مهرداد خدیر، روزنامه نگار، در یادداشتی نوشت: رییس جمهور پزشکیان در سفر اخیر خود به قم هم با روحانیون مستقل از حکومت دیدار کرد و هم با نمادهای مرجعیت سنتی. کاری که نه تنها مرحوم رییسی انجام نمی داد که حسن روحانی به رغم تعلق به همین صنف ملاحظه داشت یا علنی نمی کرد چون شیخ محمد یزدی در جایگاه رییس شورای مدیریت حوزه همه را تحت امر و هدایت خود می خواست ولو شخص مرجع تقلید باشد!

پزشکیان اما نه تنها به دیدار آیت الله سید موسی شبیری زنجانی رفت که با آیت ‎الله علوی بروجردی نواده آیت الله العظمای فقید بروجردی هم دیدار کرد. جدای اینها و شاید به لحاظ سیاسی مهم تر از همه دیدار با دبیر مجمع محققین و مدرسین حوزه علمیه قم بود: آیت الله ایازی که برای آقای پزشکیان توضیح داد سر و صداهای مخالف با مذاکره به اسم قم را نباید به حساب کلیت روحانیت و مرجعیت بگذارد.

در واقع شاید همه روحیه اصلاح طلبانه و انتقادی نداشته باشند و همچنان محافظه کاری سنتی در قم بچربد ولی آن گونه که صدا و سیما و پایداری چی ها مدعی هستند یا این تصویر را ایجاد کرده اند هم نیست و اتفاقا روحانیت سنتی و اصلاح گر بیش از دیگران خواستار بهبود رابطه ایران با دنیا و رفع تنش هاست چون شماری از مردم کاستی ها را گردن معممین می اندازند و برخی از این که احترام گذشته زایل شده ناخرسندند.

فرد معممی که از نجف آمده بود می گفت من ایرانی در نجف با احترام و تکریم روبه رویم ولی در شهر خودم باید پاسخ گوی قیمت گوشت و مرغ و تنگی معیشت باشم در حالی که سطح زندگی من از متوسط مردم در ایران پایین تر است و هیچ ارتباطی هم با حکومت ندارم.

با این اوصاف چرا در تیتر از مرحوم شیخ محمد یزدی یاد شده چون اگر او زنده بود احتمالا به مسعود پزشکیان تذکر می داد چرا بی اجازه او در مقام رییس شورای مدیریت حوزه با بزرگان روحانی در قم دیدار کرده است!

یادمان نرفته چگونه از خبر ملاقات آیت الله سید موسی شبیری زنجانی با شاگردان سابق و و حالا روحانیون اصلاح طلب مشهور ( خویینی ها و خاتمی و عبدالله نوری) و شرکت در میهمانی ناهار آنان در سفر به تهران برآشفت و نامه ای نوشت که در تاریخ روحانیت شیعه بی سابقه بود چون فقیهی یک مرجع تقلید را علنا نصیحت کرده و هشدار داده بود: دیگر تکرار نشود!

رفتار شیخ مانند ناظم های مدرسه و آن قدر نامتعارف بود که اعتراض صریح و خشم صادق لاریجانی رییس کنونی مجمع تشخیص مصلحت نظام وهمکار محمد یزدی در شورای نگهبان را برانگیخت.

آن مرحوم به اسم انقلابی گری دنبال سلب استقلال حوزه علمیه بود و با کمال خرسندی باید گفت از این حیث ناکام از دنیا رفت چون امثال آقاموسی آدم هایی نبودند که با تشر امثال او جا بزنند و به نامه او هم وقعی ننهادند.

دیدار دیگر پزشکیان با آیت الله علوی بروجردی بود. شیخ محمد یزدی از این که تولیت مسجد اعظم قم در اختیار اوست هم گویا راضی نبود. البته یک بار در اوایل انقلاب تولیت را از او گرفتند و با دخالت امام بازگشت.

نواده آقای بروجردی آدم دست به خیری است و وجوهات دریافتی را بین نیکوکاران توزیع می کند و دنبال خودنمایی نیست و رفتار او به جای آن که روحانیون تندخو را به یاد آورد یادآور نرمی و مردم داری سنتی هاست و بر خلاف برخی که نمی توانند مانند قبل در کوی و خیابان راه بروند اگر هم در محافل عمومی ظاهر نشود از فرط استقبال و علاقه است.

جالب این که مرحوم امام خمینی در تمام عمر خود تنها دست دو نفر را بوسیده بود و یکی مرحوم آیت الله بروجردی بود و دیگری پدر همین آقا موسای شبیری.

