به نقل از همشهری آنلاین، پروانه بندپی: حتما بارها شنیده اید که متخصصان روانشناسی و حتی پزشکان رشته های مختلف، روی داشتن ارتباط اجتماعی و معاشرت با دیگران و تاثیر آن بر روی سلامت جسم و روان تأکید می کنند. اما چرا معاشرت کردن تا این اندازه برای سلامت مهم است؟ اصلا معاشرت داشتن به چه معنا است؟ آیا معاشرت همان حضور در جمع های شلوغ و مهمانی ها و دورهمی ها است؟

مطهره شریفی، روانشناس و مشاوره درباره دلایل اهمیت آن به همشهری می گوید: مغز انسان اساسا برای رابطه ساخته شده است. ما موجوداتی نیستیم که فقط در کنار دیگران زندگی کنیم؛ مغز ما دائما از رابطه با دیگران برای ارزیابی امنیت، تعلق، پذیرش و جایگاه اجتماعی استفاده می کند. وقتی با آدمی حرف می زنیم که واقعا ما را می فهمد، بخشی از فشار روانی از طریق همین ارتباط تنظیم می شود.

این روانشناس درباره مفهوم معاشرت توضیح می دهد: منظور از معاشرت این نیست که آدم باید دائما مهمانی برود، دوست های زیادی داشته باشد، اهل جمع های شلوغ باشد یا آدم های آزاردهنده را تحمل کند. چیزی که برای سلامت روان مهم است، ارتباط اجتماعیِ باکیفیت و معنادار است؛ حتی اگر تعداد آدم های اطرافمان کم باشد.

به گفته شریفی، معاشرت به تنظیم هیجان کمک می کند. گاهی وقتی ناراحت، مضطرب یا عصبانی هستیم، فقط تعریف کردن ماجرا برای یک آدم امن باعث می شود احساس مان قابل تحمل تر شود. این همان چیزی است که در روان شناسی به آن تنظیم هیجانی بین فردی می گویند. یعنی همیشه لازم نیست خودمان به تنهایی هیجان هایمان را مدیریت کنیم.

روانشناسان تاکید دارند که ارتباط با دیگران می تواند در ما حس تعلق ایجاد کند. یکی از نیازهای عمیق انسان این است که احساس کند به جایی و کسانی متعلق است. خانواده، دوست، همکار خوب، گروه های اجتماعی، کلاس، فعالیت مشترک یا حتی یک رابطه دوستانه محدود می توانند این حس را ایجاد کنند. به گفته روانشناسان، نبودن این احساس در بلندمدت می تواند به تنهایی و انزوای عاطفی منجر شود.

شریفی درباره یکی دیگر از فواید معاشرت می گوید: بخش زیادی از شناخت ما از خودمان، در رابطه اتفاق می افتد. مثلا ممکن است در گفتگو با یک دوست متوجه شویم که مدت ها است بیش از حد از خودمان توقع داریم، یا توانایی ای داریم که خودمان نمی دیدیم. خیلی ها بر اثر معاشرت با دوستان سطح بالا کتاب خوان می شوند، کیفیت زندگی شان رشد می کند و نوع تفکر، صحبت کردن و حتی شوخی هایشان تغییر می کند. بنابراین معاشرت فقط برای درددل کردن و طرح مشکلات نیست و معناهای فراتری دارد.

این روانشناس اضافه می کند: ارتباط اجتماعی همچنین جلوی گیر افتادن در ذهن خودمان را می گیرد. وقتی مدت زیادی تنها می مانیم، ممکن است بیشتر درگیر افکار خودمان شویم: نکند فلان اتفاق تقصیر من بود؟ ، چرا فلانی این حرف را زد؟ چرا جوابش را ندادم؟ . معاشرت سالم، اطلاعات و دیدگاه های تازه وارد ذهن می کند و گاهی کمک می کند بفهمیم چیزی که در ذهنمان بسیار بزرگ شده، از بیرون آن قدرها هم بزرگ نیست.

