فرارو جیسون ویلیک، تحلیلگر ارشد مسائل بین الملل و ستون نویس روزنامه واشنگتن پست

به نقل از روزنامه واشنگتن پست، با پایان جنگ ایران و آمریکا، دست کم در شرایط فعلی، یکی از مهم ترین پرسش ها این است: آیا این جنگ واقعاً به نفع آمریکا بود؟

برای بسیاری از منتقدان، پاسخ به این پرسش منفی است. آن ها معتقدند نتیجه این جنگ، بیشتر از آنکه یک پیروزی باشد، شبیه به یک شکست بزرگ و راهبردی برای آمریکا است.

آمریکا در طول این جنگ، بخش بزرگی از ذخایر تسلیحاتی مهم خود را مصرف کرد. این تسلیحات شامل موشک های دوربردی می شد که برای ترساندن و مهار کشورهایی مثل چین و روسیه بسیار حیاتی هستند. به گفته کارشناسان و منتقدان، پر کردن دوباره این انبارها ممکن است سال ها طول بکشد و حتی کار به دولت بعدی آمریکا کشیده شود.

پیامدهای اقتصادی این جنگ نیز برای آمریکا بسیار سنگین بود. بحران در تنگه هرمز باعث افزایش شدید قیمت ها شد و بخش مهمی از دستاوردهای اقتصادی دولت ترامپ را نابود کرد. در مقابل، طرفداران جنگ می گویند که توان موشکی و پهپادی ایران آسیب جدی دیده است. اما منتقدان پاسخ می دهند که این آسیب ها همیشگی نیست. آن ها باور دارند که تهران می تواند با کاهش فشار تحریم ها و کمک گرفتن از کشورهایی مثل چین و روسیه، خیلی زود قدرت نظامی خود را بازسازی کند.

یکی از مهم ترین نتایج این درگیری، ترس و احتیاط بیشتر رؤسای جمهور آینده آمریکا برای استفاده از نیروی نظامی است. هزینه های سنگین اقتصادی و سیاسی نشان داد که حمله به ایران، می تواند پیامدهای وحشتناکی فراتر از میدان نبرد داشته باشد.

پایان این جنگ، فرصتی عالی ایجاد کرد تا آمریکا به یکی از قدیمی ترین فرضیه های خود در سیاست خارجی بازنگری کند. این فرضیه، همان تصور خیالی است که آمریکا فکر می کند می تواند با جنگ، حکومت های سیاسی خاورمیانه را تغییر دهد.

تجربه جنگ عراق در دهه 2000 میلادی (دهه 1380 شمسی) باید این درس را به واشنگتن می داد. اما جنگ اخیر نشان داد که هنوز هم برخی از تصمیم گیرندگان آمریکایی وسوسه تغییر حکومت ها را در سر دارند. نخستین و مهم ترین درس جنگ با ایران این است که تغییر نظام همچنان یکی از پرهزینه ترین و خطرناک ترین اهدافی است که آمریکا می تواند به دنبال آن باشد.

دونالد ترامپ در عمل دقیقاً همان مسیری را طی کرد که در گذشته از آن انتقاد می کرد. او در آغاز جنگ از عبارت آزادی مردم استفاده کرد؛ کلماتی که شبیه به صحبت های دولت جورج بوش در زمان جنگ عراق بود و بوی تلاش برای تغییر نظام می داد.

در نخستین موج حملات آمریکا و اسراییل، مقامات ارشد هدف قرار گرفتند. این موضوع نشان داد که تغییر حکومت ایران، حداقل در برنامه ریزی های اولیه، یک هدف اصلی برای آمریکا بوده است. طبق گزارش ها، اسراییلی ها هم این تصور را به دونالد ترامپ القا کرده بودند که تغییر نظام در ایران امکان پذیر است. اما وقتی محقق نشد، آمریکا درگیر جنگی شد که نه زمان پایانش مشخص بود و نه گستردگی آن.

در جنگ محدود 12 روزه در سال گذشته، ایران تنگه هرمز را نبسته بود. اما در این جنگ جدید، وقتی ماجرا به یک مسئله حیاتی و مرگ وزندگی تبدیل شد، ایران دیگر کوتاه نیامد و تنگه هرمز را بست.

درس دوم این جنگ، آشکار شدن محدودیت های قدرت آمریکا است. با اینکه این جنگ بیشتر هوایی و دریایی بود و سربازان آمریکایی کشته های کمی داشتند، اما مصرف شدید موشک های نقطه زن و سیستم های پدافندی، قدرت آمریکا و متحدانش را برای بحران های بعدی به شدت کاهش داد.

