تابوتی پوشیده از پارچه ای سیاه، آرام آرام در خیابان های تهران پیش می رود؛ در میان میلیون ها عزادار که در گرمای واپسین روزهای تابستان، هم صدا و هماهنگ بر سینه می زنند. مشت های سرخ که به نماد این مراسم تبدیل شده اند، بر فراز دریای سیاه پوش عزاداران برافراشته اند؛ مشت هایی که نه فقط از اندوه، بلکه از سر ایستادگی و مقاومت گره خورده اند. شعار مراسم نیز صریح و روشن است: باید برخیزیم .

به نقل از میدل ایست مانیتور، این مراسم، تشییع آیت الله علی خامنه ای، رهبر جمهوری اسلامی ایران است. این مراسم صرفاً یک آیین مذهبی نیست، بلکه بیانیه ای ژئوپلیتیکی و همه پرسی ای نمادین است.

هیئت هایی از بیش از یکصد کشور نیز در این مراسم حضور یافته اند. نخست وزیر پاکستان در کنار رییس جمهور تاجیکستان حرکت می کند و مقام های ارمنستان و گرجستان نیز برای ادای احترام حاضر شده اند.

پیکر آیت الله علی خامنه ای پس از عبور از قم، به نجف و کربلا در عراق منتقل خواهد شد و سرانجام در مشهد، در حرم امام هشتم شیعیان، به خاک سپرده می شود.

پایتخت های غربی این مراسم را با سردرگمی دنبال می کنند. شبکه فاکس نیوز غیبت رهبران کشورهای غربی را نشانه ای از انزوای ایران دانسته است اما این برداشت، خطایی فاحش در تحلیل واقعیت است.

برای کشورهای جنوب جهانی، مراسم تشییع آیت الله خامنه ای معنایی کاملاً متفاوت دارد؛ این مراسم به منزله اذعان جمعی به تاریخی است که غرب ترجیح داده آن را به فراموشی بسپارد.

از عملیات آژاکس در سال 1953 (1332)، زمانی که سازمان های اطلاعاتی آمریکا و بریتانیا دولت منتخب ایران را برای بازگرداندن کنترل غرب بر منابع نفتی سرنگون کردند، تا حمایت از صدام حسین در دهه 1980 (1360)، حمله به عراق در سال 2003 (1382) بر پایه اطلاعات نادرست، ویرانی لیبی و نابودی سوریه؛ آنچه رخ داده، مجموعه ای از اشتباهات پراکنده نبوده، بلکه الگویی مستمر از سلطه و مداخله بوده است.

یکی از نایب رییسان پیشین مجلس شورای اسلامی ایران، برداشت کشورهای جنوب جهانی را این گونه توصیف می کند: مهم ترین میراث آیت الله خامنه ای، مقاومت در برابر سلطه جهانی آمریکا و اسراییل بود و اینکه این مقاومت، تصور برتری مطلق آن ها را در هم شکست.

مؤسسه بروکینگز نیز یادآور شده بود که ساختار رهبری ایران بسیار گسترده تر از آن است که حذف یک فرد بتواند به سرعت نظام را فلج کند و نسبت به چنین فرضی هشدار داده بود.

زمان بندی این مراسم کاملاً حساب شده به نظر می رسد. پیکر آیت الله علی خامنه ای هم زمان با دویست وپنجاهمین سالگرد استقلال آمریکا برای وداع عمومی قرار داده شده و مراسم تشییع نیز در ماه محرم برگزار می شود؛ ماهی که در سنت شیعی با سوگواری برای شهادت امام حسین (ع) در کربلا و مبارزه همیشگی با ظلم و استبداد پیوند خورده است.

پیام نمادین این هم زمانی روشن است: در این روایت، جشن استقلال آمریکا، یادآور شکل دیگری از امپراتوری و سلطه نیز هست.

آنچه این مراسم را به پدیده ای متفاوت تبدیل می کند، تبدیل سوگواری به سرمایه ای ژئوپلیتیکی است. هدف حملات دقیق غرب، حذف رهبران و از هم پاشیدن ساختار فرماندهی است، اما این مراسم نشان می دهد که بدنه اجتماعی یک نظام می تواند به صورت نمادین، رهبری خود را بازتولید کند.

