در حالی که برخی تحلیل‌ها از پایان مهلت 60 روزه میان ایران و آمریکا و افزایش احتمال درگیری نظامی سخن می‌گویند، امیرعلی ابوالفتح، کارشناس ارشد مطالعات آمریکا، معتقد است اساساً توافق 60 روزه‌ای میان دو کشور وجود نداشته و آنچه مطرح بوده صرفاً یک تفاهم بدون تاریخ انقضای مشخص بوده است.

به گزارش خبر فوری، در روزهای اخیر، همزمان با پایان بازه 60 روزه‌ای که در برخی محافل سیاسی و رسانه‌ای به عنوان چارچوب تفاهم میان ایران و آمریکا مطرح می‌شد، بار دیگر بحث درباره آینده روابط تهران و واشنگتن داغ شده است. این تفاهم از همان ابتدا با تردیدهای فراوانی روبه‌رو بود و تحولات پرشتاب منطقه، از جمله تنش‌ها در خلیج فارس و تنگه هرمز، بارها آن را در معرض آزمون قرار داد. با این حال، بسیاری از ناظران معتقدند همین دوره پرتنش نیز توانست تا حدی مانع از گسترش یک رویارویی گسترده‌تر میان دو کشور شود. اکنون با عبور از این مقطع، پرسش اصلی این است که روابط ایران و آمریکا وارد چه مرحله‌ای خواهد شد و آیا منطقه باید خود را برای افزایش تنش‌ها آماده کند؟ در همین رابطه با امیرعلی ابوالفتح، کارشناس ارشد مطالعات آمریکا، گفت‌وگو کرده‌ایم.

مهلت 60 روزه، یک سوءبرداشت است

خبرفوری: با پایان توافق 60 روزه ایران و آمریکا، بسیاری از تحلیلگران از احتمال حمله آمریکا به ایران و از سرگیری جنگ سخن می‌گویند. به نظر شما این احتمال چقدر است؟ آیا جنگ دوباره آغاز می‌شود؟

ابوالفتح: ابتدا باید تأکید کنم که اساساً توافق 60 روزه‌ای میان ایران و آمریکا وجود نداشته است. آنچه مطرح بود یک تفاهم میان دو طرف بود که مدت زمان مشخصی برای پایان آن تعریف نشده بود. تنها در این تفاهم اشاره شده که از زمان امضا، طرفین 60 روز فرصت دارند درباره ورود به مذاکرات تصمیم‌گیری کنند، چه مذاکرات هسته‌ای و چه موضوعات دیگر.

بنابراین اکنون در پایان یک دوره یا توافق قرار نداریم. نکته دیگر این است که در همین بازه زمانی نیز شاهد یک درگیری 12 تا 13 روزه میان ایران و آمریکا بودیم، یک درگیری‌ که طی آن، حملاتی از سوی دو طرف انجام شد. همین موضوع نشان می‌دهد که آن تفاهم نیز مانع از وقوع تنش نظامی نشد.

در نتیجه، احتمال وقوع درگیری همچنان وجود دارد و نمی‌توان گفت که خطر جنگ به طور کامل برطرف شده است.

ترامپ چه زمانی به ایران حمله می‌کند؟

خبرفوری: اگر ترامپ بخواهد به ایران حمله کند، به نظر شما این حمله چه زمانی ممکن است اتفاق بیفتد؟

ابوالفتح: زمان دقیق چنین اتفاقی قابل پیش‌بینی نیست، اما به نظر من تا پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا، اگر ترامپ اطمینان نداشته باشد که می‌تواند به یک پیروزی قاطع دست پیدا کند، احتمال اقدام نظامی پایین خواهد بود.

اگر حمله‌ای صورت گیرد اما ایران تسلیم نشود، تنگه هرمز همچنان بسته بماند، قیمت انرژی دچار نوسان شود و تلفات انسانی افزایش یابد، چنین شرایطی می‌تواند برای جمهوری‌خواهان در انتخابات بسیار پرهزینه باشد. به همین دلیل، اگر اطمینانی نسبت به دستیابی به یک نتیجه قاطع وجود نداشته باشد، بعید است پیش از انتخابات اقدامی صورت گیرد. بنابراین، پس از انتخابات میان‌دوره‌ای، احتمال شروع جنگ بیشتر خواهد بود.

تفاهم‌ها با چه تضمینی پابرجا می‌مانند؟

خبرفوری: چه چیزی می تواند توافق احتمالی میان ایران و آمریکا را تضمین کند؟

ابوالفتح: مهم‌ترین تضمین، منافع و قدرت طرفین برای وادار کردن یکدیگر به اجرای تعهدات است. در روابط بین‌الملل، تضمین مطلقی وجود ندارد. زمانی یک توافق دوام می‌آورد که هزینه نقض آن برای طرف مقابل آن‌قدر سنگین باشد که از زیر پا گذاشتن تعهدات خود صرف‌نظر کند یا در صورت نقض، ناچار به بازگشت و پشیمانی شود.

نقش عمان در معادله تنگه هرمز

خبرفوری: آیا توافق ایران و عمان بر سر تنگه هرمز می‌تواند زمینه‌ساز نزدیک شدن ایران و آمریکا به توافق باشد؟

ابوالفتح: هنوز توافقی به صورت رسمی اعلام نشده است. تنها اخباری درباره پیشرفت گفت‌وگوها منتشر شده، اما هیچ چیز قطعی نیست. ضمن اینکه حتی اگر توافقی با عمان حاصل شود، لزوماً به معنای بازگشایی تنگه هرمز نخواهد بود.

باز شدن تنگه هرمز شروط و ملاحظات دیگری دارد که از سوی شورای عالی امنیت ملی مطرح شده و آمریکا نیز تاکنون آن‌ها را تأیید نکرده است. بنابراین بعید می‌دانم صرفاً امضای یک توافق با عمان بتواند گره اصلی این مسئله را باز کند، مگر آنکه تهران و واشنگتن به جمع‌بندی مشترکی برسند.