به نقل از ایسنا، در ادامه طرح الحاق حریم درجه 2 تخت جمشید به مرودشت و نگرانی از توسعه ساخت وساز در محوطه ای که هنوز کاوش باستان شناسی نشده و تخریب آن، جامعه باستان شناسی ایران در نامه ای خطاب به مسعود پزشکیان، رییس جمهور درخواست کرد در این مورد و همچنین برای نجات بناها و محوطه های تاریخی که مورد تاراج و تخریب قرار گرفته اند، اقدام فوری شود.

در بخشی از این نامه اینگونه اظهارنظر شده است: حفاری های غیرمجاز و در مواردی سازمان یافته، بسیاری از محوطه های باستانی کشور را به عرصه غارت بدل کرده اند. پروژه های عمرانی، جاده سازی، توسعه شهری و صنعتی، گاه بدون ارزیابی های کافی باستان شناختی و بدون رعایت مؤثر عرصه و حریم آثار، لایه های تاریخی غیرقابل بازگشت این سرزمین را تهدید می کنند. در سوی دیگر، تعداد قابل توجهی از بناها، کاروانسراها، خانه ها و بافت های تاریخی در اثر نبود بودجه کافی، ضعف نظارت، فقدان نگهداری مستمر و تصمیمات مدیریتی نادرست، در معرض فرسایش و تخریب قرار گرفته اند. در چنین شرایطی، گزارش اخیر درباره حریم تخت جمشید زنگ خطری است که نمی توان از کنار آن گذشت.

جامعه باستان شناسی ایران با اشاره به انتشار گزارش هایی درباره الحاق بخش هایی از حریم درجه 2 تخت جمشید به محدوده شهری مرودشت و تهیه طرح کاربری شهری برای محدوده ای حدود 160 هکتار، ابراز نگرانی کرده است که این اقدام می تواند مسیر توسعه شهری را به سوی تپه های باستانی فیروزی، میدان ملل و پهنه تاریخی پارسه نزدیک تر کند و هم زمان با افزایش چشمگیر ارزش اقتصادی اراضی، زمینه تشدید سوداگری زمین و فشارهای اقتصادی بر حریم این میراث جهانی را فراهم آورد. هرچند متعاقباً مدیرکل میراث فرهنگی استان فارس اعلام کرده است که این طرح متوقف و در مرحله بازنگری قرار دارد و اجازه الحاق حریم تخت جمشید داده نخواهد شد، همین تناقض میان گزارش های منتشرشده، مصوبات، مکاتبات و اظهارات مسئولان، به تنهایی نشان دهنده ضرورت ورود فوری نهاد ریاست جمهوری، شفاف سازی کامل فرایند تصمیم گیری و انتشار عمومی اسناد و مصوبات مرتبط است.

جامعه باستان شناسی ایران همچنین یادآور شده است: تخت جمشید صرفاً یک قطعه زمین در محدوده یک طرح شهری نیست که بتوان درباره آن با معیار افزایش ارزش زمین، درآمد شهری یا منافع کوتاه مدت اقتصادی تصمیم گرفت. پارسه و تخت جمشید بخشی از حافظه تاریخی ایران و میراثی متعلق به نسل های گذشته، امروز و آینده این کشور است. حتی قرار گرفتن چنین میراثی در معرض چانه زنی های اداری، توسعه شهری و منافع اقتصادی باید به عنوان یک هشدار جدی در بالاترین سطح حاکمیت تلقی شود.

جامعه باستان شناسی ایران با طرح این پرسش که اگر حفاظت از مهم ترین میراث جهانی ایران نیز بتواند در برابر سوداگری زمین، تعارض منافع و منفعت طلبی مدیریتی آسیب پذیر شود، دیگر چه تضمینی برای حفاظت از هزاران محوطه و بنای تاریخی کم تر شناخته شده در سراسر کشور باقی خواهد ماند؟ اظهار کرده است: سوداگری پیرامون میراث فرهنگی، صرفاً معامله بر سر زمین نیست؛ معامله بر سر حافظه تاریخی یک ملت است. هر تصمیمی که منافع مقطعی اقتصادی یا مدیریتی را بر حفاظت از آثار تاریخی مقدم بداند، در نهایت تیشه بر ریشه های تاریخی و هویتی این سرزمین می زند.

در ادامه این نامه جامعه باستان شناسی عنوان شده است: میراث فرهنگی نه حیاط خلوت سیاسی است، نه عرصه آزمون وخطای مدیران، نه منبع درآمد کوتاه مدت و نه ویترینی تزیینی برای مناسبت ها و سخنرانی ها. میراث فرهنگی بخشی از هویت ملی، حافظه جمعی و سرمایه بین نسلی ایران است. نابودی یک محوطه باستانی، تخریب یک لایه تاریخی یا ساخت وساز در عرصه و حریم یک اثر، خسارتی نیست که بتوان در سال های آینده با تخصیص بودجه جبران کرد. آنچه از میان می رود، برای همیشه از دست رفته است.

جامعه باستان شناسی ایران در این نامه که خطاب به رییس جمهور است، سپس این درخواست ها را مطرح کرده است:

1. وضعیت اضطراری حفاظت از میراث فرهنگی کشور مورد بررسی و اعلام قرار گیرد و کارگروهی ملی و تخصصی با حضور باستان شناسان، مرمتگران، متخصصان حفاظت، حقوق دانان و نمایندگان نهادهای علمی مستقل، با نظارت مستقیم نهاد ریاست جمهوری تشکیل شود.

