به نقل از تابناک، تجربه گاهی می تواند فاصله میان موفقیت و ناکامی باشد و باتوجه به حواشی احتمالی در ورزشگاه های کشور میزبان قلعه نویی بیشتر به مدیریت بازی اهمیت داده تا انرژی جوانی و می توان گفت بالا بردن میانگین سنی تیم ملی یا به اصطلاح افزایش تجربه بزرگ ترین قمار قلعه نویی برای جام جهانی پیش روست.

تیم ملی فوتبال ایران در شرایطی خود را برای حضور در جام جهانی 2026 کانادا، مکزیک و ایالات متحده آمریکا آماده می کند که بیش از هر دوره دیگری زیر ذره بین قرار گرفته است. از حواشی پیرامون ویزا، سفر به آمریکای شمالی گرفته تا تغییر کمپ از خاک آمریکا به مکزیک، اما 9 روز مانده به آغاز جام جهانی 2026 هنوز خیلی ها از جمله امیر قلعه نویی ترکیب تیم ملی را به طور دقیق نمی دانند.

صعود ایران به جام جهانی ساده و راحت اتفاق افتاد؛ از آنجایی هم که این دوره با حضور 48 تیم انجام می شود و 32 تیم امکان صعود از گروه ها را دارند، هدف تیم ملی هم چیزی نیست جز صعود از گروه و این نه یک معجزه که بلکه انتظار به جایی از تیمی است که پیش از این شش دوره حضور در جام جهانی را تجربه کرده و بارها تا آستانه صعود به جمع 16 تیم نهایی هم رفته، اما در لحظه آخر از این اتفاق دور شده است. جام جهانی 1998 فرانسه، جام جهانی 2018 روسیه و جام جهانی 2022 قطر بهترین فرصت های ایران برای صعود از گروه بود که پیش از بازی نهایی ایران 3 امتیاز داشته، اما در بازی پایانی همه آرزوها به باد رفته است.

دستاورد ایران در آمریکا چیست؟
حالا تیمی که در اختیار امیر قلعه نویی است، متشکل از بازیکنانی است که بیشتر آنها تجربه حضور در جام جهانی را داشته اند؛ از احسان حاج صفی و علیرضا جهانبخش گرفته که چهارمین جام جهانی خود را تجربه می کنند تا نفراتی چون علیرضا بیرانوند، رامین رضاییان، مهدی طارمی، میلاد محمدی، سعید عزت اللهی، سامان قدوس و مهدی ترابی که از جام جهانی 2018 عضو تیم ملی هستند و حالا تجربه کافی را برای رقم زدن اتفاقی که همه انتظارش را می کشند دارند. آنطور که قلعه نویی هم بارها گفته، یک مرحله صعود باید اتفاق بیافتد و دستاورد تیم ملی جایی است که دو مرحله بتواند صعود کند. نقطه نظری که پر بیراه هم نیست، چراکه صعود از گروه یعنی رسیدن به جمع 32 تیم که تا دوره پیش هم جام جهانی با حضور همین تعداد تیم برگزار می شد و حالا هم نباید چنین اتفاقی دستاورد تلقی شود.

چند دغدغه مهم تیم ملی
طبیعی است که برای صعود از گروه، باید ابزار لازم هم وجود داشته باشد؛ تیمی که بدون دغدغه حضور در جام جهانی را تجربه کند، بازی های تدارکاتی مناسبی داشته باشد و البته بازیکنانی که در بهترین شرایط و موقعیت برای حضور در جام جهانی انتخاب شوند. فراهم شدن بخشی از این اتفاقات در اختیار فدراسیون فوتبال است که کار تا به امروز به درستی انجام نشده و تیم ملی بازی های تدارکاتی خوبی نداشته و محل برگزاری اردو هم بسیار دور از محل برگزاری جام جهانی بوده، اما در خصوص انتخاب بازیکنان همه چیز در اختیار امیر قلعه نویی بوده که از روز گذشته تا امروز، انتقادهایی هم به او شکل گرفته است. با این حال با همین ترکیب 26 نفره بحث اصلی بر سر این است که ایران با چه تیمی و با چه شیوه ای می خواهد در بزرگ ترین تورنمنت فوتبال جهان به میدان برود.

