فرارو جوزف استپانسکی، تحلیلگر ارشد مسائل خاورمیانه شبکه الجزیره

به نقل از شبکه الجزیره، توافق جدید برای پایان دادن به جنگ آمریکا و اسراییل علیه ایران، در واشنگتن با استقبال گرمی روبه رو شده است. دونالد ترامپ و متحدانش این توافق را به عنوان یک پیروزی بزرگ و راهبردی معرفی می کنند، اما واقعیت این است که هنوز جزییات اصلی آن مشخص نیست.

ابهام های زیادی درباره بندهای این توافق وجود دارد؛ به ویژه درباره تعهداتی که قرار است روز جمعه (30 خرداد) در یک متن اولیه به نام یادداشت تفاهم نوشته شود.

با وجود همه این ابهام ها، طرفداران دونالد ترامپ روز یکشنبه (25 خرداد) به استقبال این توافق رفتند و آن را یک دستاورد مهم برای رییس جمهور آمریکا دانستند. اما هنوز کسی دقیقاً نمی داند کدام مشکلات در همان متن اولیه حل می شود و کدام پرونده های حساس (مثل برنامه هسته ای ایران)، به مذاکراتِ بعد از امضای توافق موکول خواهد شد.

جی دی ونس ، معاون رییس جمهور آمریکا، می گوید همین که بلافاصله بعد از اعلام توافق قیمت نفت ارزان شد، نشان دهنده موفقیت دیپلماسی دونالد ترامپ است.

او از شروع یک دوران تازه در خاورمیانه حرف زد و در مصاحبه با شبکه فاکس نیوز گفت: دونالد ترامپ فضای واقعی و مناسبی برای تغییر دادن منطقه ایجاد کرده است. او همچنین ادعا کرد که ایران با این توافق هرگز به سلاح هسته ای دست پیدا نخواهد کرد.

در واشنگتن، بقیه مقام های ارشد دولت هم تلاش کردند این توافق را یک دستاورد شخصی برای شخصِ ترامپ نشان دهند. مثلاً مارکو روبیو ، وزیر امور خارجه آمریکا، اعلام این توافق را با هشتادمین سالگرد تولد ترامپ هم زمان دانست. او در شبکه اجتماعی ایکس، ترامپ را رهبری شجاع، قدرتمند، وطن پرست و دارای حس طنزی بی نظیر توصیف کرد!

در همین حال، تعداد زیادی از هم حزبی های ترامپ در شبکه های اجتماعی به او لقب معامله گر ارشد دادند. رابرت آدرهولت ، یکی از نمایندگان کنگره آمریکا، حرف های ترامپ را تکرار کرد و گفت: این توافق احتمالی، محدودیت های بسیار سخت تری نسبت به توافق برجام در سال 2015 (1394) روی برنامه هسته ای تهران اعمال می کند.

این نماینده جمهوری خواه کنگره ادعا کرد که توافق جدید، برخلاف برجامِ اوباما، به تهران اجازه نمی دهد که غنی سازی اورانیوم را ادامه دهد یا مواد لازم برای ساخت سلاح را فراهم کند. با این حال، هنوز هیچ نشانه روشنی وجود ندارد که در متن توافق اولیه، تعهدات فوری و مشخصی درباره برنامه هسته ای ایران وجود داشته باشد.

طبق اعلام هر دو کشور، این توافق اولیه قرار است درگیری ها را در همه جبهه ها متوقف کند. اعلام رسمی این خبر از سوی ترامپ زمانی اتفاق افتاد که شهباز شریف، نخست وزیر پاکستان، در توییتر خود خبر از صلح داد.

شهباز شریف در پیام خود نوشت: پس از گفت وگوهای فشرده، توافق صلح میان ایالات متحده آمریکا و جمهوری اسلامی ایران حاصل شده است. او همچنین تأیید کرد که هر دو طرف قبول کرده اند عملیات نظامی در تمام جبهه ها را به صورت فوری و همیشگی متوقف کنند.

مقام های آمریکا، پاکستان و ایران می گویند امضای این توافق می تواند رفت وآمد کشتی ها در تنگه هرمز را دوباره به جریان بیندازد و به محاصره دریایی بنادر ایران توسط آمریکا پایان دهد.

البته تهران در روزهای گذشته تأکید کرده است که این فقط یک نقطه شروع برای یک دوره مذاکره 60 روزه است تا درباره برنامه هسته ای و مدیریت آینده تنگه هرمز تصمیم گیری شود، نه یک توافق نهایی و قطعی.

از طرفی، هنوز معلوم نیست تحریم ها دقیقاً کِی لغو می شوند و پول های مسدودشده ایران چه زمانی آزاد خواهند شد. مقام های ایرانی و آمریکایی حرف های متفاوتی در این باره می زنند. واشنگتن ادعا می کند که آزاد شدن پول ها و کاهش تحریم ها فوری نخواهد بود و ایران اول باید یک سری تعهدات را انجام دهد.

در همین گیرودار، لیندسی گراهام ، سناتور جمهوری خواه که همیشه طرفدار حمله نظامی به ایران بوده، از پیشرفت مذاکرات استقبال کرده اما درباره تفاوت روایت ها هشدار داده است. او در توییتر نوشت: به نظر می رسد برداشت ایران از توافق، با چیزی که تیم مذاکره کننده ما می گوید کاملاً فرق دارد. این یعنی احتمالاً در مسیر اجرای توافق، مشکلات و چالش های جدی پیش خواهد آمد.