محدودیت دیگر آمریکا، در زمینه سیاست و افکار عمومی بود. مردم آمریکا حاضر نیستند جنگی طولانی را تحمل کنند که زندگی روزمره آن ها را سخت تر می کند، قیمت ها را بالا می برد و هیچ دلیل قانع کننده ای هم برای آن وجود ندارد.

دونالد ترامپ در این جنگ، هم زمان با دو مانع بزرگ روبه رو شد: کمبودهای نظامی و فشارهای سیاسی داخلی. توافقی که در نهایت به دست آمد (یعنی باز شدن راه های اقتصادی برای ایران در ازای بازگشایی تنگه هرمز) دقیقاً نتیجه همین ضعف های آمریکا بود.

اگر آمریکا می خواست تنگه هرمز را با زور سلاح باز کند، باید تسلیحات بیشتری هدر می داد و حتی نیروی زمینی به سواحل ایران می فرستاد؛ کاری که هزینه ها و تلفات را چند برابر می کرد.

ادامه محاصره بنادر ایران، ضربه اقتصادی سنگینی به خود آمریکا وارد کرد. بالا ماندن قیمت انرژی در آستانه انتخابات میان دوره ای، مستقیماً قول های اصلی ترامپ برای مهار تورم و کاهش هزینه های زندگی را زیر سؤال می برد.

مشکل اصلی این نبود که ترامپ نتوانست جنگ را برای مردم خوب توضیح دهد؛ او در راضی کردن مردم مهارت دارد، اما این بار هیچ پیام قانع کننده ای وجود نداشت. هیچ دلیل منطقی و قدرتمندی در دسترس نبود که بتواند اکثریت مردم آمریکا یا حزب جمهوری خواه را برای ادامه جنگ تا تسلیم بی قید و شرط ایران راضی کند.

دعوت به اراده بیشتر در برابر ایران، در عمل معنایی جز پذیرش هزینه های بیشتر سیاسی و اقتصادی نداشت. ترامپ می توانست جنگ را ادامه دهد، اما بهای آن برای اقتصاد، افکار عمومی و جایگاه سیاسی خودش، هر لحظه در حال افزایش بود.

درس سوم این جنگ، به مسئله قانون اساسی آمریکا بازمی گردد. این جنگ بدون رعایت روند روشن قانون اساسی برای اعلام جنگ پیش رفت؛ در حالی که طبق قانون اساسی آمریکا، فقط کنگره حق اعلام جنگ دارد تا تصمیم گیری برای ورود به یک درگیری بزرگ، فقط در دست رییس جمهور نباشد.

دلیل این قانون کاملاً مشخص است: هیچ رییس جمهوری نباید فکر کند که کشور همیشه آماده یک جنگ نامحدود است. اجازه گرفتن از کنگره تضمین می کند که آمریکا فقط وقتی وارد جنگی بزرگ شود که حمایت کافی برای پیروزی و تحمل هزینه های آن وجود داشته باشد.

نبود بحث جدی در کنگره باعث شد تا ضعف های بزرگِ نقشه جنگ با ایران هرگز به صورت عمومی بررسی نشود. پرسش های اساسی بی پاسخ ماندند: آیا یک حمله گسترده، تهران را مجبور نمی کند که تنگه هرمز را ببندد؟

در جنگی که بخشی از آن با هدف تغییر یک نظام سیاسی دیگر آغاز شده بود، رعایت قوانین داخلی آمریکا اهمیت بسیار بیشتری داشت. با این حال، تصمیم های اصلی از ابتدا تا انتها عملاً فقط در اختیار دونالد ترامپ باقی ماند.

همین تمرکز قدرت و تک روی، باعث شد واکنش های متناقضی در میان سیاستمداران راست گرای آمریکا شکل بگیرد. مخالفانِ دخالت نظامی می گویند ترامپ فریب مشاوران جنگ طلب خود را خورده بود؛ در مقابل، جنگ طلب ها اکنون می گویند معاون ترامپ باعث شد او از جنگ عقب نشینی کند.

این نوع استدلال ها، بیشتر از آنکه با منطق یک کشور دموکراتیک سازگار باشد، یادآور سیستم های پادشاهی است؛ جایی که حاکم همیشه خوب فرض می شود و خطاها به گردن اطرافیان می افتد.

در یک نظام جمهوری واقعی، تصمیم های رییس جمهور باید مستقیماً نقد و کنترل شود. اما سیاست خارجی آمریکا در سال های اخیر این سازوکارهای دموکراتیک را از دست داده است. بازگشت به این قوانین شاید بتواند آمریکا را از تکرار چنین خطاهای بزرگی دور کند.