به نقل از ایسنا، علیرضا ایزدی با اشاره به ثبت ملی نان سنگک در شورای ملی ثبت آثار ناملموس، اظهار کرد: پرونده نان سنگک به عنوان یکی از اصیل ترین و مردمی ترین نان های سنتی ایران، پس از طی مراحل کارشناسی در شورای ثبت آثار ملی، در فهرست میراث ناملموس کشور به ثبت رسید.

مدیرکل ثبت آثار و حفظ و احیای میراث معنوی و طبیعی وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی افزود: ثبت این عنصر فرهنگی، اقدامی در جهت صیانت از بخشی از حافظه تاریخی، فرهنگ زیست روزمره، دانش بومی و هویت غذایی ایرانیان است؛ میراثی که طی نسل ها در زندگی مردم حضور داشته و همچنان بخشی از فرهنگ عمومی جامعه ایرانی را شکل می دهد.

ایزدی درباره مستندات تاریخی مربوط به پیشینه نان سنگک گفت: کهن ترین سند مکتوب شناخته شده ای که در آن به نان سنگک اشاره شده، فرهنگ لغات برهان قاطع تألیف خلف تبریزی در سال 1062 هجری قمری است که در آن ذیل واژه سنگک آمده است: نوعی از نان است که روی سنگریزه های گرم بپزند.

ایزدی ادامه داد: افزون بر این سند مکتوب، مجموعه ای از روایت های شفاهی و اشارات تاریخی نیز درباره پیشینه این نان وجود دارد که قدمت آن را به دوره ساسانی و حتی پیش از اسلام نسبت می دهد. برخی منابع تاریخی نیز به ناآشنایی سپاهیان عرب هنگام ورود به مدائن با این نوع نان اشاره کرده اند که می تواند در بررسی تاریخی جایگاه و پیشینه این شیوه پخت مورد توجه قرار گیرد.

او تاکید کرد: در بررسی پرونده های میراث ناملموس، مجموعه ای از شواهد تاریخی، اسناد مکتوب، روایت های شفاهی، استمرار فرهنگی، دانش و مهارت های مرتبط و جایگاه عنصر در زندگی اجتماعی مردم مورد بررسی قرار می گیرد.

ایزدی در ادامه با اشاره به شواهد باستان شناختی مرتبط با شیوه پخت نان سنگک اظهار کرد: در یکی از قلعه های مخروبه در ورامین، بقایای یک نانوایی سنگکی شامل تنوری سالم و ریگ های ویژه پخت کشف شده است که می تواند به عنوان شاهدی ملموس از استمرار این شیوه پخت در ایران مورد توجه قرار گیرد.

او افزود: وجود چنین شواهدی در کنار اسناد تاریخی و روایت های شفاهی، تصویری چندلایه از پیشینه این میراث ارائه می کند و نشان می دهد که سنگک دانش و مهارتی است که در پیوند با ابزار، محیط، شیوه پخت و فرهنگ مصرف، در طول زمان استمرار یافته است.

مدیرکل ثبت آثار و حفظ و احیای میراث معنوی و طبیعی وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی درباره روایت مشهور نقش شیخ بهایی در طراحی تنور سنگکی نیز گفت: در سال نمای کمیته نانوایان تهران که در سال 1326 خورشیدی منتشر شده، روایتی درباره درخواست شاه عباس صفوی از شیخ بهایی برای ارائه راهکاری به منظور تأمین نان لشکریان در سفرها نقل شده است که بر اساس آن، طراحی تنور سنگکی به شیخ بهایی نسبت داده شده است.

ایزدی افزود: فارغ از میزان انطباق تاریخی این روایت با واقعیت، استمرار اصول کلی این شیوه پخت در نانوایی های سنگکی امروز، خود نشان دهنده جایگاه ویژه این سنت در فرهنگ غذایی ایرانیان است.

