اخبار رسمی از نزدیک شدن به توافق ایران و آمریکا در ژنو، توفانی در بازارهای مالی به پا کرده است. از یک سو، بازار طلا و ارز با ریزش سنگین مواجه شده اند (به طوری که دلار حتی در کانال 160 هزار تومان نیز خریدار ندارد) و از سوی دیگر، شاخص کل بورس با ورود نقدینگی جدید از قله تاریخی 5.1 میلیون واحد عبور کرده است. اما آیا این کوچ سرمایه و امیدواری به صندوق های چند میلیارد دلاری خارجی پایدار خواهد بود؟

دکتر مرتضی افقه، اقتصاددان و عضو هیئت علمی دانشگاه چمران اهواز، معتقد است این تکانه های مثبت کوتاه مدت است و اقتصاد ایران تا زمانی که سایه اختلافات داخلی و سیاست زدگی را از سر خود برندارد، توانایی جذب سرمایه و رسیدن به توسعه پایدار را نخواهد داشت.

مرتضی افقه در خصوص مباحث اقتصادی مطرح شده در سایه مذاکرات گفت: این موضوع بسیار پیچیده تر از آن است که به نظر می رسد. هنوز بسیار زود است که بخواهیم درباره منافع اقتصادی قطعی این مذاکرات صحبت کنیم. ماجرای صندوق ادعایی 300 میلیارد دلاری هنوز از سوی هیچ مرجع رسمی تأیید نشده است. از سوی دیگر، کمی بعید به نظر می رسد کشورهای عربی که تا همین دیروز مدعی دریافت غرامت از ایران به دلیل خسارات ناشی از جنگ 40 روزه بودند، اکنون بخواهند به طور گسترده در ایران سرمایه گذاری کنند.

او با اشاره به ظرفیت های بکر اقتصاد ایران افزود: البته وضعیت ایران به گونه ای است که شرکت های سرمایه گذاری خارجی تمایل بسیار زیادی برای تسخیر بازار آن دارند. همان طور که دیدیم، پس از امضای برجام در سال 94، مسابقه عجیبی میان شرکت های شرق و غرب برای ورود به بازار ایران شکل گرفت.

این اقتصاددان تأکید کرد: بدون اغراق، شرایط فعلی، ایران را به بهشت سرمایه گذاری تبدیل کرده است؛ اما اینکه غربی ها و کشورهای عربی در نهایت چه تصمیمی بگیرند، به شدت به مسیر صلح احتمالی و نحوه برخورد رقبای منطقه ای ایران بستگی دارد. این ها ابهاماتی است که تنها پس از انتشار جزییات تفاهم نامه روشن خواهد شد.

این استاد اقتصاد با اشاره به تأثیر ساختار سیاست داخلی بر جذب سرمایه گفت: نکته بسیار مهم، توجه به ساختار سیاست داخلی کشور است. ما همواره با اروپای غربی روابط خوبی داشتیم، اما پس از ماجرای اوکراین، این روابط تا حد زیادی تیره و تار شد. اگر قرار است صندوق مالی تشکیل شود، باید بدانیم که این صندوق ها فقط پول را تأمین می کنند؛ اجرای پروژه ها بر عهده شرکت های پیشرفته بین المللی است و حضور آن ها به عادی سازی روابط سیاسی نیاز دارد.

افقه با ترسیم یک سناریوی خوش بینانه توضیح داد: اگر فرض کنیم تمام این اتفاقات مثبت رخ دهد، نگاه به غرب تغییر کند و روابط اقتصادی به شکلی برقرار شود که شاهد سرمایه گذاری هایی شبیه به دوران ساخت عسلویه (در دولت اصلاحات) باشیم، قطعاً تأثیر بسیار مثبتی بر اقتصاد کشور خواهد داشت.

او بلافاصله هشدار داد: اما من تأکید می کنم که این انتظارات بهسه پیش نیاز قطعینیاز دارد: 1. قطعیت در عدم آغاز جنگ مجدد پس از مهلت 60 روزه مذاکرات. 2. حذف ساختاری تحریم ها. 3. از بین رفتن تنش های منطقه ای و فرامنطقه ای. باید بپذیریم که تحقق این سه پیش نیاز اصلاً کار ساده ای نیست.

عضو هیئت علمی دانشگاه چمران اهواز با اشاره به ملزومات توسعه پایدار در کشور تصریح کرد: پیشرفت واقعی بیش از هر چیز به تغییر نگرش های داخلی نسبت به سرمایه های انسانی نیاز دارد. طرز فکر و ارزش های سیستم باید توسعه محور شود و توسعه، بر ارزش های صرفاً ایدئولوژیک و سیاسی برتری پیدا کند.

افقه افزود: در غیر این صورت، حتی اگر کشورهای دیگر برای سرمایه گذاری وارد ایران شوند و شرایط ظاهراً بهتر شود، اقتصاد ما همچنان به فروش خام نفت و روابط خارجی وابسته خواهد ماند. کشور زمانی به توسعه پایدار و خوداتکا می رسد که بر اساس پیشرفت نیروهای داخلی رشد کند. نمی شود توسعه را از بیرون به کشور تزریق کرد.

او با انتقاد از هدررفت منابع داخلی گفت: اگر نیروهای مستعد داخلی در چارچوب بوروکراسی پیچیده و ساختارهای جناحی هدر بروند، عملاً رشد پایداری نخواهیم داشت. محک پیشرفت اقتصادی کشور باید کیفیت نیروی انسانی باشد، نه بشکه های نفت.

دکتر افقه در پایان با اشاره به اختلافات عمیق در سیاست داخلی هشدار داد: در شرایطی که کشور درگیر منازعات سیاسی داخلی است و برخی گروه های تندرو حتی با همین مذاکرات اولیه هم به شدت مخالفت می کنند، نمی توان انتظار داشت سرمایه گذار خارجی با خیال راحت سرمایه خود را وارد کشور کند. وقتی میان نیروهای حاضر در قدرت اختلافات 180 درجه ای وجود دارد، ریسک سرمایه گذاری در ایران به شدت بالا می رود و فرار سرمایه جایگزین جذب آن خواهد شد.

منبع: فرارو