عضو هیات مدیره انجمن قهوه ایران با اشاره به افزایش 173 درصدی قیمت جهانی قهوه و جهش چندبرابری هزینه های ارزی و حمل ونقل، از کاهش واردات دانه سبز قهوه از 53 هزار تن در سال 1403 به حدود 40 هزار تن در سال 1404 خبر و نسبت به فشار هزینه ها بر تولید و افت توان مصرف هشدار داد.

به گزارش ایسنا، افزایش قیمت قهوه در ماه های اخیر به یکی از موضوعات مورد توجه مصرف کنندگان و فعالان بازار تبدیل شده است. رشد نرخ انواع قهوه در فروشگاه ها و کافه ها، پرسش هایی را درباره دلایل این افزایش قیمت و عوامل موثر بر بازار این محصول مطرح کرده است.

در حالی که برخی این گرانی را ناشی از رشد قیمت های جهانی می دانند، فعالان صنعت قهوه معتقدند مجموعه ای از عوامل از جمله افزایش نرخ ارز، رشد هزینه های حمل ونقل، تغییر مقررات وارداتی و مشکلات تامین مواد اولیه در این روند نقش داشته اند. در همین راستا، برای بررسی دلایل افزایش قیمت قهوه و وضعیت تامین مواد اولیه آن، با عضو هیات مدیره انجمن قهوه ایران گفت وگو کرده ایم.

علی مهجوریان - عضو هیات مدیره انجمن قهوه ایران - با اشاره به وضعیت واردات قهوه در کشور اظهار کرد: طبق روال، سال 1403 حدود 53 هزار تن قهوه وارد کشور شد، اما سال 1404 به دلیل محدودیت های شدیدی که وزارت جهاد کشاورزی اعمال کرد و همچنین تعلل در اعطای ثبت سفارش، حجم واردات با کاهش قابل توجهی مواجه شد. به دلیل آنکه ثبت سفارش ها به موقع انجام نشد، واحدهای تولیدی نیز نتوانستند در زمان مناسب نسبت به واردات اقدام کنند.

علاوه بر این، شرایط ناشی از جنگ نیز در روند واردات اخلال ایجاد کرد و در انتهای سال موجب شد بخش قابل توجهی از محموله هایی که قرار بود حمل شوند، متوقف بمانند. تشدید محدودیت ها در مسیرهای حمل ونقل باعث شده است که اکنون با کمبود شدید مواد اولیه در کشور مواجه باشیم.

وی در ادامه با اشاره به ساختار تامین مواد اولیه صنعت قهوه گفت: طبق قانون، واردات محصولات فرآوری شده و آماده مصرف قهوه به کشور ممنوع است. در حال حاضر واحدهای تولیدی متعددی با ظرفیت بالا و بهره گیری از فناوری های روز دنیا در کشور فعال هستند. این واحدها همان فناوری هایی را به کار می گیرند که در کشورهای پیشرفته مورد استفاده قرار می گیرد و ماده اولیه مورد نیاز آنها دانه سبز قهوه است.

دانه سبز قهوه به صورت خام، غیرقابل مصرف مستقیم و در حجم های بالا وارد کشور می شود و پس از ورود، فرآیندهای مختلفی از جمله برشته کاری روی آن انجام می شود. در برخی موارد نیز از این محصول عصاره گیری شده و به قهوه های فوری تبدیل می شود تا در نهایت به مصرف برسد.

عضو هیات مدیره انجمن قهوه ایران با اشاره به ظرفیت اقتصادی این صنعت اظهار کرد: سالانه حدود 250 میلیون دلار دانه سبز قهوه وارد کشور می شود که این میزان واردات، ارزش افزوده ای حدود 16 برابر در صنعت قهوه ایجاد می کند. همین موضوع موجب شده صنعت قهوه یکی از صنایع برتر کشور در زمینه ایجاد ارزش افزوده و اشتغال آفرینی باشد. اکنون به صورت مستقیم 200 هزار نفر و به صورت غیرمستقیم 450 هزار نفر در بخش های مختلف مرتبط با این صنعت از جمله گردشگری، هتلداری، رستوران ها، توزیع، پخش و سایر خدمات مرتبط با صنعت قهوه مشغول به فعالیت هستند.

