در شرایطی که پس از حملات متقابل ایران و آمریکا، آتش بس شکننده همچنان با اتهام های دو طرف درباره نقض تعهدات و تنش های پراکنده در منطقه روبه رو است، نگاه ها بیش از هر زمان دیگری به سرنوشت مذاکرات دوخته شده است. این پرسش اکنون در مرکز توجه قرار دارد که آیا تفاهم موقت می تواند به توافقی پایدار تبدیل شود.

به گزارش فرارو، اختلاف بر سر نحوه مدیریت تنگه هرمز و بی اعتمادی ریشه دار میان تهران و واشنگتن، آینده گفت وگوها را در هاله ای از ابهام قرار داده است.

محسن پاک آیین، سفیر پیشین ایران در آذربایجان و تحلیلگر ارشد سیاست خارجی، در گفتگو با فرارو عنوان کرد که این بن بست تنها با پایبندی واقعی آمریکا به تعهداتش و در عین حال حفظ هوشیاری کامل ایران نسبت به رفتار واشنگتن می تواند گشوده شود.

پاک آیین با اشاره به وضعیت اجرای تفاهم و تحولات روزهای اخیر به فرارو گفت: ما از همان ابتدا اعلام کردیم که تعهد را در برابر تعهد انجام می دهیم. از روز اول گفته ایم که اگر طرف مقابل به تعهداتش عمل نکند، ما نیز هیچ الزامی برای پایبندی به تعهدات خود نداریم.

وی ادامه داد: در تفاهمنامه به صراحت و بر اساس اصول دیپلماسی، بر پایبندی به آتش بس و لزوم عدم نقض آن تأکید شده است. همچنین حق ایران و عمان در مدیریت تنگه هرمز به روشنی به رسمیت شناخته شده است. این موضع خدشه ناپذیر است؛ چراکه بخش عمده تنگه هرمز در چارچوب تمامیت ارضی و آب های سرزمینی ایران قرار دارد. بخش کوچکی نیز در حاکمیت عمان است و بنابراین هیچ کشور دیگری چنین حقی ندارد.

پاک آیین با انتقاد از رفتار واشنگتن در تنگه هرمز افزود: متأسفانه به طور مستمر شاهد تخلفاتی هستیم که با هدایت و دخالت آمریکایی ها صورت می گیرد. مسیرهایی که طرف ایرانی برای عبور از تنگه تعیین می کند، با راهنمایی آمریکایی ها تغییر می کند و برخی کشتی ها از مناطق خطرناک عبور می کنند. در این شرایط، چاره ای جز جلوگیری از عبور این کشتی ها وجود ندارد. با این حال، ایران هیچ اقدامی را در تنگه هرمز بدون ارسال هشدار قبلی انجام نداده است.

سفیر پیشین ایران در آذربایجان درباره تنش های اخیر تأکید کرد: آمریکایی ها همواره در جستجوی بهانه ای برای نقض آتش بس هستند، در حالی که مدیریت هوشمندانه ایران در تنگه هرمز به هیچ وجه مصداق نقض آتش بس نیست. این حملات بی دلیل و بدون توجیه آمریکا علیه ماست که نقض آتش بس محسوب می شود.

وی با اشاره به تحرکات هوایی اسراییل افزود: دیده شده که هواپیماهای رژیم صهیونیستی در برخی کشورهای همسایه ما تردد داشته اند. این نشان می دهد آمریکا در مدیریت و مهار رفتار رژیم صهیونیستی ناتوان است.

پاک آیین در خصوص راهکارهای عملیاتی شدن تفاهمنامه گفت: اگر طرف آمریکایی واقعاً خواهان اجرای تفاهمنامه است، باید اقداماتی را که ناقض آتش بس است مدیریت کند، حاکمیت سرزمینی ایران بر تنگه هرمز را به رسمیت بشناسد و در برابر مدیریت هوشمندانه ایران بر تنگه نایستد. همچنین نباید کشورها را به عبور غیرمجاز از تنگه تحریک کند. اگر این اتفاقات رخ دهد، نشانه آن است که آمریکایی ها خواهان ادامه مذاکرات در دور بعدی و رسیدن به تفاهم نهایی هستند. در غیر این صورت، این وضعیت ادامه خواهد یافت و ما نیز مصمم به دفاع از حقوق ملت ایران هستیم.

پاک آیین با اشاره به مخالفت های داخلی در ایران و ایالات متحده نسبت به ادامه مذاکرات گفت: تفاهم با رأی قاطع اکثریت اعضای شورای عالی امنیت ملی — که نمایندگان نیروهای نظامی، سیاسی و اقتصادی را دربر می گیرد — حاصل شده و مجوز مشروط رهبری را نیز به همراه دارد.

وی ادامه داد: در این دوره انتظار، ضرورت دارد که تمام جریان ها و گروه های سیاسی از این تصمیم نظام حمایت کنند و مردم نیز همراه باشند. رهبری در حال حاضر به صورت مشروط از مذاکرات حمایت می کنند. مخالفان صبر کنند؛ اگر نظر رهبری تغییر کرد، آنگاه اعتراض کنند. اکنون نباید بهانه به دست دشمن داد. مهم ترین نقشه دشمن در این مرحله، ایجاد تفرقه میان مردم است.

این کارشناس سیاست خارجی در پاسخ به پرسشی درباره احتمال از سرگیری جنگ گفت: ما نسبت به آمریکا کاملاً بی اعتماد هستیم. تحلیل هایی که از ابهام مذاکرات یا احتمال وقت کشی آمریکا سخن می گویند، کاملاً منطقی است. باید این سناریو را نیز جدی بگیریم که آمریکا ممکن است در پی خریدن وقت باشد و در فرصتی مناسب دوباره جنگ را آغاز کند یا ضربه ای دیگر وارد کند.

پاک آیین تأکید کرد: ما حتی در زمان ورود به مذاکره، بر پایه عدم اعتماد وارد شدیم؛ چراکه با یک کشور دوست مذاکره نمی کنیم. گزینه های ما شامل سناریوهای مختلفی برای آینده است. شرایط داخلی آمریکا نیز نشان می دهد ترامپ تحت فشار شدیدی قرار دارد و از این رو حرکت به سوی تفاهم پایدار و پرهیز از جنگ در دستور کار او نیز قرار دارد. با همه این ملاحظات، به نظر من باید مذاکرات با آمریکا را در کمال بی اعتمادی ادامه دهیم.

منبع: فرارو