در این روایت، خود مردم به ابزار قدرت تبدیل می شوند. حضور 15 تا 20 میلیون نفر در مراسم تشییع، به مثابه بیانی زنده از این پیام است که اراده یک ملت از میان نرفته است.

این، وارونه شدن مفهوم جنگ زیست سیاسی است. امپراتوری ها با مدیریت مرگ تلاش می کنند جوامعی مطیع پدید آورند؛ اما جبهه مقاومت با مدیریت سوگواری جمعی، جامعه ای مقاوم و معترض می سازد.

هر عزادار به حاملی برای انتقال گفتمان مقاومت تبدیل می شود. این مراسم تشییع، نوعی سلاح زیستی مبتنی بر همبستگی است؛ نه یک عامل بیماری زا، بلکه پدیده ای فکری و نمادین که از طریق شبکه های دیجیتال و ارتباطات اجتماعی گسترش می یابد.

اگر این موضوع را در چارچوب نظم مبتنی بر قواعد بین المللی بررسی کنیم، پیامدهای آن قابل توجه است. هنگامی که کشورهای جنوب جهانی بیش از پیش نظام بین الملل را بازی ای از پیش طراحی شده تلقی می کنند، مشروعیت نهادهای آن تضعیف می شود. از سوی دیگر، هنگامی که غرب حافظه تاریخی کشورهای جنوب را صرفاً نوعی بدبینی یا تحریف واقعیت بداند، توان اصلاح و بازنگری در رفتار خود را از دست می دهد.

از این منظر، کشورهای جنوب جهانی با سوگواری برای آیت الله علی خامنه ای، تنها برای یک فرد عزاداری نمی کنند، بلکه برای امید به رهایی از این چرخه بدبینانه و پایان ناپذیر نیز سوگوارند.

حضور پاکستان در این مراسم نیز اهمیت ویژه ای دارد. اسلام آباد در ماه های گذشته نقشی محوری در میانجی گری میان واشنگتن و تهران ایفا کرده و در دستیابی به آتش بس در آوریل (فروردین 1405) و امضای یادداشت تفاهم در ژوئن (خرداد/تیر 1405) نقش داشته است.

با این حال، اکنون نخست وزیر پاکستان در تهران حضور یافته و به فردی ادای احترام می کند که در این حمله ترور شده است.

در واقع این نه نشانه تناقض، بلکه بازتاب ژئوپلیتیک جهانی چندقطبی است؛ جهانی که در آن کشورهای جنوب دیگر حاضر نیستند میان قدرت های بزرگ یکی را انتخاب کنند.

مسیر انتقال پیکر آیت الله خامنه ای از نجف و کربلا نیز اهمیت ویژه ای دارد. بنا به درخواست سیاستمداران عراقی، قرار است پیکر او از مقدس ترین شهرهای شیعه در عراق عبور داده شود.

این اقدام صرفاً یک آیین مذهبی نیست، بلکه این پیام را منتقل می کند که محور مقاومت به یک مرکز واحد وابسته نیست و با حذف یک رهبر فرو نخواهد پاشید؛ بلکه این شبکه همچنان به حیات خود ادامه خواهد داد.

برای ایران، این مراسم نشانه تداوم نظام جمهوری اسلامی تحت رهبری آیت الله مجتبی خامنه ای است. برای کشورهای جنوب جهانی، این مراسم فراخوانی برای مقابله با مجتمع نظامی-صنعتی غرب است؛ ساختاری که از تداوم جنگ های بی پایان تغذیه می کند.

و برای نظم جهانی، این مراسم هشداری است مبنی بر اینکه هنگامی که دو تمدن درباره معنای مشروعیت وجود و بقا توافق نداشته باشند، نظام بین الملل چیزی جز ساختاری نیست که با اتکای صرف به موازنه قدرت پابرجا مانده است.

آنان تنها برای یک فرد عزاداری نمی کنند، بلکه برای جهانی سوگوارند که می توانست وجود داشته باشد؛ جهانی که در آن خاورمیانه میدان دائمی جنگ و سلطه نبود و حاکمیت، مفهومی فراتر از اجازه زیستن در چارچوب نظم طراحی شده توسط دیگران داشت.

مشت های سرخ همچنان برافراشته اند. سینه ها همچنان بر سینه کوبیده می شوند. تابوت همچنان به مسیر خود ادامه می دهد و نظم جهانی، اندکی بیش از گذشته، دچار شکاف می شود.

منبع: فرارو