امیرعباس میرزاخانی در اعتماد نوشت: دکتر پزشکیان، رییس جمهور دهم خرداد امسال در جمع مدیران وزارت علوم، با اشاره به وضعیت پرچالش کشور بر اهمیت روایت دقیق واقعیت ها تاکید کرد و گفت: امروز با مسائل و چالش های متعددی روبه رو هستیم و در چنین شرایطی، نحوه اطلاع رسانی و روایت واقعیت ها از اهمیت ویژه ای برخوردار است.

او سپس با انتقاد از برخی رویه ها در رسانه ملی افزود: متاسفانه چندین بار شاهد ارایه تحلیل ها و روایت هایی از برخی موارد در رسانه ملی هستیم که می تواند تصویری غیرواقعی از شرایط کشور ایجاد کند. این موضوع نیازمند بازنگری جدی است. این اظهارات را باید فراتر از یک تذکر مقطعی دید؛ هشدار درباره یک مساله ساختاری است: فرسایش مرجعیت رسانه ای صداوسیما. رسانه ای که در لحظه های بحرانی باید منبع معتبر و مرجع رسانه ای کشور باشد، وقتی متهم به تولید تصویر غیرواقعی می شود، یعنی شکاف میان آنچه در جامعه رخ می دهد و آنچه از قاب رسمی روایت می شود، به سطحی رسیده که حتی در سطح عالی اجرایی کشور نیز قابل انکار نیست.

پرسش اصلی این است: صداوسیما قرار است روایتگر واقعیت باشد یا تولیدکننده نسخه مطلوب از واقعیت؟ این پرسش نه یک جدل نظری، بلکه معیار سنجش کارکرد رسانه در جامعه امروز است. مخاطب، به ویژه در بزنگاه های سیاسی، اجتماعی و امنیتی، از رسانه ملی انتظار اطلاع رسانی دقیق دارد، نه مدیریت ادراک با حذف و گزینش.

هنگامی که خبر با تفسیر درهم می آمیزد، روایت ها پیشاپیش جهت گیری شده، برخی صداها به صورت سیستماتیک حذف می شوند و نتیجه، چیزی جز بی اعتمادی نیست؛ بی اعتمادی ای که یک باره ساخته نمی شود، بلکه با انباشت همین تصمیم های کوچک شکل می گیرد و بعد، حتی خبر درست را هم زیر سایه تردید می برد. مشکل اساسی اینجاست که صداوسیما در سال های اخیر، در بسیاری از موارد از نقش رسانه اطلاع رسان فاصله گرفته و به سمت رسانه روایت ساز حرکت کرده است. در این الگو، هدف به جای ارایه تصویری جامع و قابل اتکا از واقعیت، نزدیک شدن به نتیجه ای از پیش مطلوب است. اما در عصر تکثر رسانه ای، چنین رویکردی نه تنها کارآمد نیست، بلکه اثر معکوس دارد.

جامعه ای که همزمان به شبکه های اجتماعی، رسانه های رقیب و منابع متنوع دسترسی دارد، با روایت یکدست قانع نمی شود؛ هرچه روایت رسمی بیشتر از تجربه زیسته مردم فاصله بگیرد، میل به تردید و رجوع به منابع جایگزین افزایش می یابد و بازگشت اعتماد پرهزینه تر می شود. از سوی دیگر، باید پذیرفت که انحصار رسانه ای در جهان امروز امتیاز نیست. انحصار، اگر با استانداردهای حرفه ای-یعنی دقت، بی طرفی نسبی، تنوع دیدگاه و پاسخگویی-همراه نباشد، تبدیل به نقطه آسیب پذیری می شود.

رسانه ای که امکان رقابت واقعی را در میدان رسمی کاهش می دهد، ناگزیر باید با کیفیت و اعتماد، جای خالی رقابت را پر کند. اگر این اتفاق نیفتد، حذف رقیب به جای اقناع مخاطب می نشیند و نتیجه کوچ مخاطب خواهد بود. بازسازی سرمایه اجتماعی صداوسیما نیازمند اصلاحات روشن و قابل سنجش است، نه تغییرات تزیینی: اولین اقدام اینکه خبر باید از تحلیل به طور شفاف تفکیک شود تا مخاطب بداند داده چیست و برداشت کدام؛ دوم، خطاها باید با پاسخگویی رسمی، سریع و قابل پیگیری جبران شوند، چون انکار خطا اعتماد را بیش از خود خطا تخریب می کند؛ سوم، تکثر باید واقعی باشد نه نمایشی، یعنی دیدگاه های متنوع جامعه -حتی اگر نقدآمیز باشند-امکان حضور پیدا کنند و در نهایت، اصل صداقت در روایت باید به ستون اصلی بازگردد، چون رسانه ملی قرار نیست به هر قیمت اقناع کند، قرار است درست اطلاع رسانی کند.

و نهایتا باید بر پیامد راهبردی این روند درنگ کرد: در شرایطی که رسانه ملی از روایت صادقانه واقعیت فاصله می گیرد، مرجعیت خبر به تدریج به آن سوی مرزها منتقل می شود. این جابه جایی صرفا رسانه ای نیست؛ به معنای از دست رفتن امکان روایتگری داخلی درباره مسائل داخلی است. همزمان، کاهش سطح اعتماد عمومی به رسانه ای که عنوان ملی را یدک می کشد، به مرور یک بحران هویت ایجاد می کند، زیرا جامعه ای که خود را در رسانه رسمی بازنمایی شده نبیند، احساس تعلقش به نهادهای مشترک و نمادهای ملی تضعیف می شود و شکاف رسانه-جامعه به شکافی عمیق تر در سطح هویت جمعی بدل خواهد شد.

قطع پخش ممکن است یک تصمیم لحظه ای در اتاق فرمان باشد؛ اما قطع اعتماد حاصل انباشت تصمیم هایی است که در نهایت یک رسانه را از کارکرد ملی اش تهی می کند. صداوسیما اگر می خواهد از این چرخه فرساینده خارج شود، راهی جز بازگشت به استانداردهای حرفه ای روزنامه نگاری -واقعیت محوری، شفافیت، پاسخگویی و پذیرش جامعه متکثر- پیش رو ندارد.

در غیر این صورت، هر چه بیشتر بر ساختن تصویر غیرواقعی اصرار شود، واقعیت جامعه راه خودش را از مسیرهای دیگر پیدا خواهد کرد و آن وقت، رسانه ملی می ماند و قاب بزرگی که مخاطبش از آن عبور کرده است.