به گزارش خبرگزاری مهر به نقل از روابط عمومی مرکز گسترش سینمای مستند، تجربی و پویانمایی، در اولین برنامه از سری برنامه‌های تخصصی «یک روز با مستند» یکشنبه 29 شهریور ماه مستند «تورگی» به کارگردانی توفیق حیدری و تهیه‌کنندگی محمد کارت در پردیس چارسو به نمایش درآمد و نشست نقد و بررسی این فیلم با حضور رامتین شهبازی منتقد و کارشناس برگزار شد.

کارگردانی که بی‌طرف و جستجوگر ظاهر شده

رامتین شهبازی در ابتدای برنامه گفت: «یک روز با مستند» ایده‌ای جدید از دوستان مرکز گسترش سینمای مستند، تجربی و پویا نمایی و برنامه‌ای بسیار جذاب است، با فیلمی که امروز دیدیم، این موضوع ثابت شد. فیلم هفته آینده نیز «خون طلایی آمنه» به کارگردانی آقای حبیب احمدزاده است. من این فیلم را هم دیده‌ام و فیلم جذابی است. امیدوارم تا یک ماه آینده بتوانیم در همین ساعت، دور هم جمع شویم و این فیلم‌ها را ببینیم. اینجا به تهیه‌کننده حقوقی کار هم باید توجه کرد، این که مرکز گسترش سینمای مستند، تجربی و پویانمایی وارد فاز پخش و عرضه آثاری شبیه «تورگی» شده برای من جالب است و جای تجلیل دارد. هر چقدر ابعاد و شکل این فیلم‌ها گسترش پیدا کند، می‌تواند مخاطب بیشتری برای سینمای مستند جلب کند.

در ادامه رامتین شهبازی به موضوع فیلم اشاره کرد و گفت: جنس فیلمی که آقای حیدری ساخته، در حقیقت از جنس همان پرتره‌هایی است که دوستان فیلمساز از خانواده‌هایشان ساخته‌اند. تعدادی از این فیلم‌ها آثار جذابی هستند؛ یا درباره خود فیلمساز ساخته شده‌اند یا درباره خانواده‌هایشان. اکثر دوستان با اضافه کردن و تقویت بار دراماتیک ماجرا، از آن وجه مستند کلاسیکی که ما معمولاً تجربه دیدنش را داریم کمی فاصله گرفته اند.

این استاد دانشگاه و مدرس سینما ادامه داد: اگر این کار در اختیار هرکدام از شماها بود و در واقع شماها تصمیم می‌گرفتید آن را بسازید شاید با یک نگاه و با فاصله به موضوع نگاه می‌کردید، به‌خصوص در جایی که قرار است آسیب‌پذیری یک انسان را نشان بدهیم. مرحوم پدر ایشان، انسانی آسیب‌دیده بوده، جایی که فیلم از دید مادر به موضوع نزدیک می‌شود، یک مقدار نگاه سرزنش‌آمیز وجود دارد. اما اتفاقی که می‌افتد و نکته‌ای که در فیلم وجود دارد این است که به نظر می‌آید آقای حیدری طرف هیچ‌کسی را نمی‌گیرد. یعنی اینجا 2 طرف وجود دارد؛ مادر که آسیب و رنج دیده و پدر که او از سمت دیگری در واقع رنج دیده است.

شهبازی عنوان کرد: آقای حیدری بیشتر جستجوگر است. مواجهه این 2، یعنی مادر و پدر با هم نقطه عطف فیلم است و اینکه چگونه ما به این نقطه عطف فیلم برسیم، نشان می‌دهد که نگاه کارگردان، بیشتر یک نگاه جستجوگر است تا اینکه بخواهد طرف یکی از والدین را بگیرد. فیلمساز سعی می‌کند به پدر نزدیک شود و با تمام کژتابی‌هایی که وجود دارد، تلاش برای بردن او به کمپ و اتفاقات دیگری که در این مسیر می‌افتد پیش برود تا آن صحنه و نقطه عطف اتفاق بیفتد و در نهایت دیالوگ خواهر که می‌گوید چقدر خوب است که ما چهار نفر دور هم جمع شده‌ایم که اشاره‌ای است به مفهوم خانواده که فیلمساز در تلاش برای نشان دادن آن است.

