ظاهر فریبنده و آرام آب در کانال های بتنی، هر ساله قربانیان زیادی می گیرد، شهروندانی که برای فرار از گرمای طاقت فرسا، شیب لغزنده یک کانال آبیاری را با سرسره استخر اشتباه می گیرند، غافل از اینکه پا به یکی از خطرناک ترین سازه های هیدرولیکی گذاشته اند.

علی محمدی، مدیرعامل شرکت آب منطقه ای بوشهر، در گفت وگویی، تصویر دقیقی از آنچه در زیر پوست این آب های آرام می گذرد، ترسیم کرد.

علی محمدی، با بیان اینکه مقابله با برداشت نادرست عمومی، نخستین گام در پیشگیری از فاجعه است، تأکید کرد: بزرگترین خطای محاسباتی شهروندان، اعتماد به ظاهر آرام آب است، شبکه های آبیاری و زهکشی، بویژه در مناطق دشتستان و تنگستان، نه یک تفرجگاه، بلکه سازه هایی کاملاً فنی با پارامترهای هیدرولیکی مرگبار هستند.

وی افزود: سرعت جریان، لغزندگی فوق العاده دیواره ها ناشی از جلبک های میکروسکوپی و پدیده هایی نظیر مکش های ناگهانی، حتی یک شناگر حرفه ای را نیز در کسری از ثانیه به کام مرگ می کشاند.

مدیرعامل آب منطقه ای بوشهر با اشاره به اطلس مخاطرات هیدرولیکی این استان، به طور ویژه انگشت روی دو نقطه حساس گذاشت: شبکه های آبیاری در دشتستان و تنگستان، به دلیل گستردگی، توسعه شهرها و روستاها که تا نزدیکی کانال ها رشد کرده اند و حجم عملیاتی بالا در فصل تابستان، جزو مهم ترین کانون های خطر در این استان هستند.

محمدی گفت: تماس مستمر مردم با این شبکه ها در زندگی روزمره، متأسفانه به عادی سازی خطر منجر شده و وسوسه استفاده تفریحی از این تأسیسات را افزایش داده است.

وی در تشریح رفتار خشن این سازه های به ظاهر آرام افزود: خطر این شبکه ها فقط در عمق آب نیست، بلکه در رفتار هیدرولیکی آن نهفته است. فرد به محض ورود، تعادل خود را روی شیب بتنی و جلبکی از دست می دهد و وقتی داخل کانال افتاد، دیگر خروج بدون نردبان یا کمک بیرونی، یک غیرممکن است.

محمدی ادامه داد: تغییرات ناگهانی دبی، شیب تند بستر، نقاط عمیق، گل ولای و جریان های پنهان، این سازه ها را به محیطی کامل ناامن برای شنا تبدیل کرده است.

یکی از فنی ترین و ترسناک ترین هشدارهای محمدی به پدیده ای در تأسیسات آبی برمی گردد که با چشم غیرمسلح دیده نمی شود: در تأسیساتی مثل بندهای انحرافی و دریاچه سدها، جریان های زیرسطحی قدرتمند ناشی از عملکرد سازه های آبگیر، گرداب های هیدرولیکی مهیبی ایجاد می کند.

مدیرعامل شرکت آب منطقه ای بوشهر عنوان کرد: این گرداب ها مانند یک غول مکنده عمل می کنند و هر جسمی، حتی یک شناگر قوی را در کسری از ثانیه به عمق کشیده و وارد مکانیزم آبگیر می کنند.

وی افزود: اینجا دیگر بحث شنا بلد بودن یا نبودن نیست؛ پای فیزیک سیالات و نیروی بی امان آب در میان است که انسان هیچ شانسی در برابر آن ندارد.

مدیرعامل آب منطقه ای بوشهر در پاسخ به اینکه برای پیشگیری چه اقداماتی انجام شده است، گفت: ما مسئولیت خود را فقط به اطلاع رسانی رسانه ای محدود نکرده ایم و در تلاشیم تا با نصب علائم هشداردهنده بزرگ مقیاس و مداخله اجتماعی گروه های مرجع اعم از فعالان اجتماعی و فرهنگی، ائمه جماعات، ریش سفیدان محلی و همه داوطلبان بومی، به تغییر فرهنگ اشتباه شنا کردن در تاسیسات آبی کمک کنیم.

او با اشاره به فعالیت گروه های گشت و بازرسی افزود: گروه های گشت و بازرسی ادارات منابع آب و شرکت بهره برداری از شبکه های آبیاری و زهکشی استان بوشهر به صورت شبانه روزی در حال پایش نقاط پرخطر هستند، اما حقیقت این است که هیچ فنس و خاکریزی نمی تواند جایگزین آگاهی و همراهی مردم شود.

محمدی بیان کرد: مسئولیت حاکمیتی ما در اقدامات سلبی، تنها نیمی از مسیر است و نیمه دیگر، مراقبت والدین و مسئولیت پذیری شهروندان در برابر جان خود و فرزندانشان است.

در کنار هشدارهای رسمی، گشت وگذار در مناطق پیرامونی شبکه ها نشان می دهد که خطر، برای بسیاری از ساکنان، به بخشی عادی از منظره روزمره بدل شده است.

یکی از ساکنان آبپخش می گوید: ما سال هاست این کانال ها را می بینیم و شاید برای خیلی ها عادی شده باشد؛ اما واقعیت این است که بویژه در تابستان، وقتی هوا خیلی گرم می شود، بعضی نوجوان ها وسوسه می شوند که به آب نزدیک شوند، هرچند ظاهر کانال شاید آرام باشد، ولی همه می دانند اگر کسی داخل بیفتد، بیرون آمدن از آن خیلی سخت است.

یک شهروند دیگر از روستای نظرآقا نیز با اشاره به نقش خانواده ها می گوید: بخش زیادی از ماجرا به نظارت خانواده ها برمی گردد، بچه ها خطر را آن طور که باید درک نمی کنند شاید لازم باشد هم از طریق رسانه ها و هم از طریق مدارس و دهیاری ها، هشدارها جدی تر و مداوم تر تکرار شود.

وی افزود: ما که سال ها با این شبکه ها سر و کار داریم، می دانیم آبِ کانال شوخی ندارد حتی برای کسی که شنا بلد باشد هم خطرناک است و چیزی که نگران کننده است، این است که برخی جوان ترها فکر می کنند چون آب زلال یا آرام به نظر می رسد، مشکلی ندارد، در حالی که برای پایان زندگی یک لحظه غفلت کافی است.

آنچه از مجموع هشدارهای رسمی و روایت های مردمی برمی آید، ضرورت یک پویش اجتماعی فراگیر و زنجیره ای متشکل از رسانه ها، شوراها، دهیاری ها، مدارس، خانواده ها و دستگاه های اجرایی است تا همصدا خطرهای پنهان در این سازه های فنی را فریاد بزنند.

مدیرعامل شرکت آب منطقه ای بوشهر با دعوت از رسانه ها برای تبیین مستمر این مخاطرات گفت: هر حادثه غرق شدگی، یک سوگ بزرگ برای استان این است و نباید اجازه دهیم یک لحظه بی احتیاطی، خانواده ای را داغدار کند.

وی از مردم استان بوشهر خواست هشدارها را جدی بگیرند و از هرگونه ورود و شنا در شبکه های آبیاری، زهکشی و دریاچه سدها و محل های شنا ممنوع در سواحل و بدون حضور نجات غریق و امدادگر خودداری کنند تا تابستانی ایمن تر پیش رو داشته باشیم.