فرارو روث مارگالیت، تحلیلگر ارشد مسائل بین الملل نشریه نیویورکر

به نقل از نشریه نیویورکر، پس از حمله اسراییل به یکی از پایگاه های حزب الله در بیروت، خیلی از اسراییلی ها فکر می کردند شب را باید با ترس از حمله تلافی جویانه ایران صبح کنند. اما به جای صدای آژیر خطر و شلیک موشک، یک خبر عجیب همه جا پیچید: اعلام توافق آتش بس! این اتفاق حتی برای مردمی که به زندگی در بحران و جنگ عادت کرده اند، بسیار غافلگیرکننده بود.

با این حال، پایان درگیری ها باعث آرامش اسراییلی ها نشد. برعکس، بیشتر افکار عمومی این کشور به توافق جدید بین آمریکا و ایران با نگرانی و ترس نگاه کردند. روزنامه یدیعوت آحرونوت هم در تیتر اصلی خود نوشت که این توافق به نفع ایران و به ضرر اسراییل است.

دلیل اصلی این نگرانی روشن است؛ در این تفاهم نامه جدید، هیچ اشاره ای به دو خواسته مهم اسراییل، یعنی توقف برنامه موشک های بالستیک ایران و وضعیت ذخایر اورانیوم با غنای بالا، نشده است. به همین دلیل، موج انتقادها از این توافق در تمام گروه های سیاسی اسراییل بالا گرفته است.

نظرسنجی ها نشان می دهد که کمتر از یک سوم یهودیان اسراییلی فکر می کنند پایان جنگ با این شرایط، به نفع امنیت آن هاست. در مقابل، بیشتر عرب های ساکن اسراییل از این پایان درگیری خوشحالند و آن را هم راستا با منافع امنیتی می دانند. از طرف دیگر، اعتماد مردم اسراییل به دونالد ترامپ، رییس جمهور آمریکا، به شدت کم شده است.

فقط 41 درصد از یهودیان اسراییلی هنوز باور دارند که امنیت اسراییل یکی از اولویت های اصلی ترامپ بوده است. این وضعیت، بنیامین نتانیاهو را در شرایط بسیار سختی قرار داده است. او حالا باید تصمیم بگیرد که آیا باز هم می خواهد همسویی خود را با ترامپ حفظ کند، یا برای جلوگیری از ریزش بیشتر طرفدارانش راه دیگری را انتخاب کند.

حتی در میان سیاستمداران راست گرا و تندروی اسراییل هم نشانه های این نارضایتی به چشم می خورد. بزالل اسموتریچ، وزیر دارایی اسراییل، درباره این موضوع گفته است که این یک قرارداد بسیار بد برای اسراییل و تمام دنیای آزاد است و با این حرف به جمع منتقدان پیوست.

شامگاه چهارشنبه، دونالد ترامپ در کاخ ورسای یک سند چهارده بندی را امضا کرد که بعداً به امضای مسعود پزشکیان، رییس جمهور ایران، هم رسید. اما در اسراییل، کسی این توافق را پایان بحران نمی داند؛ بلکه آن را یک شکست بزرگ و استراتژیک تفسیر می کنند.

دنی سیترینوویچ، از مقام های سابق اطلاعات نظامی اسراییل، این توافق را یک فاجعه تمام عیار برای کشورش خواند. او معتقد بود که باید به جای جنگ، از طریق تحریم و فشار اقتصادی شدیدتر به حکومت فشار بیشتری بیاید.

حالا بزرگ ترین نگرانی سیترینوویچ این است که توافق آتش بس، تهدیدهای اصلی مثل نبود محدودیت واقعی روی برنامه هسته ای و موشکی ایران را نادیده گرفته است. اسراییلی ها به بخش مالی این توافق هم به شدت بدبین هستند.

آزاد شدن ده ها میلیارد دلار از پول های بلوکه شده ایران در بانک های جهانی، در عمل می تواند به تقویت نظامی کمک کند که همین چند ماه پیش تحت فشارهای شدید داخلی بود. از دید آن ها، جنگ نه تنها باعث تغییر حکومت در ایراننشد، بلکه به تقویت دوباره آن کمک کرد. حالا اسراییلی ها مدام از خود می پرسند: آیا در آینده باز هم دولت دیگری در آمریکا پیدا می شود که بخواهد در چنین ماجراجویی خطرناکی با ما همراه شود؟

آموس هارل، تحلیلگر نظامی روزنامه هاآرتص، می گوید این آتش بس یکی از سنگین ترین شکست های بنیامین نتانیاهو است؛ شکستی که فقط از ضربه 7 اکتبر 2023 (15 مهر 1402) کوچک تر است. به گفته او، وقتی جنگ بدون تغییر نظام در ایران، بدون توقف برنامه های هسته ای و موشکی و با آسیب زدن به رابطه اسراییل و آمریکا تمام شده، یعنی جایگاه جهانی اسراییل از سال 2023 (1402) تا امروز چقدر ضعیف و شکننده شده است.

