دکتر هاجر اشرافی - متخصص فارماسیوتیکس و عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی شیراز با بیان اینکه کلاژن مهم ترین پروتیین ساختاری بدن انسان است و بخش عمده ای از پوست، استخوان ها، غضروف ها، تاندون ها و رباط ها را تشکیل می دهد، گفت: تولید طبیعی کلاژن از حدود دهه سوم زندگی به تدریج کاهش می یابد و عواملی مانند افزایش سن، قرار گرفتن طولانی مدت در معرض نور خورشید، مصرف دخانیات، تغذیه نامناسب و استرس مزمن این روند را تسریع می کنند.

وی ادامه داد: مکمل های کلاژن معمولاً حاوی کلاژن هیدرولیزشده (پپتیدهای کلاژن) هستند. در این فرآیند، مولکول های بزرگ کلاژن به قطعات کوچک تر (معمولاً 2-5 کیلودالتون) تبدیل می شوند تا جذب آن ها در دستگاه گوارش آسان تر شود. پس از جذب، این پپتیدها یا به اسیدهای آمینه تجزیه می شوند یا به عنوان سیگنال دهنده در سنتز پروتیین های بدن (از جمله کلاژن جدید) نقش ایفا می کنند.

این عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی شیراز ادامه داد: بررسی مطالعات علمی نشان می دهد که مصرف منظم کلاژن هیدرولیزشده در برخی افراد می تواند به بهبود رطوبت پوست، افزایش الاستیسیته و کاهش نسبی عمق چین وچروک های ظریف کمک کند. با این حال، این اثرات معمولاً تدریجی، محدود و متغیر هستند و در مطالعات با کیفیت بالاتر و بدون حمایت مستقیم صنعت، گاهی ضعیف تر گزارش شده اند. مصرف کلاژن نمی تواند جایگزین مراقبت های پایه پوستی یا درمان های پزشکی شود.

اشرافی یکی از باورهای نادرست رایج در این باره را این مسئله عنوان کرد که مصرف کلاژن به تنهایی می تواند از پیری پوست جلوگیری کند و گفت: در حالی که عوامل متعددی در سلامت پوست نقش دارند. استفاده روزانه از ضدآفتاب، دریافت کافی پروتیین از رژیم غذایی، مصرف میوه و سبزیجات، خواب کافی و پرهیز از سیگار تأثیر به مراتب بیشتری بر حفظ سلامت و جوانی پوست دارند.

وی افزود: در مورد ریزش مو نیز شواهد علمی برای توصیه کلاژن به عنوان درمان اصلی، مؤثر کافی نیست. هرچند برخی مطالعات کوچک بهبود کیفیت یا ضخامت مو را گزارش کرده اند، اما ریزش مو علل متنوعی شامل کمبودهای تغذیه ای، اختلالات هورمونی، ژنتیک، استرس و بیماری ها را دارد و تشخیص و درمان علت اصلی بسیار مهم تر از مصرف خودسرانه مکمل است.

این عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی شیراز تصریح کرد: در زمینه سلامت مفاصل، بعضی مطالعات و متاآنالیزها از کاهش درد و بهبود عملکرد مفاصل در موارد استئوآرتریت خفیف تا متوسط (به ویژه زانو) حمایت کرده اند، اما کلاژن جایگزین درمان های استاندارد پزشکی، فیزیوتراپی یا داروهای تجویزی پزشک نیست.

وی به نکات مهمی در مصرف کلاژن پرداخت و افزود: بهتر است فقط از محصولات معتبر، دارای مجوز وزارت بهداشت و با برچسب مشخص (منبع کلاژن، دوز و تاریخ انقضا) استفاده کنید. افراد دارای حساسیت به پروتیین های دریایی (ماهی، میگو) یا منابع حیوانی (گاو، مرغ) باید ترکیبات محصول را با دقت بخوانند یا از انواع گیاهی/آلترناتیو استفاده کنند.

اشرافی ادامه داد: مصرف خودسرانه و طولانی مدت بدون مشورت با پزشک یا داروساز توصیه نمی شود، به ویژه در افراد مبتلا به بیماری های خاص یا مصرف کنندگان داروهای دیگر.

بنابر اعلام وزارت بهداشت، وی در پایان خاطرنشان کرد: کلاژن را می توان یکی از مکمل های نسبتاً ایمن و پرکاربرد در حوزه سلامت پوست دانست که در برخی افراد به خصوص بالای 30 سال با پوست خشک ممکن است فواید نسبی داشته باشد. اما نباید آن را به عنوان معجزه جوانی یا درمان قطعی مشکلات پوستی، مویی یا مفصلی در نظر گرفت. تصمیم گیری آگاهانه، مشورت با متخصص و رعایت اصول سبک زندگی سالم، همچنان مؤثرترین راه برای حفظ سلامت پوست و بدن هستند.