قلعه نویی دستش را خالی تر کرد
آنچه بیش از هر چیز جلب توجه می کند، میانگین سنی بالای فهرست امیر قلعه نویی است. میانگین سنی 29.73 سال تیم ملی، ایران را به پیرترین تیم تاریخ خود در ادوار جام جهانی تبدیل کرده؛ آماری که از یک سو نشانه تجربه بالای ملی پوشان است و از سوی دیگر نگرانی هایی جدی درباره توان بدنی، سرعت بازی و ریکاوری در فشردگی مسابقات ایجاد می کند. آن هم در جامی که میزبانی آن در آمریکای شمالی است، موضوع گرمای هوا توان بدنی بازیکنان را فرسایش می دهد که تجربه جام جهانی 1994 آمریکا به خوبی نشان دهنده این موضوع است و میانگین سنی بالا در این شرایط زنگ خطر محسوب می شود. با همین شرایط قلعه نویی تعدادی از بازیکنان جوان و با تجربه که می توانستند کمک حال تیم ملی باشند با خود همراه نکرده و به جای آنها نفراتی در لیست نهایی قرار داده که شاید پاشنه آشیل تیم او باشند. نفراتی چون سردار آزمون، احمد نوراللهی، اللهیار صیادمنش، سامان فلاح، دانیال اسماعیلی فر، محمدجواد حسین نژاد و حتی کسری طاهری و امیرحسین محمودی که تا آخرین لحظه هم در اردو بودند، اما سرمربی تیم ملی روی نام آنها خط قرمز کشید. نفراتی که احتمالاً با میانگین سنی کمتر، توان بدنی بالاتر و کیفیت بهتر می توانستند به تیم ملی کمک شایانی کنند، اما قلعه نویی ترجیح داد دست خودش را خالی تر کند.

تغییر نقشه؛ از چهار دفاعه تا سه دفاعه
تیم ملی در تمام سال های اخیر بیشتر با آرایش 1-3-2-4 وارد جام جهانی شده، ترکیبی که برپایه دفاع منسجم و البته خط میانی مستحکم تر بنا شده است. ترکیبی که نیاز به بازیکنان خلاق در میانه میدان داشته و البته تک مهاجمی که بتواند به کمک وینگرها به دروازه حریفان برسد، با این حال شواهد اردوهای اخیر تیم ملی و برخی اظهارنظرها از سوی کادرفنی تیم ملی و همچنین انتخاب بازیکنان نشان می دهد که شاید امیر قلعه نویی برای تقابل با حریفانی چون نیوزلند، بلژیک و مصر که از قضا هر سه خط حمله زهرداری دارند، به فکر مستحکم تر کردن خط دفاعی و خط میانی باشد و در خط حمله نیم نگاهش به ضد حملات باشد. از همین رو استفاده از سیستم 1-4-5 که در زمان مالکیت توپ و ضد حملات به 2-5-3 تغییر کند، قابل پیش بینی است تا تیم ملی با سه دفاع مرکزی وارد جام جهانی شود.