شریفی در عین حال تاکید می کند: البته اهمیت ارتباط با دیگران فقط برای طرح مشکلات مان نیست. بخشی از لحظات خوب زندگی، خاطرات، خنده ها، تجربه های تازه و احساس مفید بودن هم در ارتباط با دیگران شکل می گیرد.

به گفته متخصصان حوزه سلامت روان، بین تنهاییِ انتخاب شده و انزوای ناخواسته تفاوت وجود دارد. شریفی می گوید: اگر کسی چند روز یا حتی مدتی ترجیح بدهد تنها باشد، کتاب بخواند، فیلم ببیند، کار کند و با خودش وقت بگذراند، هیچ اتفاق فاجعه باری نمی افتد. تنهایی به خودی خود آسیب زا نیست. حتی افراد درون گرا ممکن است با میزان نسبتا کمی از معاشرت، کاملا احساس رضایت کنند. البته خیلی از افراد درونگرا که فکر می کنید معاشرت دوست نیستند، با تماس کوتاه با دوستان، دیدار با خانواده، ارتباطات کاری یا تعامل آنلاین نیازهای ارتباطی خود را تأمین می کنند.

او می گوید: مسئله زمانی شروع می شود که ارتباط اجتماعی ناخواسته حذف شود و طولانی مدت شود. در چنین شرایطی ممکن است به تدریج احساس تنهایی و بی پناهی بیشتر شود، خلق فرد پایین بیاید، اضطراب و نشخوار فکری بیشتر شود، انگیزه برای انجام فعالیت ها کاهش پیدا کند و فرد به انزوا عادت کند و دوباره وارد رابطه شدن برایش سخت تر شود.

بدیهی است که معاشرت بد و نامناسب می تواند از تنهایی فرساینده تر باشد. رابطه ای که در آن تحقیر و سرزنش، قضاوت، سوءاستفاده، حسادت، رقابت دائمی یا احساس ناامنی وجود دارد، ارتباط اجتماعی مفید محسوب نمی شود و اثرات مخربی نیز دارد.

شریفی در این باره می گوید: انسان برای سلامت روان به میزانی از ارتباط اجتماعیِ امن، رضایت بخش و معنادار نیاز دارد؛ اما میزان و شکل این ارتباط برای افراد مختلف، متفاوت است. یک نفر ممکن است با دو دوست نزدیک و ارتباطات خانوادگی سیراب شود و دیگری به شبکه اجتماعی بزرگ تری نیاز داشته باشد. معیار اصلی، تعداد معاشرت ها نیست؛ بلکه نشانه هایی مثل این است که آیا به آن جمع حس تعلق داریم؟ آیا او کسی هست که بتوانیم راحت حرف مان را بزنیم؟ آیا از روابط مان احساس رضایت می کنیم؟

این روانشناس می گوید: اگر متوجه شدیم رابطه دوستانه ای که هر روز در آن هستیم، به جای احساس امنیت و یکدلی، به ما حس ناامنی، عدم اعتماد به نفس، قضاوت یا فرسودگی می دهد، توصیه این است که اول تلاش کنیم با گفتگو و تعیین مرزهای سالم، رابطه را اصلاح کنیم. اما اگر تغییری ایجاد نشد، کم کردن تدریجی رابطه و فاصله گرفتن می تواند انتخاب سالم تری باشد.

شریفی به این نکته بسیار مهم نیز اشاره می کند که البته گاهی انتظارات، حساسیت ها یا الگوهای خود ما باعث می شود یک رابطه سالم را ناخوشایند تجربه کنیم. این روزها در شبکه های اجتماعی هم زیاد می بینیم که توصیه می شود افراد سمی را از زندگی تان حذف کنید ! اما هر رابطه ناخوشایندی به معنی سمی بودن طرف مقابل نیست. برای تشخیص بهتر باید از خودمان بپرسیم: آیا ناراحتی ما فقط در این رابطه است یا در بیشتر روابط تکرار می شود؟ آیا رفتار مشخصی از طرف مقابل واقعاً آزاردهنده است یا بیشتر از برداشت خودمان ناراحتیم؟ و وقتی نیاز یا ناراحتی مان را مطرح می کنیم، آیا او گوش می دهد و برایش مهم است؟