در طرف مقابل، رقبای سیاسی ترامپ (دموکرات ها) در ماه های گذشته بارها پرسیده اند که ورود آمریکا به این جنگ در کنار اسراییل، اصلاً چه سودی برای منافع ملی آمریکا داشته است؟

دولت ترامپ گفته بود هدفش ضعیف کردن قدرت نظامی ایران و نابودی برنامه هسته ای این کشور است؛ اما منتقدان می گویند نتیجه جنگ با این اهداف زمین تا آسمان فرق دارد.

دونالد ترامپ و مقام های دولتش امیدوار بودند که فشار نظامی، باعث تغییر حکومت در ایران شود. اما به گفته کارشناسان، چنین خیالی هرگز به واقعیت تبدیل نشد.

ساختار اداره کننده ایران در طول جنگ سرسخت تر و مقاوم تر شد.

به همین دلیل، ست مولتون ، نماینده دموکرات مجلس آمریکا، روز شنبه (24 خرداد) به شدت از این یادداشت تفاهم انتقاد کرد. او متن این توافق را اساساً سندِ تسلیم دونالد ترامپ در برابر رهبر جمهوری اسلامی ایران نامید!

این جمله به خوبی نشان می دهد که دموکرات ها نه تنها با شروع این جنگ مخالف بودند، بلکه از نحوه پایان یافتن آن و امتیاز دادن ترامپ هم عصبانی هستند.

منتقدان دموکرات می گویند توافقی که به دست آمده، اصلاً ارزش این همه هزینه ای که آمریکا در جنگ داده است را ندارد. ست مولتون با اشاره به هدر رفتن 100 میلیارد دلار از پول مردم آمریکا و کشته شدن 14 سرباز آمریکایی، پرسید: چگونه می توان این توافق را پیروزی دانست، وقتی در نهایت فقط باعث باز شدن تنگه ای می شود که قبل از شروع جنگ هم باز بود؟!

گرگوری میکس ، یکی از دموکرات های ارشد در کمیته روابط خارجی مجلس آمریکا، این جنگ ترامپ را یک جنگ انتخابی و غیرضروری توصیف کرد که فقط به ضرر آمریکا تمام شد.

البته او از اینکه دولت دوباره به سمت دیپلماسی و گفت وگو برگشته استقبال کرد، اما گفت هر توافقی باید شفاف باشد. او تأکید کرد که مردم آمریکا حق دارند پاسخ های روشنی بشنوند و مطمئن شوند که دولت ترامپ دوباره کشور را وارد یک جنگ پرهزینه و بی دلیل نمی کند.

رابرت مالی ، که در دولت اوباما مذاکره کننده ارشد برجام بود، می گوید توافقی که قرار است روز جمعه (30 خرداد) امضا شود، از یک نظر جای خوشحالی دارد چون تنگه هرمز را باز می کند.

اما او به نکته مهمی اشاره می کند: این توافق در واقع یک انتقاد بزرگ به خود جنگ است؛ جنگی که در نهایت بزرگ ترین دستاورد دیپلماتیک آن، باز کردن مسیر آبی ای است که به خاطرِ خود همین جنگ بسته شده بود!

رابرت مالی هشدار می دهد که مشکلات اصلی هنوز حل نشده اند. مسائلی مثل آینده برنامه هسته ای ایران، سرنوشت اورانیوم های غنی شده و میزان لغو تحریم ها به دور بعدی مذاکرات موکول شده اند. به باور او، حل کردن این مشکلاتِ بزرگ بعد از یک جنگ خونین، خیلی سخت تر از زمانِ قبل از جنگ است.

سینا طوسی ، پژوهشگر ارشد مسائل بین الملل، هم نظر مشابهی دارد. او می گوید اگر در ماه فوریه (بهمن/اسفند گذشته) به طرفداران جنگ می گفتید که نتیجه نهایی این خواهد بود، از ترس وحشت می کردند!

به گفته طوسی، نه نظام ایران تغییر کرد و نه تهران در برابر خواسته های زیاده خواهانه واشنگتن تسلیم شد. از نظر او، این نتیجه برای طرفداران جنگ در آمریکا، بدترین سناریوی ممکن است.

ارزان شدن قیمت نفت برای دونالد ترامپ خبر خوبی بود؛ مخصوصاً حالا که هزینه های سنگین جنگ باعث شده محبوبیت او در آمریکا به کمترین حد خود برسد. اما هنوز معلوم نیست این توافق بتواند نگاه منفی مردم آمریکا به جنگ را عوض کند یا نه. فشار اقتصادی، کشته شدن سربازها و نامشخص بودن دستاوردهای این توافق، همچنان به عنوان یک بارِ سنگین روی دوش دولت ترامپ سنگینی می کند.

فرصت 60 روزه برای حل وفصل این پرونده های مهم، در ماه اوت (مرداد/شهریور امسال) تمام می شود. این دقیقاً همان زمانی است که آمریکا وارد رقابت های داغ برای انتخابات ماه نوامبر (آبان/آذر امسال) می شود.

همین هم زمانی باعث می شود فشار سیاسی روی کاخ سفید به شدت بالا برود و این توافقِ موقت، به موضوع اصلی دعواهای انتخاباتی در آمریکا تبدیل شود.

دونالد ترامپ شامگاه یکشنبه در مصاحبه با نیویورک تایمز تهدید کرد که اگر تا پایان این مهلتِ 60 روزه توافق هسته ای امضا نشود، ممکن است دوباره به ایران حمله کند.

او در همین مصاحبه یک ادعای بسیار عجیب و جنجالی هم مطرح کرد و گفت: آمریکا می تواند در ازای دریافت 20 درصد از کل درآمدهای منطقه، نقش نگهبان خاورمیانه را بر عهده بگیرد!