پایگاه خبری الجزیره در گزارشی مفصل به بررسی نقش دوگانه شرکت های بزرگ فناوری آمریکا در جنگ اخیر علیه ایران پرداخته است.

به نقل از فارس؛ این گزارش نشان می دهد که چگونه غول هایی مانند آمازون، مایکروسافت، گوگل و اوراکل، در حالی که در سطح عمومی خود را مدافع حریم خصوصی کاربران و مخالف دخالت در امور نظامی معرفی می کردند، در پشت صحنه به ستون فقرات ماشین جنگی آمریکا تبدیل شده اند.

آنچه این گزارش را از منظر اقتصادی حائز اهمیت می سازد، افشای پیوند ناگسستنی بین اقتصاد فناوری و صنعت جنگ افزاری است که معادلات تجاری و سرمایه گذاری در منطقه را به شدت تحت تأثیر قرار داده است.

از اتهام به چین تا الگوبرداری واشنگتن

ماجرا از ژانویه 2020 آغاز می شود؛ جایی که مایک پمپئو، وزیر خارجه وقت آمریکا، در جمع مدیران وادی سیلیکون از استراتژی ادغام نظامی-مدنی چین به عنوان خطری برای ارزش های مشترک تجارت بین المللی نام برد و بر اساس آن، تحریم هایی را علیه شرکت هایی مانند هواوی اعمال کرد.

اما پنج سال بعد، در ژانویه 2025، مرکز مطالعات استراتژیک و بین المللی (CSIS) در گزارشی خواستار بازنگری بنیادین در نحوه همکاری پنتاگون با بخش تجاری شد. به عبارت دیگر، آنچه واشنگتن در دست پکن محو مرز میان نظامی و مدنی می خواند، در عمل خود به عنوان نوآوری تجاری از آن استقبال کرد.

این دوگانگی رفتاری، در جنگ اخیر علیه ایران به اوج خود رسید و نشان داد که دیوار میان فناوری مدنی و ماشین جنگی در آمریکا، چیزی جز یک سراب رسانه ای نبوده است.

سیلیکون ولی؛ از نقاب دفاع از حریم خصوصی تا طراحی اهداف جنگی

در سال 2013، ادوارد اسنودن، کارمند سابق آژانس امنیت ملی آمریکا با افشای اسناد جاسوسی، پرده از همکاری غول های فناوری با دولت آمریکا برداشت. اپل، گوگل و مایکروسافت برای بازسازی چهره خود، ائتلافی تشکیل داده و با ترویج رمزگذاری داده ها، خود را مدافعان سرسخت حریم خصوصی معرفی کردند.

اوج این نمایش در سال 2016 بود که تیم کوک، مدیرعامل اپل، درخواست FBI برای ایجاد درِ پشتی در آیفون را رسماً رد کرد و آن را تهدیدی برای امنیت میلیون ها کاربر دانست؛ حرکتی که تصویر اپل را به عنوان شرکتی مستقل و مخالف زیاده خواهی های دولت در اذهان تثبیت کرد.

با این حال، الجزیره تأکید دارد که این تصویر عمومی، تنها نیمی از واقعیت بود. در همان سال ها، شرکت های مذکور قراردادهای کلانی با ارتش و سازمان های اطلاعاتی آمریکا امضا می کردند.

آمازون در سال 2013 با سازمان سیا و در سال 2021 با آژانس امنیت ملی، قراردادهایی به ارزش میلیاردها دلار بست تا زیرساخت های ابری خود را در اختیار سرویس های اطلاعاتی قرار دهد. مایکروسافت نیز در سال 2019، با وجود اعتراض کارکنانش، قرارداد 10 میلیارد دلاری جیدای با پنتاگون را به دست آورد و اعلام کرد که به همکاری با وزارت دفاع ادامه خواهد داد.

نقش فناوری های تجاری در جنگ علیه ایران

گزارش الجزیره در مهم ترین بخش خود، به افشای نقش مستقیم فناوری های تجاری در عملیات نظامی علیه ایران پرداخته است. بر اساس این گزارش، یک نرم افزار هوش مصنوعی که به طور معمول برای پردازش زبان طبیعی و پاسخ دهی به پرسش های کاربران طراحی شده بود، در جریان جنگ به ابزاری برای شناسایی و اولویت بندی اهداف نظامی تبدیل شده است.

این نرم افزار که کلود نام دارد و توسط شرکت آنتروپیک توسعه یافته، در بستر سامانه مافن به کار گرفته شده است. سامانه مافن که توسط شرکت پالانتیر با همکاری پنتاگون تکمیل شده، نقشی حیاتی در پردازش داده های اطلاعاتی ایفا می کند و داده های دریافتی از ماهواره ها، پهپادها و سامانه های جاسوسی را در یک بستر یکپارچه جمع آوری و تحلیل می نماید.

این سامانه برای اجرا، به زیرساخت های ابری عظیمی وابسته است که توسط شرکت های آمازون (با سرویس ابری AWS) و مایکروسافت (با سرویس ابری Azure) تأمین می شوند. به بیان دیگر، داده های میدان جنگ روی سرورهای آمازون و مایکروسافت ذخیره و پردازش شده و سپس توسط سامانه کلود تحلیل می گردند.

