در ماه های اخیر کشور درگیر با چرخه بمباران های متمادی، بازگشت به آتش بس و مذاکره و بار دیگر بمباران مناطقی از کشور بوده است. وضعیتی که از سوی برخی ناظران وضعیت سینوسی جنگ و صلح نامیده شده است. در این شرایط، چشم انداز بلندمدتی برای فعالان اقتصادی شکل نمی گیرد و برنامه ریزی اقتصادی صرفا در سطح بقا انجام می شود. این وضعیت منجر به کاهش سرمایه گذاری و حرکت نقدینگی به سوی دارایی های ایمن تر در برابر تورم می شود. بازارهای سوداگرانه رشد می کنند، رشد اقتصادی تضعیف می شود و تورم روند افزایشی را تجربه می کند.

به گزارش دنیای اقتصاد، در چنین شرایطی، بنگاه ها دیگر به دنبال توسعه ظرفیت تولید نیستند، بلکه تنها می کوشند فعالیت جاری خود را حفظ کنند. خانوارها نیز به جای سرمایه گذاری بلندمدت، به دنبال حفظ ارزش دارایی های خود در برابر تورم و شوک های احتمالی خواهند بود.

پژوهش آیا ریسک های ژئوپلیتیک تورم را افزایش می دهند یا کاهش؟ که در سال 2025 توسط داریو کالدارا، ماتئو یاکوویلو و همکاران منتشر شد، با بررسی داده های 44 کشور طی بیش از یک قرن نشان می دهد افزایش ریسک های ژئوپلیتیک، نه تنها رشد اقتصادی را کاهش می دهد، بلکه به افزایش پایدار تورم نیز منجر می شود.

یافته مهم این پژوهش آن است که شوک های ژئوپلیتیک همزمان باعث افت تولید و افزایش سطح قیمت ها می شوند؛ وضعیتی که اقتصاددانان آن را یکی از دشوارترین سناریوهای سیاستگذاری می دانند، زیرا اقتصاد همزمان با رکود و تورم مواجه می شود.

در چنین فضایی، اولین قربانی اقتصاد، سرمایه گذاری است. سرمایه گذاری ذاتا تصمیمی بلندمدت است؛ یعنی سرمایه گذار باید بتواند درباره چند سال آینده پیش بینی نسبتا قابل اعتمادی داشته باشد. اما در شرایطی که هیچ کس نمی داند چند هفته بعد آتش بس ادامه خواهد داشت یا دوباره درگیری آغاز می شود، سرمایه گذاری جدید به تعویق می افتد.

بنگاه ها پروژه های توسعه ای را متوقف می کنند، شرکت ها استخدام را محدود می کنند و سرمایه گذاران خارجی نیز ترجیح می دهند تا روشن شدن وضعیت، ورود به بازار را به تاخیر بیندازند. حتی سرمایه داخلی نیز به جای حرکت به سمت تولید، به سمت بازارهایی می رود که امکان نقدشوندگی بالا و حفظ ارزش دارایی را فراهم می کنند.

بررسی ها نشان می دهد میانگین رشد موجودی سرمایه کشور از سال 1391 تا 1402، نزدیک به صفر (سالانه 0.6 درصد) بوده است. این وضعیت به خوبی نمایانگر اثر ریسک های بالای ژئوپلیتیک در اقتصاد ایران است.

وقتی آینده اقتصاد نامعلوم باشد، نقدینگی از فعالیت های مولد خارج می شود و به سمت دارایی های امن تر حرکت می کند. ارز، طلا، مسکن و سایر دارایی هایی که همگام یا بیشتر از تورم رشد می کنند، مقصد اصلی نقدینگی می شوند. در مقابل، صنایع تولیدی با کمبود سرمایه، افزایش هزینه تامین مالی و کاهش تقاضای سرمایه گذاری مواجه می شوند. در واقع، نااطمینانی موجب می شود اقتصاد از تولید فاصله بگیرد و به سمت سفته بازی حرکت کند.

پیامد دیگر وضعیت سینوسی جنگ و صلح ، فرسایش اعتماد است. اعتماد یکی از مهم ترین سرمایه های هر اقتصاد محسوب می شود. هنگامی که خانوارها، فعالان اقتصادی و سرمایه گذاران نتوانند مسیر آینده را پیش بینی کنند، انتظارات تورمی افزایش می یابد.

در چنین شرایطی، رفتارهای احتیاطی شدت می گیرد؛ خریدهای زودهنگام افزایش پیدا می کند، تقاضا برای ارز و طلا بالا می رود و سرعت گردش پول بیشتر می شود. این رفتارها خود به عاملی برای تشدید تورم تبدیل می شوند. پژوهش کالدارا و همکاران نیز نشان می دهد ریسک های ژئوپلیتیک علاوه بر افزایش میانگین تورم، احتمال وقوع جهش های شدید تورمی را نیز بیشتر می کنند و نااطمینانی نسبت به مسیر آینده قیمت ها را افزایش می دهند.

تا زمانی که اقتصاد در وضعیت سینوسی جنگ و صلح باقی بماند، بخش مهمی از منابع کشور به جای حرکت به سمت تولید، صرف مدیریت نااطمینانی خواهد شد. این هزینه در نهایت خود را در قالب رشد پایین تر، تورم بالاتر و کاهش رفاه عمومی نشان می دهد.