اگر به این صنعت به اندازه کافی اهمیت داده نشود، همان گونه که توسعه آن می تواند به اشتغال زایی کمک کند، تضعیف آن نیز می تواند برای اقتصاد کشور خطرآفرین باشد و به بیکار شدن شمار زیادی از فعالان این حوزه منجر شود.

مهجوریان با انتقاد از روند صدور مجوزها و تخصیص سهمیه واردات اظهار کرد: متاسفانه وزارت جهاد کشاورزی در اعطای مجوزهایی که وظیفه دارد در زمان مناسب صادر کند، با تعلل مواجه است. یکی از بزرگ ترین مشکلات موجود، عدم رعایت سهمیه واحدهای تولیدی در تخصیص مواد اولیه است. با توجه به اینکه دانه سبز قهوه به عنوان ماده اولیه باید در کارخانه های تولیدی توزیع و فرآوری شود، انتظار می رود تخصیص سهمیه ها بر اساس ضوابط و ظرفیت های تولیدی انجام شود.

با این حال، سهمیه های وارداتی بدون بررسی کافی و صرفا میان تمامی متقاضیان توزیع می شود؛ در حالی که طبق قانون، وزارت جهاد کشاورزی موظف است ابتدا سهمیه را به واحدهای تولیدی دارای پروانه بهره برداری و آمار تولید رسمی ثبت شده در سامانه جامع تجارت اختصاص دهد و پس از آن، مازاد سهمیه را در اختیار بازرگانانی قرار دهد که برای تامین نیاز واحدهای تولیدی اقدام به واردات می کنند.

وی با بیان اینکه این رویه در عمل اجرا نمی شود، گفت: تعلل ها و مشکلات موجود در فرآیند تصمیم گیری و صدور مجوزها موجب شده است اختلالاتی در تامین مواد اولیه و فعالیت واحدهای تولیدی ایجاد شود.

مهجوریان در ادامه با اشاره به ساختار مدیریت حوزه بازرگانی و تجارت کشور اضافه کرد: پس از انتقال اختیارات مرتبط با ثبت سفارش و صدور مجوزها از وزارت صمت به وزارت جهاد کشاورزی، این وزارتخانه بخشی از تمرکز خود بر وظایف تولیدی را از دست داده است. این روند باعث شده وزارت جهاد کشاورزی به جای تمرکز بر ماموریت های اصلی خود در حوزه تولید، بیش از گذشته درگیر امور تجاری و بازرگانی شود؛ موضوعی که می تواند در بلندمدت بر روند تامین مواد اولیه و فعالیت بخش تولید اثرگذار باشد.

عضو هیات مدیره انجمن قهوه ایران با اشاره به مشکلات ایجادشده در تامین مواد اولیه بسته بندی قهوه گفت: از ابتدای جنگ و در پی حملات دشمن به واحدهای یوتیلیتی پتروشیمی ها و واحدهای گازی، تامین خوراک واحدهای تولیدکننده مواد اولیه با مشکلات جدی مواجه شده است.

مواد اصلی مورد استفاده در بسته بندی قهوه شامل پلی پروپیلن تولید داخل، PET تولید داخل و آلومینیوم وارداتی است.

بسته بندی قهوه معمولا از سه لایه تشکیل می شود و تامین این مواد اولیه در ماه های اخیر با دشواری های زیادی همراه بوده است. متاسفانه وزارت صمت نیز در تسهیل واردات این اقلام همکاری لازم را انجام نمی دهد و این موضوع بر مشکلات فعالان صنعت افزوده است.

قیمت مواد بسته بندی که فعالان این صنعت از بازار تهیه می کنند، از ابتدای جنگ تاکنون حدود پنج برابر افزایش یافته است؛ از این رو بخشی از افزایش قیمت قهوه را می توان ناشی از رشد هزینه های بسته بندی دانست.