او همچنین به نوشته های شاطر داوود روغنی، نانوا و چهره شناخته شده ری، اشاره کرد و گفت: او در کتاب خود که در سال 1356 منتشر شده، نان سنگک را از منظر طعم، هضم و سلامت، بهترین نان ایران و شاید دنیا توصیف کرده است؛ تعبیری که نشان دهنده جایگاه این نان در فرهنگ و ذائقه عمومی ایرانیان است.

ایزدی ثبت ملی نان سنگک را نقطه آغاز فرآیندی گسترده تر برای حفاظت و انتقال این میراث به نسل های آینده دانست و اظهار کرد: مهم ترین کارکرد ثبت ملی، شناسایی، مستندسازی و صیانت از دانش و مهارت های سنتی مرتبط با این عنصر و فراهم کردن زمینه انتقال آن به نسل های آینده است.

او گفت: میراث ناملموس زمانی معنا پیدا می کند که در متن زندگی مردم زنده باشد. بنابراین، حفاظت از نان سنگک به حفظ شکل ظاهری آن محدود نمی شود، بلکه دانش و مهارت شاطر، شیوه آماده سازی خمیر، نحوه پخت، ابزار و تجهیزات سنتی و مجموعه سنت ها و آیین های مرتبط با آن نیز باید مورد توجه قرار گیرد.

مدیرکل ثبت آثار در وزارت میراث فرهنگی افزود: ثبت این میراث می تواند زمینه توجه بیشتر به نانوایی های سنتی، حمایت از استادکاران و حاملان این دانش و مهارت و همچنین تقویت فرآیند مستندسازی و احیای سنت های مرتبط با پخت سنگک را فراهم کند.

ایزدی با بیان اینکه نان در فرهنگ ایرانی فراتر از یک ماده غذایی است، اظهار کرد: نان در فرهنگ ایرانی با مفاهیمی همچون خانواده، معیشت، مهمان نوازی، آیین های اجتماعی و زندگی روزمره مردم پیوند خورده است و سنگک به دلیل شیوه تولید، ساختار سنتی پخت و استمرار حضور آن در سفره ایرانی، جایگاهی ویژه در این منظومه فرهنگی دارد.

او افزود: صیانت از چنین عناصری در حقیقت صیانت از سرمایه فرهنگی کشور است؛ زیرا بخش مهمی از هویت یک جامعه در عناصر به ظاهر ساده اما عمیقا ریشه دار زندگی روزمره آن شکل می گیرد.

مدیرکل ثبت آثار در وزارت میراث فرهنگی درباره چشم انداز ثبت جهانی نان سنگک نیز گفت: ثبت ملی، یکی از مراحل مهم در مسیر حفاظت و معرفی بین المللی میراث ناملموس است و ما با تکمیل مستندات، تقویت مطالعات و معرفی این میراث در مجامع و محافل بین المللی، موضوع ثبت جهانی نان سنگک در فهرست میراث فرهنگی ناملموس یونسکو را دنبال خواهیم کرد.

ایزدی تاکید کرد: تحقق چنین هدفی نیازمند همکاری و هم افزایی میان نهادهای مرتبط، پژوهشگران، تاریخ پژوهان، حاملان سنت، نانوایان و فعالان حوزه میراث فرهنگی است و امیدواریم با یک حرکت جمعی و مبتنی بر مستندات علمی، بتوانیم این میراث زنده ایرانی را در سطح جهانی نیز معرفی کنیم.

مدیرکل ثبت آثار و حفظ و احیای میراث معنوی و طبیعی وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی گفت: از همه پژوهشگران، تاریخ دانان، نانوایان سنتی و فعالان میراث فرهنگی که در مسیر تهیه و تکمیل این پرونده همکاری کرده اند، صمیمانه قدردانی می کنم. نان سنگک روایتگر بخشی از تاریخ، هنر، دانش و هویت ایرانیان است و صیانت از آن، در حقیقت پاسداری از بخشی از حافظه فرهنگی این سرزمین و انتقال آن به نسل های آینده است.