شی جین‌پینگ، رییس‌جمهوری چین و ولادیمیر پوتین، رییس‌جمهوری روسیه، روز دوشنبه به همراه دیگر رهبران کشورهای عضو سازمان همکاری شانگهای در بیشکک، پایتخت قرقیزستان گرد هم آمدند تا درباره مسائل منطقه‌ای و بین‌المللی گفت‌وگو کنند. رهبران چین و روسیه در بیست‌وپنجمین سالگرد تأسیس سازمان همکاری شانگهای، بر ضرورت شکل‌گیری یک نظم جهانی چندقطبی تأکید کردند؛ موضعی که نشان می‌دهد پکن و مسکو این سازمان را نه صرفاً به‌عنوان چارچوبی برای همکاری منطقه‌ای، بلکه به‌عنوان یکی از بسترهای مهم برای مقابله با یک‌جانبه‌گرایی و کاهش نفوذ سازوکارهای تحت سلطه غرب در نظام بین‌الملل دنبال می‌کنند.

در این میان، سخنان شی جین‌پینگ بیش از هر چیز بر ضرورت عبور از نظم بین‌المللی مبتنی بر سلطه یک قدرت و حرکت به سمت جهانی چندقطبی متمرکز بود. رییس‌جمهوری چین در نشست سازمان همکاری شانگهای خواستار کنار گذاشتن آنچه «قانون جنگل» در روابط بین‌الملل خواند شد و تأکید کرد که کشورها باید از حقوق برابر و فرصت‌های یکسان برای توسعه برخوردار باشند. به گزارش اسپوتنیک، شی گفت کشورها باید از «استانداردهای دوگانه، استثناگرایی، مداخله‌جویی، زورگویی و قانون جنگل» دست بکشند و روند دموکراتیزه شدن روابط بین‌الملل را پیش ببرند. او همچنین از قدرت‌های بزرگ خواست در رعایت قوانین و حاکمیت قانون پیشگام باشند و با همکاری یکدیگر به چالش‌های جهانی پاسخ دهند.

این موضع پکن در شرایطی مطرح می‌شود که چین طی سال‌های اخیر به‌طور فزاینده‌ای از ضرورت ایجاد یک نظام بین‌المللی چندقطبی سخن گفته و نسبت به یک‌جانبه‌گرایی و استفاده سیاسی و اقتصادی از ابزارهای قدرت در روابط بین‌الملل هشدار داده است. در سخنان شی نیز تأکید بر «برابری» کشورها و مخالفت با «یک‌جانبه‌گرایی» در کنار تأکید بر چندجانبه‌گرایی، بخش مهمی از پیام چین درباره آینده نظم جهانی را تشکیل می‌داد.

رییس‌جمهوری چین همچنین به بیست‌وپنجمین سالگرد تأسیس سازمان همکاری شانگهای اشاره کرد و گفت این سازمان در شرایطی شکل گرفت که کشورهای منطقه با درس گرفتن از جنگ سرد، با تهدیدهای مشترک و نیاز به صلح و توسعه مواجه بودند. به گفته شی، مهم‌ترین دستاورد سازمان طی 25 سال گذشته، تبدیل شدن آن به یک سازمان همکاری منطقه‌ای با گسترده‌ترین قلمرو جغرافیایی، جمعیت قابل توجه و ظرفیت عظیم توسعه بوده است. او همچنین «روح شانگهای» را که بر اعتماد متقابل، منفعت متقابل، برابری، مشورت، احترام به تنوع تمدن‌ها و توسعه مشترک استوار است، مهم‌ترین میراث این سازمان دانست.

رییس‌جمهوری چین با اشاره به تحولات جهانی گفت رقابت میان گفت‌وگو و تقابل، همکاری برد-برد و بازی حاصل‌جمع صفر و همچنین چندجانبه‌گرایی و یک‌جانبه‌گرایی شدت گرفته است و سایه جنگ همچنان از جهان دور نشده است.

همزمان با مواضع چین، ولادیمیر پوتین نیز بر ضرورت کاهش وابستگی سازمان همکاری شانگهای به سازوکارهای مالی تحت سلطه غرب تأکید کرد. رییس‌جمهوری روسیه با اشاره به توافق کشورهای عضو برای ایجاد بانک توسعه سازمان همکاری شانگهای گفت فعالیت این بانک باید مستقل از سازوکارهای یک‌جانبه باشد. پوتین تأکید کرد این بانک باید تا حد امکان از نظام‌های مالی کشورهایی مستقل باشد که به گفته او از ابزارهای اقتصادی به‌عنوان سلاحی برای کسب امتیازات یک‌جانبه در روابط بین‌الملل استفاده می‌کنند.

این بخش از سخنان پوتین، بُعد اقتصادی تلاش مسکو برای شکل‌دهی به ساختاری مستقل‌تر از نظام مالی غرب را برجسته می‌کند؛ رویکردی که در سال‌های اخیر و در پی تشدید تحریم‌های غرب علیه روسیه اهمیت بیشتری یافته است. پوتین همچنین بر ضرورت ادامه یک سیاست انرژی هماهنگ میان اعضای سازمان تأکید کرد و گفت این همکاری باید مطابق با راهبرد همکاری انرژی سازمان همکاری شانگهای تا سال 2030 ادامه پیدا کند.