وظیفه این نرم افزار در جنگ، تحلیل حجم انبوهی از تصاویر ماهواره ای، داده های موقعیت یابی و سیگنال های مخابراتی در کسری از ثانیه است تا به نظامیان امکان دهد بهترین اهداف را انتخاب کنند و مناسب ترین سلاح را برای هر هدف پیشنهاد نمایند. به عبارت دیگر، ابزاری که برای مقاصد غیرنظامی طراحی شده بود، به لایه ای کلیدی در زنجیره استهداف نظامی تبدیل شده است.

کریگ جونز، محقق دانشگاه نیوکاسل، در این باره می گوید: ماشین هوش مصنوعی توصیه هایی درباره آنچه باید هدف قرار گیرد با سرعتی فراتر از تفکر انسانی ارائه می کند. این بدان معناست که عملیات هایی که در گذشته هفته ها زمان می برد، اکنون با تکیه بر این زیرساخت های تجاری، در عرض چند دقیقه انجام می شوند.

نتیجه این همکاری، سرعت وحشتناکی بود که قبلاً سابقه نداشت. در 24 ساعت اول جنگ علیه ایران،اهداف زیادی مورد اصابت قرار گرفت.

یعنی اگر قبلاً برای آماده سازی و اجرای چنین حجمی از حملات، هفته ها و ماه ها زمان نیاز بود، اکنون با کمک این فناوری ها، همه چیز در عرض چند روز انجام شد. جالب تر اینکه سامانه مافن که گوگل در سال 2018 به دلیل اعتراض کارکنان خود از آن کناره گیری کرد، نه تنها تعطیل نشد، بلکه توسط شرکت دیگری به نام پالانتیر تکمیل شد و امروز به هسته اصلی سیستم هدف گیری آمریکا تبدیل شده است.

زیرساخت های دیجیتالی؛ خط مقدم پنهان

گزارش الجزیره با واکاوی لایه های فنی جنگ مدرن، نشان می دهد که عملیات های نظامی بر روی زیرساخت های تجاری استوار است. در پایین ترین لایه، رایانش ابری (با قراردادهایی مانند قرارداد قابلیت ابری مشترک جنگی ) قرار دارد. روی آن، لایه هوش مصنوعی داده ها را پردازش می کند و در بالاترین لایه، سیستم های پشتیبانی تصمیم گیری نتایج را به تحلیلگران نظامی ارائه می دهند. تمامی این لایه ها توسط بخش خصوصی تأمین می شوند و محصولات آنها با نام های تجاری آشنا در بازارهای جهانی به فروش می رسند. این بدان معناست که تفکیک میان فناوری مدنی و فناوری نظامی اساساً یک تفکیک ساختگی است.

پروژه نیمبوس؛ سود یک میلیارد دلاری به بهای اخلاق

یکی از آشکارترین نمونه های این دوگانگی، پروژه نیمبوس است؛ قرارداد 1.2 میلیارد دلاری گوگل و آمازون با دولت رژیم صهیونیستی. بر اساس اسناد فاش شده، این قرارداد شامل بندی است که به اسراییل اجازه می دهد از درخواست های قانونی کشورها برای دسترسی به داده ها مطلع شود و عملاً بر قوانین بین المللی خط بطلان بکشد. مشاوران حقوقی گوگل پیش از امضای این قرارداد هشدار داده بودند که مفاد آن، شرکت را شریک در نقض احتمالی حقوق بشر می کند، اما منافع مالی چنان بود که این هشدارها نادیده گرفته شد.

معمای سود مضاعف

الجزیره در پاسخ به این پرسش که چرا این دوگانگی به مدت یک دهه حفظ شد، به اصل سود مضاعف اشاره می کند. شرکت های فناوری از یک سو با قراردادهای دولتی، درآمدی پایدار و هنگفت به دست می آوردند و از سوی دیگر با حفظ چهره مدنی، اعتماد کاربران و مشتریان بین المللی خود را که به حریم خصوصی و حقوق بشر حساس بودند، حفظ می کردند.

رها کردن هر یک از این دو جبهه، به معنای از دست دادن میلیاردها دلار درآمد بود. بنابراین، راه حل عملیاتی این بود که شرکت ها همزمان دو روایت متفاوت را پیش ببرند: در حضور عمومی از اصول اخلاقی سخن بگویند و در خفا قراردادهای نظامی امضا کنند. جیمز هندرسون، مشاور امنیتی، این وضعیت را چنین خلاصه کرده است: دارایی های فناورانه امروز به عنوان بخشی از درگیری نظامی تلقی می شوند، نه در حاشیه آن .

به گزارش الجزیره، آنچه در تهران، غزه و لبنان رخ داد، نقطه عطفی در آشکار شدن چهره واقعی غول های فناوری و پیوند ناگسستنی آنها با ماشین جنگی آمریکا و رژیم صهیونیستی بود.

این گزارش همچنین هشداری جدی برای سرمایه گذاران و فعالان اقتصادی منطقه است که بدانند سرمایه گذاری در زیرساخت های ابری و فناوری های شرکت های آمریکایی، به دلیل پیوند آن ها با نهادهای نظامی، با ریسک های جدی امنیتی همراه است. بدین ترتیب، جنگ علیه ایران نه تنها موازنه نظامی را تغییر داد، بلکه اقتصاد فناوری را نیز به خط مقدم درگیری ها کشاند و نقاب از چهره آن هایی برداشت که سال ها خود را جدای از سیاست های جنگی آمریکا معرفی کرده بود