی که از کشور خارج شده و بازنگشته اند، موضوع امروز و دیروز نیست. سال هاست که در سایه تحریم ها، هر از چند گاهی پرونده هایی درباره فعالیت این افراد و شبکه ها رسانه ای می شود. با وجود آن که بارها اعلام شده میلیون ها دلار ارز در حساب های این افراد رسوب کرده و حتی مدتی پیش نیز رقم 11 میلیارد دلار منابع ارزی نفتی مطرح شد، اما در عمل بازپس گیری این منابع، دست کم بر اساس تجربه پرونده های پیشین، دشوار به نظر می رسد.

به گزارش فرارو، مهدی پازوکی، اقتصاددان، معتقد است پیشگیری از ورود تراستی ها به اقتصاد کشور بسیار مهم تر و کم هزینه تر از تلاش برای درمان تبعات حضور آن هاست. مشروح گفت وگوی فرارو با وی را در ادامه می خوانید:

مهدی پازوکی به فرارو گفت: اگر سیستم ما، سیستمی سالم و شفاف باشد و در برابر مفاسد اقتصادی پاسخگو عمل کند، موضوعاتی مانند فساد تراستی اساساً رخ نمی دهد. شرکت نفت باید تنها مرجع فروش نفت باشد. وقتی نهادهایی غیر از شرکت نفت اجازه فروش نفت پیدا می کنند و این نهادها با شبکه های الیگارشیک وارد تعامل می شوند، بروز فساد قطعی است. بنابراین در گام نخست، اگر نمی خواهیم شاهد تکرار چنین اتفاقاتی باشیم، باید در نظام تصمیم گیری کلان بازنگری کنیم. موضوع دیگر، تحریم هاست. آن هایی که می گویند تحریم نعمت است، باید بدانند که یکی از پیامدهای جدی تحریم های گسترده، ظهور و گسترش تراستی ها در اقتصاد کشور است. نظام حکمرانی باید بر اساس مبانی علم اقتصاد بپذیرد که بودجه کشور محدود است و نمی توان بخش قابل توجهی از این منابع را به بهانه دور زدن تحریم ها از دست داد.

وی افزود: منابع محدود باید به شکلی بهینه به نیازها و اولویت های کشور اختصاص پیدا کند. مشکل کشور ما از جایی آغاز شد که برخی تصور کردند منابع کشور نامحدود است. در نتیجه، استفاده های افراطی و بی حساب وکتاب از منابعی آغاز شد که باید طبقه بندی می شد و با عدالت در بخش های مختلف هزینه می شد. خط قرمز تصمیم گیران باید منافع ملی کشور باشد. نباید به دلیل مسائلی مانند تحریم، ساختار اقتصاد کشور را به طور کامل بر هم بزنیم. فساد زمانی رخ می دهد که سیستم دچار اختلال شود. اگر سیستم کارآمدی وجود نداشته باشد و خلأ نهادی شکل بگیرد، قطعاً فساد در نظام حکمرانی گسترش پیدا می کند. متأسفانه مدتی است طبقه ای در اقتصاد کشور شکل گرفته که فاقد دغدغه ملی است. در نتیجه عملکرد این طبقه، بخشی از منابع کشور نیز به خارج منتقل شده است. خروج ارز به مقصد کشورهایی مانند کانادا و اسپانیا، از طریق دلالان و رانت خواران، نشانه ای از فعالیت همین طبقه است.

این اقتصاددان در پاسخ به این سؤال که تکلیف پول های تراستی چه می شود و آیا این منابع قابلیت بازگشت دارند یا خیر، گفت: مسئله این است که وضعیت تراستی ها به حدی غیرشفاف است که اساساً کسی نمی داند آن ها چه کرده اند و چه می کنند. به همین دلیل حتی پیگیری عملکرد آن ها نیز دشوار است. ماجرای افرادی مانند بابک زنجانی هنوز برای من، به عنوان یک شهروند ایرانی، شفاف نشده است. هنوز نمی دانم پولی که گفته شد اختلاس شده، بازگردانده شده است یا خیر. اگر این پول بازگشته، بانک مرکزی به صورت شفاف اعلام کند که این منابع به کدام حساب بانک مرکزی واریز شده است. مقامات دولت قبل می گفتند ایشان بالغ بر 500 میلیون دلار پول دریافت کرده بود تا به پیمانکاران شرکت نفت پرداخت کند، اما این کار انجام نشده است. این شفاف سازی چه زمانی قرار است صورت بگیرد؟ مسئله من این شخص خاص نیست؛ بلکه این فقط یک نمونه از ده ها و صدها مورد مشابه است.

وی افزود: وقتی فضای کشور به سمت تشنج و نااطمینانی حرکت می کند، خروج سرمایه افزایش می یابد و زمینه برای تاخت وتاز تراستی ها نیز بیشتر می شود. فضای اقتصاد کشور باید به گونه ای باشد که سرمایه ها میل به ورود و ماندگاری داشته باشند، نه خروج و فرار. باید تلاش کنیم محیط سرمایه گذاری کشور را از تلاطم دور نگه داریم تا به جای اتکا به تراستی ها برای تأمین منابع، از ظرفیت سرمایه گذاران واقعی بهره بگیریم.

این تحلیلگر اقتصادی گفت: سیستم بانکی و اقتصادی کشور نیز باید سطح شفافیت را افزایش دهد. در همه جای دنیا اگر حتی یک ریال پول غیرشفاف وارد سیستم بانکی شود، به سرعت مورد بررسی و بازخواست قرار می گیرد. منشأ پول ها باید شفاف باشد تا بتوان از پول شویی و فساد مالی جلوگیری کرد. طبقه الیگارش ها آرزو دارند جنگ و بحران ادامه پیدا کند، زیرا منافع آن ها در شرایط بحرانی تأمین می شود. این گروه با مذاکره و عادی سازی شرایط مشکل دارند. الیگارش ها عاشق بحران هستند، چون از بحران کسب درآمد می کنند. رابطه آن ها با شفافیت اقتصادی، مانند رابطه جن و بسم الله است. در جهان امروز هیچ کشوری به الیگارش ها و تراستی ها چنین فضای مانوری نمی دهد. مشکل کشور ما این است که پول پاشی بدون حساب وکتاب وجود دارد. باید نظام حکمرانی را اصلاح کنیم.

وی افزود: وقاحت تراستی ها تا آنجاست که در برخی بخش ها حتی در رسانه ها نیز نفوذ کرده اند و برای خود تبلیغات می کنند. آن ها تلاش دارند این گونه القا کنند که ادامه مسیر تراستی ها اقدامی درست و اجتناب ناپذیر است. این در حالی است که تراستی ها فقط برای کشور هزینه ایجاد کرده اند و بیشترین منفعت را نیز خود برده اند. از نظر من، نوع نگاه و عملکرد این گروه کاملاً ضدملی و ضدتوسعه ای است و هیچ تعلق خاطری به منافع ملی ندارند. این ادعا که به دلیل تحریم ها چاره ای جز توسل به تراستی ها نداریم نیز نادرست است. مگر روسیه تحت تحریم نیست؟ پس چرا این کشور بدون وابستگی به تراستی ها اقتصاد خود را اداره می کند؟ روسیه برای مقابله با فساد اقتصادی، قوانین بانکی سخت گیرانه ای وضع کرده است. من به بسیاری از سیاست های حکمرانی در روسیه نقد دارم، اما این کشور اجازه نداده تراستی ها با تکیه بر تحریم ها، چنین میدان گسترده ای برای فعالیت پیدا کنند.

منبع: فرارو