پیش از هر چیز باید گفت در هر سیستمی علیرضا بیرانوند شماره یک تیم ملی است، مگر اینکه اتفاق خاصی رخ بدهد یا او دچار مصدومیت شود. با این حال در ساختار دفاع 5 نفره، قابل پیش بینی است که شجاع خلیل زاده و محمدحسین کنعانی زادگان نفرات اصلی خط دفاعی باشند؛ گرچه روزبه چشمی در خط میانی مورد استفاده قرار می گیرد و همین حالا هم با مصدومیت در لیست 26 نفره قرار گرفته، اما در صورت برطرف شدن مشکل مصدومیتش قابلیت حضور در قلب خط دفاعی را هم دارد. با این حال در کنار دو دفاع مرکزی اصلی، کادرفنی روی صالح حردانی تمرکز دارد که قلب دفاع در اختیار کنعانی زادگان است، شجاع دفاع مرکزی متمایل به چپ و حردانی دفاع مرکزی متمایل به راست است. گرچه حردانی با قامت کوتاه تر مشکل سرزدن خواهد داشت، اما کادرفنی بیشتر روی سرعت او حساب باز کرده که در مقابل مهاجم خطرناکی چون جرمی دوکو در بلژیک بتواند به کنترل او کمک کند و شاید در بازی با نیوزلند که میانگین قدی بالاتری دارند و روی ارسال و سرزنی قدرتمندتر به نظر می رسند، حضور دانیال ایری به عنوان دفاع مرکزی سوم، قابل پیش بینی باشد. قلعه نویی روی مدافعان کناری هم روی تجربه تأکید زیادی دارد و به همین دلیل دو دفاع باتجربه تر را در سمت چپ به امید نورافکن جوان تر ترجیح داده و در سمت راست هم رامین رضاییان با 36 سال سن در اردو ماند تا اسماعیلی فر جوان تر به خانه برود. در سمت چپ احتمالاً احسان حاج صفی و در سمت راست هم رضاییان تکمیل کننده خط دفاعی تیم ملی هستند. با این حال در صورت حضور ایری در ترکیب صالح حردانی هم قابلیت این را دارد که جای رضاییان در ترکیب اصلی باشد. در سمت راست آریا یوسفی جوان تر هم به عنوان بازیکن جایگزین در لیست 26 نفره قرار دارد و در سمت چپ میلاد محمدی که باوجود مصدومیت، به جام جهانی اعزام خواهد شد.

طارمی دیگر مهاجم نوک نیست؟
یکی از مهم ترین تغییرات احتمالی تیم ملی در جام جهانی، نقش متفاوت مهدی طارمی خواهد بود. مهاجمی که سال ها نقطه اتکای خط حمله ایران بوده، حالا ممکن است یک خط عقب تر بازی کند. در سیستم اولیه 1-4-5 احتمالاً نقش طارمی به عنوان یکی از هافبک های میانی تعریف شود که در حملات و تبدیل سیستم به 2-5-3 خود را به عنوان دومین مهاجم به خط حمله می رساند. طارمی به عنوان بازیکنی که قدرت حفظ توپ، بازی بدون توپ و خلاقیت بالاتری در ایجاد موقعیت و طراحی حملات دارد، نیاز به مکملی تخریب گر دارد که این نقش را سعید عزت اللهی به خوبی ایفا خواهد کرد. برای دو هافبک کناری هم گرچه سمت راست همیشه در اختیار علیرضا جهانبخش بوده، اما هم به دلیل افت فنی شدید در 4 سال اخیر و هم باتوجه به مشکل مصدومیتی که ماه گذشته برای او اتفاق افتاده، احتمالاً باید شاهد حضور بازیکنی چون مهدی ترابی در سمت راست بود. در سمت چپ هم قلعه نویی چند گزینه مختلف دارد، از مهدی قائدی گرفته تا امیرحسین حسین زاده و حتی در صورت جابه جایی وینگر راست، ترابی گزینه مناسبی برای وینگر چپ خواهد بود، اما به نظر می رسد خلاقیت، قدرت و تجربه محمد محبی او را تبدیل به گزینه مناسب تری برای سرمربی تیم ملی کند.

در این سناریو اما نقش خط حمله تیم ملی چه خواهد شد؟ در جایی که طارمی به جای حضور دائمی در محوطه جریمه حریف، وظیفه ارتباط بین خطوط، خلق موقعیت و هدایت حملات را برعهده خواهد داشت و حالا سردار آزمون هم به عنوان مکمل همیشگی او به تیم ملی دعوت نشده، علی علیپور بیشترین شانس را برای حضور در نوک خط حمله دارد؛ هرچند دنیس درگاهی و شهریار مغانلو نیز در رقابت برای این جایگاه قرار دارند. اگر درگاهی در آخرین دیدار دوستانه پیش از جام جهانی مقابل مالی عملکرد قابل قبولی ارائه دهد، ممکن است یکی از غافلگیری های ترکیب اصلی قلعه نویی باشد.