2. موضوع حریم تخت جمشید و طرح توسعه مرودشت فوراً و به طور مستقل بررسی شود و تا روشن شدن کامل وضعیت حقوقی و کارشناسی، هرگونه اقدام اجرایی، تغییر کاربری یا تصمیمی که بتواند عرصه، حریم یا منظر فرهنگی این مجموعه را تحت تأثیر قرار دهد متوقف بماند. همچنین تمام مصوبات، نقشه ها، صورت جلسات و مکاتبات اداری مرتبط با این موضوع برای افکار عمومی و جامعه علمی منتشر شود.

3. تعارض منافع و نقش احتمالی سوداگری زمین در پروژه های واقع در عرصه و حریم آثار تاریخی به صورت جدی مورد بررسی قرار گیرد و هر تصمیم مدیریتی که منافع خصوصی، محلی یا اقتصادی کوتاه مدت را بر مصالح ملی و حفاظت از میراث فرهنگی مقدم کرده باشد، مورد رسیدگی قرار گیرد.

4. یگان حفاظت میراث فرهنگی از نظر نیروی انسانی، تجهیزات، امکانات و پشتوانه قانونی به صورت جدی تقویت شود و برخورد با شبکه های قاچاق اشیای تاریخی و حفاری های غیرمجاز از سطح اقدامات مقطعی فراتر رفته و به یک برنامه ملی و سازمان یافته تبدیل شود.

5. تمام پروژه های عمرانی، معدنی، صنعتی، راه سازی و توسعه شهری که عرصه، حریم یا محوطه های تاریخی را تهدید می کنند، تا انجام مطالعات مستقل و قانونی باستان شناختی متوقف شوند و هیچ دستگاه اجرایی امکان دور زدن الزامات حفاظت از میراث فرهنگی را نداشته باشد.

6. بودجه اضطراری و پایدار برای حفاظت، استحکام بخشی و مرمت بناها و محوطه های در معرض تخریب اختصاص یابدو اولویت بندی این بودجه بر اساس ارزیابی علمی میزان خطر و نه ملاحظات سیاسی و منطقه ای صورت گیرد.

7. انتصاب مدیران حوزه میراث فرهنگی بر مبنای تخصص، تجربه حرفه ای و صلاحیت علمی انجام شود و مدیریت این حوزه از انتصابات غیرتخصصی، روابط سیاسی و ملاحظات خارج از ضوابط حرفه ای مصون بماند.

8. سازوکاری شفاف برای پاسخ گویی مدیران در قبال ترک فعل، اهمال یا تصمیماتی که به تخریب میراث فرهنگی منجر می شود ایجاد گردد تا مسئولیت حفاظت از آثار تاریخی صرفاً در حد توصیه و بخشنامه باقی نماند.

در پایان این نامه نیز آمده است: جامعه علمی و دوستداران میراث فرهنگی ایران دیگر نمی توانند شاهد از میان رفتن خاموش و تدریجی تاریخ این سرزمین باشند. مسئله فقط تخت جمشید، یک تپه باستانی، یک خانه تاریخی یا یک بنای در حال فروریختن نیست؛ مسئله، حافظه تاریخی یک ملت و حقی است که نسل های آینده بر گردن ما دارند. تاریخ درباره تصمیم ها و سکوت های امروز ما قضاوت خواهد کرد. نسل های آینده خواهند پرسید که چگونه در زمانه ای که ابزار علمی، قانونی و مدیریتی برای حفاظت از میراث وجود داشت، اجازه دادیم بخش هایی از گذشته این سرزمین قربانی بی تدبیری، منافع کوتاه مدت و سوداگری شود.

انتظار داریم حفاظت از میراث فرهنگی را نه به عنوان موضوعی فرعی در حوزه گردشگری، بلکه به عنوان مسئله ای ملی، فرهنگی و بین نسلی در دستور کار دولت قرار دهید و شخصاً بر اجرای اقدامات فوری و مؤثر در این زمینه نظارت فرمایید.

حفاظت از میراث ایران، حفاظت از هویت ایران است.

الحاق بخشی (حدود 160 هکتار) از حریم درجه 2 تخت جمشید به مرودشت در مصوبه شورای شهر مرودشت در شهریور 1404 انجام شد که به گفته بهزاد مریدی، مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی فارس، تاکنون این الحاق صورت نگرفته و موضوع همچنان در حال بررسی دوباره است.

مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی فارس همچنین گفته است: حذف کد روستای مهدیه و قرار گرفتن این محدوده در ساختار شهری، می تواند در آینده زمینه ساز مشکلاتی در زمینه ساخت وساز و مدیریت حریم تخت جمشید شود و پیشنهاد ما این است که کد روستا بازگردانده و مهدیه به روستای هدف گردشگری تبدیل شود.

بنابر توضیحات پایگاه میراث جهانی تخت جمشید، عرصه این مجموعه شامل چهار محدوده تخت جمشید، شهر استخر، نقش رجب و نقش رستم است که به صورت جزیره ای تعیین شده اند. علاوه بر عرصه، سه محدوده حریم درجه یک، درجه 2 و درجه 3 نیز برای حفاظت از مجموعه میراث جهانی تخت جمشید مشخص شده و رعایت و اجرای ضوابط این محدوده ها در راستای تحقق مفاهیم توسعه پایدار منطقه، برای همگان تکلیف شده است.

حریم درجه 2 تخت جمشید که اکنون محل بحث است، حدود 17 هزار هکتار وسعت دارد و علاوه بر محدوده دو شهر تاریخی، 110 اثر تاریخی مهم دیگر دشت مرودشت را که به ثبت ملی رسیده اند، دربرمی گیرد.