در سال 2015 (1394)، وقتی باراک اوباما توافق هسته ای (برجام) را با ایران امضا کرد، اسراییل هنوز دوستان و متحدان زیادی در جهان داشت که می توانست برای رفع نگرانی های امنیتی اش به آن ها تکیه کند. اما بعد از جنگ غزه، همه چیز به شکل چشمگیری تغییر کرده است.

کشتار ده ها هزار نفر از مردم غزه، جلوگیری از ورود کمک های انسانی و ویرانی گسترده این منطقه، باعث شده تا اسراییل بیشتر از همیشه در دنیا منزوی و تنها شود. در چنین فضایی، تقریباً تمام کشورهای دنیا از توافق آتش بس با ایران استقبال کردند و نگرانی های امنیتی اسراییل به حاشیه رفت.

ایهود اولمرت، نخست وزیر پیشین اسراییل و از مخالفان سرسخت نتانیاهو، می گوید که نخست وزیر فعلی حالا به شکل بی سابقه ای تنها شده است. او تأکید می کند که نتانیاهو دیگر نه حمایت اروپایی ها را دارد، نه دموکرات ها و نه جمهوری خواهان را؛ و حالا دارد دونالد ترامپ را هم از دست می دهد.

پنجشنبه گذشته، جی دی ونس، معاون رییس جمهور آمریکا، همین پیام را تکرار کرد. او به مقام های اسراییلی هشدار داد که حمله به تنها متحد قدرتمند باقی مانده (یعنی آمریکا) تصمیمی بسیار خطرناک است. این هشدار به خوبی نشان داد که فاصله و اختلاف بین واشنگتن و تل آویو دارد کاملاً علنی می شود.

دونالد ترامپ تا ماه ها از تصمیم حمله به ایران دفاع می کرد، حتی با اینکه این موضوع باعث ایجاد شکاف جدی در بین طرفداران خودش شده بود. او همیشه تأکید می کرد که تصمیم برای جنگ را بر اساس باورهای خودش گرفته و روی این موضوع که بگویند نتانیاهو او را راضی کرده، به شدت حساس بود.

اما وقتی جنگ طولانی شد و نتایج سریعی به دست نیامد، موضع ترامپ هم تغییر کرد. او در نشست گروه هفت اعلام کرد که امیدوار است هرچه زودتر این جنگ را پشت سر بگذارد و گاهی هم سعی می کرد نسبت به سرنوشت مذاکرات بی تفاوت به نظر برسد.

در همین حال، ترامپ با لحنی مستقیم تر از نتانیاهو انتقاد کرد و گفت که او باید در جنگ با حزب الله لبنان مسئولانه تر رفتار کند؛ جنگی که از ماه مارس (اسفند) تا الان، هزاران کشته در لبنان و ده ها کشته در اسراییل برجای گذاشته است. ترامپ با گفتن این جمله که بدون من، اسراییلی وجود نداشت ، به وضوح نشان داد که حمایتش از اسراییل را دیگر یک تعهد بی قیدوشرط نمی داند، بلکه از آن به عنوان اهرمی برای فشار آوردن به نتانیاهو استفاده می کند.

بعد از اعلام توافق آتش بس، نتانیاهو در یک نشست خبری جلوی دوربین ها ظاهر شد تا نشان دهد هنوز کنترل پرونده ایران را در دست دارد. او گفت که چه با توافق و چه بدون توافق، اجازه نمی دهد ایران به سلاح هسته ای برسد؛ اما از چهره خسته و وضعیت جسمی اش کاملاً مشخص بود که چقدر فرسوده شده است.

پرونده ای که نتانیاهو آن را مأموریت زندگی خود می دانست، حالا دارد از کنترل او خارج می شود. و جالب اینجاست که این اتفاق در دوره ریاست جمهوری ترامپی رخ داده که نتانیاهو زمانی او را بزرگ ترین دوست اسراییل در کاخ سفید معرفی می کرد.

یکی از سخت ترین نقاط اختلاف بین آمریکا و اسراییل، حضور نظامی اسراییل در خاک لبنان است. نتانیاهو اعلام کرده که سربازان اسراییلی تا هر زمان که لازم باشد در آنجا می مانند. اما ترامپ با لحنی انتقادی گفت که با نتانیاهو بر سر لبنان اختلاف نظرِ کوچکی دارد. او تأکید کرد که ارتش اسراییل نباید به خاطر ورود یک عضو حزب الله به یک ساختمان، کل آن ساختمان را ویران کند.