نقطه قوت بزرگ ایران و قمار قلعه نویی
در تورنمنت های بزرگ، تجربه گاهی می تواند فاصله میان موفقیت و ناکامی باشد. بازیکنانی که بارها در مسابقات حساس بازی کرده اند، معمولاً کمتر تحت تأثیر جو مسابقات قرار می گیرند و توانایی بیشتری در مدیریت لحظات دشوار دارند. موضوعی که باتوجه به حواشی احتمالی در ورزشگاه های کشور میزبان هم باعث شده تا قلعه نویی بیشتر به مدیریت بازی اهمیت بدهد تا انرژی جوانی که بیشتر تیم ها روی آن سرمایه گذاری می کنند. می توان بالا بردن میانگین سنی تیم ملی یا به اصطلاح افزایش تجربه را بزرگ ترین قمار قلعه نویی برای جام جهانی پیش رو در نظر گرفت.

زنگ خطر هم به صدا درآمده است
همانطور که قابل پیش بینی است، در کنار تجربه، سن بالا نیز چالش هایی جدی به همراه دارد. سرعت پایین تر نسبت به گذشته، احتمال مصدومیت بیشتر و دشواری بازی در فشردگی مسابقات، از جمله نگرانی های موجود درباره تیم ملی است. خط دفاعی ایران نمونه بارز این مسئله به شمار می رود. زوج کنعانی زادگان و خلیل زاده در نبردهای فیزیکی و هوایی از بهترین های آسیا هستند، اما برابر مهاجمان سرعتی رقبایی چون بلژیک، مصر و نیوزلند ممکن است با مشکلات جدی مواجه شوند.

از سوی دیگر، وابستگی تیم ملی به مهدی طارمی همچنان ادامه دارد. هرچند حضور بازیکنانی، چون محبی، قائدی، ترابی و حسین زاده قدرت هجومی ایران را افزایش داده، اما هنوز مشخص نیست در روزی که طارمی آماده نباشد یا تحت فشار شدید مدافعان حریف قرار بگیرد، چه کسی بار هجومی تیم را به دوش خواهد کشید.

نسل جدید هنوز در حاشیه است
امیر قلعه نویی از روز نخست قبول مسئولیت تیم ملی وعده جوانگرایی داده تا همین امروز؛ آخرین وعده او جوان کردن تیم ملی پس از جام جهانی بوده، با این حال که او روی نام نفراتی چون محمد خلیفه، کسری طاهری، امیرحسین محمودی، جواد حسین نژاد، هادی حبیبی نژاد، اللهیار صیادمنش و... خط قرمز کشید یا حتی تعدادی از آنها را به اردو فرانخواند، در فهرست نهایی نام چند بازیکن جوان مانند دانیال ایری، امیرمحمد رزاقی نیا، محمد قربانی و آریا یوسفی دیده می شود. واقعیت اما این است که ستون فقرات تیم ملی همچنان در اختیار نسلی پا به سن گذاشته است. این مسئله باعث شده بسیاری معتقد باشند ایران در حالی راهی جام جهانی می شود که هنوز فرآیند پوست اندازی را پشت سر نگذاشته و بخش عمده ای از امیدهایش به بازیکنانی وابسته است که سال هاست پیراهن تیم ملی را بر تن دارند و شاید انگیزه ای هم جز افزایش رکورد بازی های ملی خود و حضور در جام جهانی را ندارند.

جام جهانی تجربه یا جام جهانی سرعت؟
امیر قلعه نویی به احتمال زیاد در جام جهانی به دنبال فوتبال مالکانه و پرریسک نخواهد رفت. ساختار مورد علاقه او بر پایه دفاع منظم، فشردگی خطوط، استفاده از ضدحملات و بهره گیری از کیفیت بازیکنان هجومی شکل گرفته است. این سبک بازی می تواند مقابل تیم های قدرتمند، ایران را در مسابقه نگه دارد؛ اما پرسش اصلی همچنان پابرجاست؛ آیا تجربه بالای ملی پوشان می تواند ضعف ناشی از افزایش میانگین سنی را جبران کند؟ پاسخ این سؤال شاید مهم ترین عامل تعیین کننده سرنوشت ایران در جام جهانی 2026 باشد؛ جایی که پیرترین تیم تاریخ فوتبال ایران قرار است یکی از دشوارترین آزمون های خود را پشت سر بگذارد.