رییس‌جمهوری روسیه همکاری در حوزه فناوری‌های پیشرفته را نیز از دیگر زمینه‌های مهم همکاری اعضا دانست و گفت تفاهمنامه همکاری در زمینه هوش مصنوعی و طرح اقدام برای اجرای فناوری‌های سبز می‌تواند گام دیگری در جهت گسترش همکاری‌های اعضای سازمان باشد. او همچنین با اشاره به همکاری‌های فرهنگی و بشردوستانه اعضای سازمان، فعالیت دانشگاه سازمان همکاری شانگهای را که بیش از 100 دانشگاه کشورهای عضو را به یکدیگر متصل می‌کند، موفق ارزیابی کرد.

در دیدار شی و پوتین نیز دو طرف بر تعمیق همکاری‌های راهبردی چین و روسیه و تلاش برای تقویت نقش دو کشور در شکل‌دهی به نظم بین‌المللی جدید تأکید کردند. تأکید شی بر پیشبرد «جهان چندقطبی و برابر» و تأکید پوتین بر تقویت نقش هدایت‌کننده چین و روسیه در سازمان همکاری شانگهای، در کنار حمایت مسکو از گسترش همکاری‌های دوجانبه و چندجانبه در چارچوب سازمان ملل، بریکس و گروه 20، نشان می‌دهد پکن و مسکو به دنبال تقویت همکاری‌های خود برای افزایش وزن کشورهای غیرغربی در ساختار حکمرانی جهانی هستند. 

در برابر غرب

مجموع مواضع رهبران چین و روسیه در نشست امسال سازمان همکاری شانگهای نشان می‌دهد که پکن و مسکو تلاش دارند این سازمان را به یکی از پایه‌های نظم جهانی چندقطبی تبدیل کنند؛ نظمی که در آن قدرت سیاسی، اقتصادی و مالی میان چند مرکز توزیع شود و هیچ قدرتی نتواند قواعد نظام بین‌الملل را به تنهایی تعیین کند. به گزارش ان‌بی‎‌سی نیوز، تأکید همزمان شی جین‌پینگ بر مقابله با «یک‌جانبه‌گرایی»، «زورگویی» و «قانون جنگل» و تأکید پوتین بر استقلال سازوکارهای مالی سازمان از نظام‌های غربی، دو بُعد سیاسی و اقتصادی این رویکرد را نشان می‌دهد. چین بر تغییر قواعد و ساختار روابط بین‌الملل و حرکت به سمت چندقطبی شدن تأکید دارد و روسیه نیز بر ایجاد سازوکارهای مالی، انرژی و اقتصادی مستقل‌تر از غرب تمرکز کرده است. در این چارچوب، سازمان همکاری شانگهای می‌تواند برای هر دو کشور بستری برای گسترش همکاری با قدرت‌های غیرغربی و تقویت ساختارهای موازی با نهادها و سازوکارهای تحت نفوذ غرب باشد. در همین رابطه، ویلیام یانگ، تحلیلگر ارشد مسائل شمال شرق آسیا در گروه بین‌المللی بحران، نشست سازمان همکاری شانگهای را فرصتی مهم برای قدرت‌های بزرگ نوظهور، از جمله چین و هند، دانست تا نفوذ جهانی خود را افزایش دهند و تعامل و همکاری با دیگر کشورهای جنوب جهانی را تعمیق کنند. یانگ در گفت‌وگو با الجزیره افزود که سازمان همکاری شانگهای سال‌هاست به‌عنوان یکی از مسیرهای چین برای پیشبرد نظم جهانی چندقطبی و ایجاد یک بلوک مستقل با دیگر کشورهای در حال توسعه شناخته می‌شود. به گفته او، اگرچه این سازمان در ابتدا دامنه محدودی از همکاری‌ها را دنبال می‌کرد، کشورهای عضو به‌تدریج تلاش کرده‌اند حوزه فعالیت و شمار اعضای آن را گسترش دهند. یانگ با اشاره به درگیری‌های جاری در خاورمیانه و اروپا گفت چین می‌تواند از نشست امسال برای ارائه تصویری از خود به‌عنوان یک قدرت بزرگ حامی حل‌وفصل مسالمت‌آمیز مناقشات استفاده کند و از این طریق، تفاوت رویکرد خود با آمریکا را برجسته‌تر سازد.

آلیسیا گارسیا-هررو، اقتصاددان ارشد بخش آسیا-اقیانوسیه در بانک سرمایه‌گذاری فرانسوی ناتیکسیس، نیز اهمیت نشست امسال را در برگزاری آن همزمان با بیست‌وپنجمین سالگرد تأسیس سازمان همکاری شانگهای دانست. به گفته او، این نشست اولین فرصت برای تبدیل راهبرد سال گذشته سازمان در تیانجین به اقدامات عملی است؛ راهبردی که بر ایجاد نظم جهانی چندقطبی و تقویت همکاری‌های بین‌المللی مبتنی بر منافع متقابل تأکید داشت.