مهجوریان در ادامه با اشاره به افزایش چشمگیر هزینه های حمل ونقل اظهار کرد: هزینه حمل نیز به شدت افزایش یافته است. به عنوان مثال، هزینه حمل هر کانتینر از امارات که پیش از این حدود هزار دلار بود، اکنون به نزدیک 12 هزار دلار رسیده است. بخش عمده ای از افزایش ناگهانی قیمت قهوه، همانند بسیاری از کالاهای دیگر، ناشی از رشد شدید هزینه های حمل ونقل است. هزینه های جانبی حمل نیز افزایش یافته است.

علاوه بر هزینه حمل مستقیم، شرکت های کشتیرانی به دلیل افزایش ریسک های موجود، حداقل 2000 دلار بابت هر کانتینر دریافت می کنند. از سوی دیگر، به دلیل محدودیت های موجود در حمل ونقل دریایی، بسیاری از کانتینرها ناچارند برای مدت طولانی در گمرکات منتظر بمانند که این موضوع هزینه های سنگین انبارداری و تاخیر در ترخیص را به واردکنندگان و تولیدکنندگان تحمیل می کند.

وی تاکید کرد: عدم انعطاف دستگاه های مسئول در حوزه گمرک و کشتیرانی و همچنین عدم توجه کافی به شرایط جنگی، موجب افزایش هزینه های تولید و تحمیل زیان به فعالان این صنعت شده است. از سال 1403 تاکنون، قیمت جهانی قهوه به صورت میانگین 173 درصد افزایش یافته است، اما در برخی تحلیل ها رشد قیمت قهوه در کشور به گونه ای مطرح شده که همه متغیرهای اثرگذار در آن لحاظ نشده اند.

عضو هیات مدیره انجمن قهوه ایران ادامه داد: علاوه بر افزایش قیمت فیزیکی قهوه در بازارهای جهانی، قیمت قراردادهای آتی (فیوچر) این محصول نیز روند افزایشی دارد. یکی از دلایل این موضوع، نگرانی ها درباره دسترسی تولیدکنندگان بزرگ قهوه به نهاده هایی مانند کود اوره و شکل گیری انتظارات تورمی در بازارهای جهانی است. در تحلیل قیمت قهوه باید تمامی عوامل موثر از جمله نرخ ارز، قیمت جهانی، هزینه های حمل ونقل، حقوق ورودی و سایر هزینه های تحمیلی به زنجیره تامین در نظر گرفته شود.

مهجوریان با اشاره به تغییر شرایط تامین ارز اظهار کرد: در فروردین ماه سال 1400 ارز تخصیصی به قهوه با نرخ 4 هزار و 200 تومان تامین می شد و پس از آن نیز این کالا از طریق سامانه نیما ارز دریافت می کرد. در حال حاضر ارز مورد نیاز این صنعت از تالار توافقی تامین می شود، اما از شهریورماه سال گذشته تاکنون، به دلیل محدودیت منابع ارزی، تخصیص ارزی به صنعت قهوه و بسیاری از صنایع دیگر انجام نشده و فعالان این حوزه ناچارند ارز مورد نیاز خود را از منابع شخصی و با نرخ هایی معادل بازار آزاد تامین کنند. نرخ ارز مورد استفاده فعالان این صنعت اکنون حدود 180 هزار تومان است که نسبت به گذشته افزایش قابل توجهی داشته و حدود 450 درصد رشد هزینه تامین ارز است.

وی در ادامه گفت: سال 1403 واردات دانه سبز قهوه در مبادی ورودی کشور از مالیات بر ارزش افزوده معاف بود، اما سال 1404 این محصول مشمول 10 درصد مالیات بر ارزش افزوده شده است. همچنین حقوق ورودی این کالا از 4 درصد به 5 درصد افزایش یافته و در ادامه نیز ضریب 1.12 به آن اضافه شده است؛ به گونه ای که مجموع هزینه های گمرکی پرداختی از حدود 4 درصد در گذشته به 16.2 درصد ارزش کالا رسیده است.

