قارچ ترافل که میان فعالان این حوزه به طلای سیاه جنگل شهرت دارد محصولی کمیابی است که می تواند به فرصتی برای توسعه اقتصاد محلی تبدیل شود، اما برداشت غیراصولی و بی رویه آن اکنون به تهدیدی جدی برای پایداری اکوسیستم جنگل های شمال کشور تبدیل شده است.

به گزارش ایرنا، جنگل های هیرکانی که قدمتی چند صد میلیون ساله دارند، یکی از ارزشمندترین ذخایر طبیعی جهان محسوب می شوند که در این زیست بوم کم نظیر، گونه های متنوع گیاهی و جانوری در کنار یکدیگر چرخه ای پیچیده و حساس را شکل داده اند که قارچ ترافل نیز بخشی از آن است.

ترافل نوعی قارچ زیرزمینی است که در همزیستی با ریشه برخی درختان جنگلی از جمله بلوط، ممرز و فندق رشد می کند و برخلاف بسیاری از گونه های خوراکی، در سطح زمین قابل مشاهده نیست و برای یافتن آن باید با شناخت دقیق زیستگاه یا استفاده از سگ های آموزش دیده اقدام کرد.

ارزش غذایی بالا، عطر و طعم منحصربه فرد و کاربرد گسترده در صنایع غذایی، دارویی و تولید فرآورده های آرایشی و بهداشتی موجب شده ترافل در بازارهای جهانی از جایگاه ویژه ای برخوردار باشد و در این میان، قیمت بالای این محصول نیز سبب شده برخی افراد برای کسب درآمد بیشتر به برداشت غیراصولی آن روی آورند.

کارشناسان منابع طبیعی معتقدند برداشت غیرمجاز ترافل تنها به خروج یک محصول از جنگل محدود نمی شود، بلکه در بسیاری موارد با کندوکاو گسترده خاک و آسیب به ریشه درختان همراه است که این اقدام ضمن برهم زدن ساختار خاک، ارتباط حیاتی میان قارچ و ریشه درختان را مختل کرده و در بلندمدت به کاهش توان اکولوژیک جنگل منجر می شود.

در سال های اخیر گزارش های متعددی از فعالیت سودجویان در رویشگاه های ترافل در شرق گلستان، به ویژه مناطق جنگلی گالیکش، مینودشت، کلاله و بخش هایی از علی آبادکتول و گرگان منتشر شده و کشف مستمر محموله های متعدد توسط یگان حفاظت منابع طبیعی نیز نشان می دهد تجارت غیرقانونی این محصول به یکی از چالش های جدی مدیریت جنگل های هیرکانی تبدیل شده است.

متخصصان محیط زیست بر این باورند که مقابله صرف با برداشت غیرمجاز، هرچند ضروری است، اما به تنهایی راه حل پایدار این معضل نخواهد بود و باید در کنار اقدامات حفاظتی، زمینه بهره برداری اصولی و اقتصادی از این محصول نیز فراهم شود.

یکی از راهکارهای مطرح در کشورهای پیشرو، توسعه باغ های اختصاصی و کشت کنترل شده ترافل در اراضی خارج از جنگل است که در این روش، نهال های میزبان با اسپور قارچ ترافل تلقیح شده و در شرایط مدیریت شده کشت می شوند.

این شیوه علاوه بر کاهش فشار بر رویشگاه های طبیعی، می تواند به ایجاد اشتغال و تولید ثروت پایدار در مناطق روستایی کمک کند.

برخی پژوهشگران نیز بر ضرورت اجرای طرح های آزمایشی تولید ترافل در گلخانه ها و محیط های کنترل شده تأکید دارند.

هرچند تولید تجاری این قارچ نیازمند دانش فنی، زمان و سرمایه گذاری است، اما تجربه کشورهای اروپایی نشان داده که می توان با بهره گیری از فناوری های نوین، بخشی از نیاز بازار را بدون آسیب به منابع طبیعی تامین کرد.

آموزش جوامع محلی، توسعه مشاغل جایگزین، مشارکت روستاییان در حفاظت از جنگل، افزایش گشت های حفاظتی، استفاده از فناوری های پایش هوشمند و تشدید برخورد با شبکه های خرید و فروش غیرقانونی نیز از دیگر راهکارهایی است که کارشناسان برای حفاظت از این سرمایه طبیعی پیشنهاد می کنند.

در همین راستا، ریس اداره منابع طبیعی و آبخیزداری کلاله گفت: نیروهای حفاظتی منابع طبیعی شهرستان با همکاری نیروی انتظامی موفق به کشف 202 کیلوگرم قارچ ترافل شدند.

محمد برزین اظهار کرد: این محموله با هدف مقابله با برداشت و حمل غیرمجاز محصولات جنگلی و جلوگیری از تخریب منابع طبیعی در جریان گشت و کنترل نیروهای حفاظتی و در پی اقدامات اطلاعاتی و میدانی شناسایی و ضبط شد.

وی با اشاره به ارزش و اهمیت حفظ ذخایر طبیعی منطقه، بیان کرد: قارچ ترافل از جمله محصولات ارزشمند جنگلی است که برداشت بی رویه و غیرمجاز آن می تواند آسیب های جدی به اکوسیستم و پوشش گیاهی وارد کند از این رو برخورد با متخلفان و حفاظت از عرصه های طبیعی با جدیت در دستور کار قرار دارد.

برزین از ارسال پرونده این محموله برای بررسی و رسیدگی قانونی به مراجع ذی صلاح خبر داد و گفت: همکاری نیروی انتظامی نقش مهمی در افزایش توان نظارتی و صیانت از منابع طبیعی شهرستان دارد.

گفته می شود دلالان، قارچ تلافل را با قیمت بالا از سودجویان خریده و در بازار داخل و خارج کشور چند برابر قیمت اولیه به فروش می رسانند.

از این قارچ در صنایع داروسازی، تولید روغن های معطر، صنایع غذایی و رستوران ها استفاده می شود و به سبب کمیاب بودن، متقاضیان برای خرید آن بهای گزافی پرداخت می کنند که قیمت بالای ترافل جوامع پیرامون این زیستگاه ها را وادار به هجمه و دست اندازی به این ثروت الهی کرده است.