صادق ملکی، استراتژیست، معتقد است سفر وزیر کشور پاکستان به تهران و انتقال پیام اسلام آباد در شرایط حساس کنونی را نمی توان یک اقدام تشریفاتی یا دیپلماتیک معمولی تلقی کرد. به گفته او، شکنندگی آتش بس، بن بست در مذاکرات و تلاش بازیگران منطقه ای برای جلوگیری از بازگشت به چرخه تنش، موجب شده نقش میانجی هایی مانند پاکستان و عمان بار دیگر اهمیت پیدا کند.

به گزارش فرارو، ملکی همچنین هشدار می دهد که طرح هایی مانند خروج ایران از NPT، نه تنها کمکی به تأمین منافع ملی نخواهد کرد، بلکه می تواند جایگاه حقوقی و سیاسی ایران را در عرصه بین المللی تضعیف کند.

در این خصوص، فرارو با صادق ملکی، استراتژیست، گفت وگو کرده است:

پیام وزیر کشور پاکستان و اهمیت آن، به ویژه از آن جهت که مخاطب پیام به صورت غیرمستقیم عالی ترین سطوح تصمیم گیری در ایران هستند، چیست؟ آیا پاکستان بار دیگر می تواند به یک میانجی اثرگذار تبدیل شود؟

موضوع میانجی گری در شرایط فعلی منطقه، خود به تنهایی نیازمند تحلیل دقیق و چندلایه است. نباید تصور کرد که همه میانجی ها با اهداف، انگیزه ها و محاسبات یکسان وارد میدان می شوند. کشورهایی مانند عمان و پاکستان هر کدام نگاه خاص خود را به نقش میانجی دارند و طبیعتاً منافع ملی خود را نیز در این روند دنبال می کنند.

در مورد سفر وزیر کشور پاکستان نیز باید فراتر از ظواهر نگاه کرد. این سفر در مقطعی انجام شده که از یک سو تنش میان تهران و واشنگتن همچنان بالاست و از سوی دیگر اظهارات دونالد ترامپ درباره تمایل به گفت وگو با رهبر انقلاب، فضای جدیدی را در معادلات سیاسی ایجاد کرده است. به همین دلیل، انتقال پیام اسلام آباد را نمی توان صرفاً در چارچوب رفت وآمدهای معمول دیپلماتیک ارزیابی کرد.

پاکستان در سال های گذشته تلاش کرده در مقاطع بحرانی میان ایران و برخی بازیگران منطقه ای یا فرامنطقه ای نقش تسهیل گر ایفا کند. امروز نیز اسلام آباد به خوبی می داند که تشدید دوباره بحران میان ایران و آمریکا، نه تنها برای خاورمیانه بلکه برای امنیت و اقتصاد پاکستان نیز تبعات جدی خواهد داشت. از این رو، طبیعی است که این کشور در پی ایفای نقشی فعال تر باشد.

این پیام چه تأثیری می تواند بر روند تحولات میان ایران و آمریکا داشته باشد؟

واقعیت این است که شرایط کنونی بسیار حساس تر از آن چیزی است که در ظاهر دیده می شود. آتش بس موجود بیش از اندازه شکننده است و اگر بن بست های سیاسی و دیپلماتیک ادامه پیدا کند و تهران و واشنگتن همچنان بر مواضع حداکثری خود اصرار داشته باشند، بازگشت به مسیر تنش دور از ذهن نخواهد بود.

به اعتقاد من، پنجره فرصت برای رسیدن به تفاهم چندان گسترده نیست. اگر اراده ای برای توافق وجود داشته باشد، نشانه های عملی آن باید در همین روزها مشاهده شود. گذشت زمان بیش از آنکه برای آمریکا هزینه زا باشد، مدیریت شرایط جنگی و حتی حفظ آتش بس را برای ایران دشوارتر و پرهزینه تر خواهد کرد.

از سوی دیگر، تهران نسبت به نیت های بلندمدت واشنگتن همچنان تردیدهای جدی دارد. اگر آمریکا در مسیر رسیدن به توافقی پایدار و قابل اتکا جدیت لازم را نشان ندهد، نمی توان انتظار داشت که وضعیت فعلی برای مدت طولانی حفظ شود. به ویژه آن که موعد برگزاری جام جهانی است و واشنگتن طبیعتاً تمایل دارد در آستانه چنین رویداد مهمی با بحران های امنیتی گسترده در خاورمیانه مواجه نباشد.