اثر همزمان افزایش نرخ ارز و رشد قیمت جهانی قهوه و افزایش هزینه های واردات موجب شده قیمت تمام شده قهوه به شکل قابل توجهی افزایش یابد. اگر در گذشته قهوه ای با قیمت جهانی حدود چهار دلار و ارز 40 هزار تومانی وارد کشور می شد، هزینه تمام شده آن با احتساب هزینه های جانبی حدود 200 هزار تومان بود، اما اکنون همان کالا با قیمت جهانی حدود هفت دلار و ارز 180 هزار تومانی وارد می شود که هزینه آن به حدود یک میلیون و 260 هزار تومان می رسد؛ آن هم بدون احتساب هزینه حمل و سود بازرگان.

عضو هیات مدیره انجمن قهوه ایران افزود: افزایش هزینه ها موجب کاهش توان خرید مصرف کنندگان شده است؛ به طوری که واردات دانه سبز قهوه از 53 هزار تن در سال 1403 به حدود 40 هزار تن در سال 1404 رسیده است. این کاهش واردات نشان دهنده افت مصرف و کاهش توان خرید در بازار است.

مهجوریان با تاکید بر ضرورت ثبات در سیاست گذاری ها اظهار کرد: فعالان اقتصادی بیش از هر چیز به شفافیت و امکان برنامه ریزی نیاز دارند. اگر قرار است تصمیمی در حوزه تولید و تجارت اتخاذ شود، انتظار می رود این تصمیمات به موقع و به صورت شفاف اعلام شوند. بلاتکلیفی برای یک صنعت از بسیاری از مشکلات دیگر آسیب زاتر است، زیرا امکان برنامه ریزی و مدیریت تولید را از فعالان اقتصادی سلب می کند.

انتظار فعالان بخش خصوصی این است که اگر امکان حمایت مستقیم از صنایع وجود ندارد، حداقل موانع جدیدی بر سر راه تولید ایجاد نشود. صنایع غذایی در دوران جنگ همکاری گسترده ای با دولت و حاکمیت برای تامین نیازهای کشور داشتند و اکنون نیز انتظار دارند در شرایط پس از جنگ، حداقل با محدودیت ها و مشکلات مضاعف مواجه نشوند.

عضو هیات مدیره انجمن قهوه ایران یکی از مطالبات مهم فعالان اقتصادی را بازنگری در مهلت رفع تعهد ارزی عنوان کرد و گفت: طی ماه های گذشته مشکلات متعددی در حوزه واردات کالا به کشور به وجود آمده و در بسیاری موارد، شرایط خارج از اختیار واردکنندگان بوده است.

با توجه به اینکه بخشی از زمان فعالیت تجاری کشور درگیر شرایط جنگی و محدودیت های ناشی از آن بوده، دولت باید مدت رفع تعهد ارزی واردکنندگان را حداقل به میزان همین دوره زمانی تمدید کند. در شرایطی که فعالان اقتصادی به دلیل عوامل خارج از اراده خود با تاخیر در واردات و تامین کالا مواجه شده اند، اعمال جریمه ها یا مطالبه مابه التفاوت های ارزی می تواند فشار مضاعفی بر واحدهای تولیدی وارد کند.

وی تاکید کرد: در نظر گرفتن شرایط اضطراری ناشی از جنگ در تصمیمات اقتصادی ضروری است و بی توجهی به این موضوع می تواند انگیزه تولیدکنندگان برای ادامه فعالیت را کاهش دهد. تولیدکنندگان در شرایط دشوار در کنار دولت و کشور ایستاده اند و انتظار دارند سیاست گذاران نیز با درک شرایط موجود، تصمیماتی اتخاذ کنند که به حفظ تولید و تداوم فعالیت واحدهای اقتصادی کمک کند.