دنیای اقتصاد : در شرایطی که بن‌بست در مسیر مذاکرات ایران و آمریکا همچنان پابرجاست، مجموعه‌ای از تحولات و اظهارات مقام‌های دو طرف نشان می‌دهد کانال‌های دیپلماتیک و تلاش‌های میانجی‌گرانه همچنان فعال است؛ هرچند در مواضع تهران، بازگشت به مذاکرات به اجرای تعهدات آمریکا و تحقق شروط ایران گره خورده است.

در تازه‌ترین تحول، خبرگزاری روسی تاس به نقل از یک منبع بلندپایه ایرانی گزارش داد که تهران همچنان برگزاری مذاکرات درباره موضوع هسته‌ای را ممکن می‌داند، اما این امر را منوط به اجرای کامل توافق اسلام‌آباد کرده است. این موضع در حالی مطرح شده که مقام‌های ایرانی در روزهای اخیر بر شروط مشخص تهران برای هرگونه بازگشت به روند مذاکره تاکید کرده‌اند. محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، اعلام کرده است که هفت شرط ایران برای آغاز هر مذاکره‌ای به دولت آمریکا اعلام شده و تهران منتظر پذیرش این شروط است.

او تاکید کرده که پس از نقض تفاهم‌نامه اسلام‌آباد از سوی آمریکا، ایران راهبرد خود را در حوزه جنگ، مذاکرات و مقابله با تحریم‌های اقتصادی تغییر داده است. محمدباقر قالیباف، رییس مجلس شورای اسلامی نیز در نطق روز یکشنبه خود تاکید کرد که پیام‌ها و شروط ایران از طریق میانجی‌ها به طرف مقابل منتقل شده و تا زمانی که این شروط محقق نشود، حقوق ایران به رسمیت شناخته نشود و تعهدات آمریکا اجرا نشود، هیچ روزنه‌ای برای بازگشت به شرایط پیشین مذاکره و باز شدن تنگه هرمز وجود نخواهد داشت. ترامپ نیز در تازه‌ترین ادعای خود ضمن اعلام آمادگی برای دیدار با رییس‌جمهور ایران در حاشیه نشست مجمع عمومی سازمان ملل مدعی سه گزینه  برای ایران شده است.

در فضای طرح گزینه‌ها و شروط از جمله شروط اعلام‌شده از سوی مقام‌های ایرانی، آزادی دارایی‌های مسدودشده، توقف حملات آمریکا، پایان محاصره دریایی و توقف دخالت آمریکا در امور داخلی ایران عنوان شده است. همزمان رسانه‌ اماراتی ارم‌نیوز به نقل از منابع غربی مدعی شده ایران برای کاهش تنش با آمریکا پیشنهاد توقف فوری غنی‌سازی اورانیوم را در سطوح بالاتر از 5 درصد مطرح کرده و در مقابل خواستار آزادسازی بخشی از دارایی‌های بلوکه‌شده خود در بانک‌های آسیایی، به‌ویژه کره‌جنوبی و ژاپن، شده است. ادعایی که با توجه به تاکید تهران بر اجرای گام به گام تفاهم نقض شده اسلام‌آباد از سوی آمریکا و تحولات تنگه هرمز، قدری دور از ذهن به نظر می‌رسد. این رسانه همچنین مدعی شد بازگشایی کامل و امن تنگه هرمز، ارائه تضمین درباره توقف تهدیدهای علیه کشتیرانی و عدم استفاده از پهپاد و مین دریایی و هماهنگی تردد دریایی با همکاری عمان، از دیگر محورهای پیشنهادی ایران است.

کانال میانجی‌ها

در سوی دیگر شاهد هستیم که تلاش میانجی‌ها متوقف نشده است. ‌وزیر خارجه قطر اظهار کرده که از مقامات دولتی آمریکا  شنیده است که واشنگتن خواهان دستیابی به توافق است. همزمان هاکان فیدان، وزیر امور خارجه ترکیه، از ارائه طرح‌های جدید برای مصالحه میان ایران و آمریکا خبر داده و گفته است ترکیه و دیگر کشورها برای بازگرداندن طرفین به مذاکرات تلاش می‌کنند. همزمان، محسن نقوی، وزیر کشور پاکستان نیز قرار است به تهران سفر کند؛ سفری که اسماعیل بقایی آن را در چارچوب مباحث دوجانبه و اجرای توافقات مشترک روسای جمهور دو کشور توصیف کرده و گفته است اطلاعی از طرح خاصی برای میانجی‌گری ندارد. با این حال، بقایی تاکید کرده طبیعی است پاکستان که پیش‌تر تلاش‌های زیادی برای میانجی‌گری داشته، از فرصت‌های مختلف برای مساعی جمیله استفاده کند. با توجه به اینکه فضای تنش بین ایران و آمریکا همچنان پابرجاست و برخی میانجی‌ها هم برای حل و فصل اختلافات فیمابین فعال شده‌اند، می‌توان دو سناریو را تا بازه زمانی اواسط آبان یعنی موعد انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره آمریکا ترسیم کرد.

سناریوی نخست؛ بازگشت تدریجی به میز مذاکره است. نزدیک شدن به انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره آمریکا می‌تواند یکی از متغیرهای موثر بر محاسبات واشنگتن باشد؛ به‌ویژه اگر تداوم بحران با ایران، همزمان با افزایش فشارهای منطقه‌ای و نگرانی از گسترش درگیری میان عربستان و حوثی‌ها، هزینه‌های سیاسی و اقتصادی بیشتری ایجاد کند. در چنین شرایطی، ممکن است آمریکا از مسیر میانجی‌ها بار دیگر به سمت مذاکره حرکت کند. در این سناریو، اجرای بخشی از تعهدات پیشین یا ارائه تضمین‌ها و امتیازهایی برای بازسازی اعتماد می‌تواند به‌عنوان مقدمه‌ای برای احیای تفاهم اسلام‌آباد مطرح شود. تحقق این سناریو به نحوه پاسخ واشنگتن به شروط ایران و میزان انعطاف هر دو طرف و وجود یک ابتکار مشخص بستگی خواهد داشت.

سناریوی دوم؛ تداوم وضعیت نه جنگ، نه صلح است. در واقع، اگر آمریکا شروط ایران را نپذیرد و تهران نیز بدون اجرای تعهدات مورد مطالبه خود حاضر به بازگشت به شرایط پیشین مذاکره نشود، احتمال دارد وضعیت موجود تا موعد مقرر ادامه پیدا کند؛ وضعیتی که در آن کانال‌های ارتباطی و تلاش میانجی‌ها کاملا بسته نمی‌شود، اما مذاکرات رسمی نیز از سر گرفته نخواهد شد. در چنین شرایطی، با توجه به پایداری تنش‌ها، می‌توان انتظار بازگشت آمریکا و اسراییل به فاز سوم جنگ پرشدت علیه ایران را داشت. در نتیجه، در شرایط کنونی نه می‌توان بازگشت مذاکرات را قطعی دانست و نه پایان تلاش‌های دیپلماتیک را محتمل فرض کرد. آنچه روشن است این است که کانال‌های میانجی‌گری همچنان فعال‌ هستند، اما فاصله میان شروط تهران و مواضع واشنگتن هرگونه ابتکار تازه را عملا عقیم گذاشته است.