در داخل خود اسراییل هم پرسش ها درباره خطای راهبردی نتانیاهو جدی تر شده است. وقتی یک خبرنگار اسراییلی از او پرسید کجا اشتباه کردید؟ ، معلوم شد که حتی در میان حامیانش هم شک و تردید در حال شکل گیری است.

آمیت سگال، خبرنگار ارشد شبکه 12 اسراییل که رابطه نزدیکی با نتانیاهو دارد، اعتراف کرده که اسراییل مرتکب یک خطای بزرگ شده است. او گفت اگرچه توافق آتش بس برای نتانیاهو کاملاً غیرمنتظره نبود، اما شیوه رسیدن به آن بسیار شوک آور بود.

ترامپ اسراییل را از مذاکرات صلح کنار گذاشت و در هفته های اخیر هم حملات لفظی تندی علیه نتانیاهو انجام داد. در چنین فضایی، نزدیکان رسانه ای نتانیاهو این توافق جدید را نه تنها یک تسلیم کامل، بلکه سندی ضد نتانیاهو و حتی ضد اسراییلی می دانند. آمیت سگال این توافق را از بعضی جهات شبیه توافق اوباما با ایران دانست، اما گفت که این قرارداد خطرناک تر است؛ چون موقتی است و ایران در قبال امتیازهایی که می گیرد، تعهدات چندان سنگینی نداده است.

این توافق برای رسانه ها و چهره هایی که سال ها با ستایش کم سابقه از ترامپ و نتانیاهو حمایت می کردند، یک بحران واقعی درست کرده است. آن ها حالا گیر افتاده اند و باید بین وفاداری به نتانیاهو و دفاع از ترامپ یکی را انتخاب کنند؛ وضعیتی که به گفته سگال، شبیه فرزندی است که بعد از طلاق پدر و مادرش، مجبور است یکی از آن دو را انتخاب کند.

تا روز سه شنبه، حامیان نتانیاهو مسیر خود را مشخص کردند: فاصله گرفتن از ترامپ و انداختن تقصیر این توافق به گردن اطرافیان او. ینون ماگال، مجری مشهور شبکه 14، در شبکه ایکس نوشت که ترامپ از این بحران کاملاً بازنده بیرون آمده است.

ماگال با حمله ای تند، جی دی ونس را مقصر آتش بس دانست و نمایندگان صلح ترامپ (استیو ویتکاف و جرد کوشنر) را با ادبیاتی تحقیرآمیز هدف قرار داد. ونس هم در پاسخ به این انتقادها با تمسخر گفت که این مفسران انگار دلشان یک جنگ بی پایان می خواهد. ماگال بعداً در برنامه رادیویی خود سعی کرد نتانیاهو را بی تقصیر نشان دهد و گفت که نخست وزیر اسراییل همیشه دنبال پیروزی کامل بوده و اگر ترامپ در نیمه راه از او فاصله گرفته، تقصیر نتانیاهو نیست.

استفاده از چنین ادبیات ضدترامپی در اسراییل یک پدیده کاملاً تازه است و نشانه های آن حالا در بین افکار عمومی هم دیده می شود. تا چند هفته پیش، دونالد ترامپ با 58 درصد رأی مثبت، محبوب ترین چهره سیاسی بین اسراییلی ها بود. اما بعد از توافق آتش بس، محبوبیت او در یک نظرسنجی فوری به شدت سقوط کرد.

این افت محبوبیت در بین حامیان نتانیاهو خیلی شدیدتر بود و 50 واحد کاهش یافت. آمیت سگال دلیل این تغییر را توافقی می داند که از نظر خیلی از اسراییلی ها بد است؛ هرچند توهین های ترامپ به نتانیاهو هم در این سقوط محبوبیت نقش مهمی داشته است.

این آتش بس در شرایطی برقرار شد که احزاب اسراییلی دارند خودشان را برای انتخابات آماده می کنند؛ انتخاباتی که هنوز تاریخ دقیق آن مشخص نیست. نظرسنجی های جدید نشان می دهد حزب لیکود همچنان بزرگ ترین حزب باقی می ماند، اما حزب میانه چپ یاشار به رهبری گادی آیزنکوت توانسته فاصله خود را با لیکود به شدت کم کند.

بر اساس همین نظرسنجی ها، ائتلاف مخالفان نتانیاهو در مسیر کسب اکثریت مجلس قرار دارند و شرکای نتانیاهو از رقبا عقب افتاده اند. در چنین فضایی، این احتمال وجود دارد که نتانیاهو با دیدن کاهش حمایت مردم از خودش و افت محبوبیت ترامپ در اسراییل، بیشتر از گذشته از رییس جمهور آمریکا فاصله بگیرد.