در چنین شرایطی، میانجی گری کشورهایی مانند پاکستان می تواند در کاهش سوءتفاهم ها و انتقال پیام های سیاسی نقش آفرین باشد، هرچند نباید درباره میزان تأثیرگذاری آن نیز اغراق کرد. در نهایت تصمیم اصلی در تهران و واشنگتن گرفته می شود.

در هفته های اخیر بار دیگر برخی چهره های تندرو ایده خروج ایران از NPT را مطرح کرده اند. موافقان این ایده به گزارش های آژانس، عملکرد رافائل گروسی و ضرورت دستیابی به بازدارندگی هسته ای اشاره می کنند. خروج از NPT یا توقف همکاری با آژانس چه تبعاتی برای ایران خواهد داشت؟

برداشت غالب جامعه جهانی از خروج ایران از NPT بسیار روشن خواهد بود؛ اینکه ایران در حال حرکت به سمت گزینه تسلیحات هسته ای است. فارغ از اینکه چنین برداشتی تا چه اندازه با واقعیت منطبق باشد، مهم آن است که در عرصه سیاست بین الملل، ادراک و برداشت بازیگران اهمیت بسیار زیادی دارد.

چنین اقدامی با راهبرد اعلامی جمهوری اسلامی طی چند دهه گذشته همخوانی ندارد. ایران همواره تأکید کرده که به دنبال سلاح هسته ای نیست و برنامه هسته ای آن اهداف صلح آمیز دارد. خروج از NPT این روایت را با چالش جدی روبه رو خواهد کرد و زمینه را برای افزایش فشارهای سیاسی و امنیتی علیه کشور فراهم می سازد.

نکته مهم تر آن است که ایران در سال های اخیر تلاش کرده خود را در جایگاه کشوری نشان دهد که قربانی فشارها، تحریم ها و حتی اقدامات نظامی بوده است. خروج از NPT می تواند این موقعیت را تغییر دهد و دست رقبای منطقه ای و بین المللی ایران را برای مشروعیت بخشی به ادعاهای خود بازتر کند.

به بیان دیگر، اگر امروز تهران می تواند استدلال کند که اتهامات مطرح شده علیه برنامه هسته ای آن فاقد پشتوانه کافی است، خروج از NPT این امکان را به طرف مقابل می دهد که مدعی شود نگرانی هایش بی دلیل نبوده است. این تغییر جایگاه سیاسی و حقوقی، مسئله ای نیست که بتوان به سادگی از کنار آن عبور کرد.

آیا احتمال عملی شدن چنین ایده ای را بالا می دانید؟

خیر. تجربه سال های گذشته نشان داده که در ایران میان فضای رسانه ای و تصمیم گیری نهایی تفاوت قابل توجهی وجود دارد. تندروها در حوزه سیاست خارجی صدای بلندی دارند، اما لزوماً تعیین کننده سیاست ها نیستند.

واقعیت این است که مدیریت سیاست خارجی ایران، چه در میدان و چه در عرصه دیپلماسی، تاکنون بر پایه نوعی عقلانیت راهبردی پیش رفته است؛ عقلانیتی که علی رغم همه فشارها، تحریم ها و بحران های منطقه ای توانسته کشور را از بسیاری مخاطرات دور نگه دارد.

به همین دلیل بعید می دانم ساختار تصمیم گیری کشور به سمت اقدامی حرکت کند که هزینه های آن به مراتب بیشتر از منافع احتمالی اش باشد. خروج از NPT می تواند اجماع سازی علیه ایران را آسان تر کند؛ در حالی که یکی از مهم ترین دستاوردهای دیپلماسی ایران در سال های اخیر جلوگیری از شکل گیری چنین اجماعی بوده است.

اگر در هفته ها و ماه های آینده نشانه های مثبتی از مذاکرات و روندهای دیپلماتیک مشاهده شود، احتمالاً فضای سیاسی نیز از هیجان های مقطعی فاصله خواهد گرفت و ایده هایی از این دست بیش از پیش به حاشیه رانده خواهند شد. در نهایت، منافع ملی ایران ایجاب می کند که تصمیمات راهبردی بر پایه محاسبه دقیق هزینه و فایده اتخاذ شوند، نه بر اساس واکنش های احساسی به تحولات روز.

منبع: فرارو