این روایت با پیش‌فرض ساخته نشده

توفیق حیدری کارگردان «تورگی» به تاریخ نمایش این مستند اشاره کرد و گفت: امروز 29 شهریور و سومین سالگرد درگذشت پدرم است. این همزمانی برایم جذاب بود. می‌خواهم از مرکز گسترش و همه دوستانی که برای فراهم کردن این بسته از آثار مستند زحمت کشیدند، تشکر کنم. فکر می‌کنم فرصت بسیار خوبی است که فرهنگ‌سازی شود و هفته‌ای یک‌بار مستند ببینیم. امیدوارم رفته‌رفته تعداد ما بیشتر شود و بتوانیم از این فضا استفاده کنیم.

حیدری با اشاره به اینکه «تورگی» اولین کار سینمایی او در قامت کارگردان است افزود: من در دوره مستندسازی و فیلم کوتاه، شاگرد محمد کارت بودم و همچنان شاگرد او هستم. در سریال «یاغی» هم بازی کردم و به‌عنوان دستیار کارگردان حضور داشتم.

این کارگردان جوان اظهار کرد: من سعی کردم چیزی که واقعاً هست را نشان بدهم. بعضی موقعیت‌ها را بازسازی کردم، موقعیتی که مادر و پدرم با هم روبه‌رو می‌شوند، اما روایت با پیش فرض ساخته نشده و همه‌چیز اتفاق افتاده و ما با روند این اتفاقات جلو رفتیم.

حیدری درباره ایده تولید این فیلم بیان کرد: در کلاس‌های محمد کارت این جرقه زده شد؛ یعنی کارت، جدا از اینکه استاد من است، حق خیلی بزرگ‌تری مانند یک برادر بزرگ‌تر بر گردن من دارد. زمانی که در سریال «یاغی» بودم، از من در مورد خانواده می‌پرسید و من هم یک مقدار از پیگیری‌ام در مورد پدرم برایش توضیح می‌دادم. او معتقد است برای ما که می‌خواهیم تازه شروع کنیم، سینما همین‌جا و در نزدیکی و دور و بر خودمان است، من هم از همین نقطه کار را آغاز کردم. صادقانه پدرم برایم مهم‌تر شد و این امر را مدیون محمد کارت هستم. او این موضوع را در ذهن من جا انداخت که «پدرت را ول نکن» بعد، وقتی پیگیرش بودم، می‌گفت حالا که داری این کار را انجام می‌دهی، مستندش را هم بساز. این‌طور شد که جلو رفتیم.

کارگردان «تورگی» در بخش دیگری از جلسه گفت: وقتی که خواستیم مستند را شروع کنیم شرطی گذاشتیم. می‌دانستیم فیلم نباید یک اثر ترحم‌برانگیز باشد، ما در واقع می‌خواستیم حرفی را در ستایش خانواده بزنیم. بر همین اساس وجه اخلاقی اثر شکل گرفت. به همین دلیل، سکانس به سکانس دوباره می‌نشستیم، راجع به آن حرف می‌زدیم و خیلی از سکانس‌ها را استفاده نکردیم.

این کارگردان در پایان در پاسخ به نقد فیلبرداری اثر گفت: من تجربه تصویربرداری و فیلمبرداری ندارم، اگر می‌خواستیم تصویربرداری به کار اضافه کنیم، دیگر مادر من آن شکلی که باید نمی‌بود، یا تینا خواهر من، دیگر آن شکل پوشش را نداشت، بنابراین تصمیم گرفتم خودم فیلمبرداری کنم.

«تورگی» تولید مرکز گسترش سینمای مستند، تجربی و پویانمایی است.