برای شیخ محمد یزدی اما ملاک اینها نبود بلکه سنجه و معیار او میزان وابستگی به ساختار قدرت و وفاداری بود و خواسته یا ناخواسته کاری کرد که نوه امام نتواند در حوزه تدریس کند و محیط حوزه نجف را برای تدریس آزادتر و مناسب تر دید.

حتی این شایعه درگرفت که ارشاد برای چاپ رساله عملیه مجتهدین مدعی مرجعیت باید از تشکیلات تابع آقای یزدی و جامعه مدرسین اجازه بگیرد هر چند فناوری مشکل را حل کرد و خودشان با ریسوگراف چاپ می کردند و بین علاقه مندان توزیع می شد.

دیدار با دبیر مجمع محققین اما به لحاظ سیاسی مهم تر است چون این تشکیلات به موازات جامعه مدرسین شکل گرفت بی آن که مانند آن در ایام انتخابات رفتار حزبی داشته باشد.

نگاه سیاسی مرحوم یزدی بر شخصیت فقهی او چنان می چربید که تشکیلات تابع او گاهی در رقابت یک روحانی با غیر روحانی از دومی حمایت می کرد اگرچه وقتی از کاندیدای روحانی حمایت می کردند هم اقبالی نداشتند. نامزدهای آنها تنها در انتخاباتی پیروز می شدند که رقیبان را پیشاپیش حذف کرده بودند و در موردی مانند احمدی نژاد هم مزد حمایت های آنان را با بی اعتنایی داد!

آیت الله ایازی در اردیبهشت امسال به دبیری مجمع محققین حوزه انتخاب شد و از واکنش های قابل توجه پیام تبریک دبیر کل نهضت آزادی ایران به او بود که در آن نوشت: "قدردان تلاش های مسؤولانه آن برادر اندیشمند در راه دشوار آزادی و عدالت و تحقق حقوق اساسی هستیم و دفاع اصولی و شجاعانه تان از اولویت حقوق بشر و اصول اخلاقی را ارج می نهیم."

تغییر فضای سیاسی را البته تنها نباید به حساب پزشکیان گذاشت. قضیه فراتر است و نوع مدیریت و رفتار آیت الله اعرافی هم متفاوت با اسلاف خود و به نظر می رسد در سطح کلان تغییراتی در حال انجام است و بعید نیست به جای اصرار بر ادغام حوزه قم در ساختار حکومت و قدرت و اصرار بر این که گفتمان رسمی را ترویج کنند استقلال آن به رسمت شناخته شود.

اینها البته به معنی فاصله روحانیون یاد شده با اصل ساختار سیاسی نیست چون اگر بیش از مرحوم یزدی دوست دار جمهوری اسلامی نباشند کمتر نیستند منتها دغدغه مردم را دارند و می دانند بدون سرمایه اجتماعی اگر صبح تا شب هم تبلیغ شود فایده ندارد و اگر همین ها نبودند و همه به شیوه مرحوم یزدی عمل می کردند دیری نمی پایید که روحانیت شیعه استقلال خود را به طور کامل از دست می داد.

این که شیعه پاکستانی برای آقای علوی بروجردی وجوهات بفرستد ارزش مندتر است تا این که دفتر او ردیف بودجه داشته باشد. دومی شأن شان را در حد یک اداره پایین می آورد و اولی از تداوم رابطه حکایت می کند.

امسال البته پزشکیان و روحانیون دیدار شونده یک رنج و درد مشترک هم داشتند که احتمالا رسانه ای نشد یا دور از چشم خبرنگاران و خصوصی با هم در میان گذاشتند و آن هم رفتار و گفتار برخی مداحان نورسیده با دوپینگ صدا و سیما بود که در مقام دیانت و دیپلماسی داد سخن می دادند!

البته همه توضیحات بالا نباید این تصور را ایجاد کند که رییس جمهوری به یک سو چرخیده و باید یادآور شد با اعضای جامعه مدرسین حوزه علمیه قم هم ملاقات کرد تا توازن را برقرار کرده باشد و البته باز در آنجا هم جای شیخ محمد یزدی خالی بود چون دیدگاه های خود را در میان گذاشتند و از خشم و غیظ و غضب خبری نبود.

با این اوصاف گزاف نیست اگر گفته شود برنده این سفر خود قم بود چون تصویر متنوعی از آن به نمایش گذاشته شد.