رقابت برای کسب کرسی دبیرکلی سازمان ملل متحد بین هفت نامزد احتمالی با حضور چند زن اهمیت ویژه ای پیدا کرده و طبق رویه ای غیر رسمی چرخش به سمت کشورهای منطقه برای انتصاب دبیرکل سازمان ملل، احتمال انتخاب نامزدهایی از آمریکای لاتین و کاراییب را تقویت کرده است.  

به گزارش ایرنا، تارنمای اندیشکده شورای روابط خارجه گزارش داد، نامزد پیروز این رقابت ها از اول ژانویه 2027 (11 دی 1405) سکان این سازمان مهم بین المللی را برعهده خواهد گرفت. فارغ از این که چه کسی در راس سازمان ملل قرار خواهد گرفت، کارشناسان به اتفاق بر این باورند که فرد منتخب، مسئولیت هدایت این سازمانِ 81 ساله را در مواجهه با چالش‌های حیاتی متعددی همچون اصلاحات داخلی، کمبود شدید بودجه، تشدید تغییرات اقلیمی، گسترش هوش مصنوعی و افزایش تنش‌های ژئوپلیتیک برعهده خواهد گرفت.

دبیرکل، عالی‌ترین مقام اجرایی و اداری سازمان ملل متحد و در عمل، رییس کلِ مجموعه نهادهای این سازمان محسوب می ‌شود. این سمت که با نقش های متعددی همچون «دیپلمات و مدافع، کارمند عالی‌رتبه و دبیر کل» توصیف می شود، هم‌زمان با تصویب منشور سازمان ملل در سال 1945 ایجاد شد. تریگوه لی وزیر خارجه و رهبر کارگری سابق نروژ نخستین فردی بود که در سال 1946 در این جایگاه قرار گرفت.

ریچارد گاوان مدیر برنامه امور و نهادهای جهانیِ «گروه بین‌المللی بحران»، در گفت و گو با شورای روابط خارجی گفت: از یک سو، این جایگاهی است که عملا قدرت اجرایی چندانی ندارد، اما از سوی دیگر، مقامی بسیار تأثیرگذار است.

او با اشاره به عواملی همچون توانایی دبیرکل در استفاده از از تریبونی که در اختیار دارد، تمایل کشورهای عضو به پذیرش و همراهی با دستور کار او، و نقش افکار عمومی جهانی، افزود: با این حال، دلایلِ این تأثیرگذاری تا حدی ناملموس و غیرمشهود هستند.

در منشور سازمان ملل، وظایف دبیر کل تشریح شده است اما در آن اشاره ای به صلاحیت ها، ویژگی‌های مورد نظر، مدت تصدی یا فرآیند انتخاب نمی شود و سازمان ملل به مرور ملاک هایی را از طریق قطعنامه ها یا سایر اسناد ترسیم کرده است.

از بین هفت نامزدی که در ادامه معرفی می شوند، فرد پیروز این رقابت به طور معمول بین اکتبر تا دسامبر (آبان-آذر) انتخاب و سپس منصوب و از اول ژانویه جانشین گوترش می شود.

ایوون آ-باکی (Ivonne A-Baki) سفیر پیشین اکوادور

آ-باکی در چندین کشور از جمله آمریکا، فرانسه و قطر سفیر بوده و معتقد است که سازمان ملل، نه به یک سرپرست موقت دیگر، بلکه به یک «نیروی ایجاد صلح» نیاز دارد.

گزینه های احتمالی جانشینی گوترش؛ رقابت برای تصاحب دهمین دبیرکلی سازمان ملل

این نامزد زن امیدوار است با تصدی در این کرسی بر چشم‌انداز پیشگیری از و پایان دادن به جنگ‌ها، اصلاح ترکیب اعضای شورای امنیت و بازسازی اعتماد سازمانی از درون خودِ سازمان متمرکز شود.

ماریا فرناندا اسپینوزا گارسس(Maria Fernanda Espinosa Garces)

رییس پیشین مجمع عمومی و وزیر سابق امور خارجه و دفاع اکوادور، نامزدی خود را بر پنج محور اصلی صلح و امنیت، توسعه، تحول دیجیتال و انرژی، پر کردن شکاف در اجرای تعهدات و بازسازی اعتبار سازمان ملل متحد استوار کرده است.

رافائل ماریانو گروسی (Rafael Mariano Grossi)

گروسی از سال 2019 مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی (IAEA) بوده است. او پیش‌تر سفیر آرژانتین در اتریش و همچنین نماینده آرژانتین در آژانس بین‌المللی انرژی اتمی و سایر سازمان‌های بین‌المللی مستقر در وین بود. گروسی مدعی حمایت از نقش کارامدتر و نتیجه محورتر سازمان ملل است و در مصاحبه‌ ماه آوریل (فروردین) با اندیشکده «شورای روابط خارجی» تاکید کرد که تجربیاتش در رهبری آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، او را به‌خوبی برای تصدی سمت دبیرکلی به ویژه در شرایط اضطراری پیچیده آماده کرده است.

ربکا گرینسپن مایوفیس (Rebeca Grynspan Mayufis) معاون پیشین رییس‌جمهوری کاستاریکا

هم‌اکنون دبیرکل کنفرانس تجارت و توسعه سازمان ملل متحد (آنکتاد) است. این اقتصاددان برجسته و معتقد است سازمان ملل به طور همزمان با بحران های مختلفی از جمله سیاسی، مشروعیتی و عملیاتی مواجه است.

گرینسپن گفته که قصد دارد فعالیت خود را در دوران تصدی این پست بر بازگرداندن اعتماد به این سازمان، بازسازی «ارکان امنیت بین‌المللی» آن با اولویت دادن به صلح‌سازی، و دستیابی به نتایج ملموس متمرکز کند.

اولارا اوتون‌نو (Olara Otunnu) معاون سابق دبیرکل سازمان ملل

دیپلماتی باسابقه که در دوران تصدی کوفی عنان به عنوان معاون دبیرکل سازمان ملل و نماینده ویژه در امور کودکان و مناقشات مسلحانه خدمت کرده است. وی پیش‌تر سفیر و نماینده دائم اوگاندا در سازمان ملل و همچنین وزیر امور خارجه این کشور بوده است.

محور اصلی برنامه انتخاباتی او، ایجاد «عصر امید و ایمان» از طریق احیای اعتبار اخلاقی سازمان ملل، بسیج منابع توسعه و تعمیق همکاری میان سازمان ملل و سازمان‌های منطقه‌ای است.

کارولین رودریگز بیرکت (Carolyn Rodrigues Birkett)

بیرکت از سال 2020 نماینده دائم فعلی گویان در سازمان ملل متحد بوده است. وی پیش از این سمت، عهده‌دار مسئولیت‌های متعددی در دولت گویان، از جمله وزیر امور بومیان (آمریندیان)، وزیر تجارت خارجی و همکاری‌های بین‌المللی و وزیر امور خارجه بوده است.

این نامزد کرسی دبیر کلی در بیانیه چشم‌انداز خود بر اصول بنیادین سازمان ملل، محوریت بخشیدن به حقوق بشر و پیشبرد تلاش‌های توسعه جهانی تاکید دارد.

مکی سال (Macky Sall) رییس جمهوری سابق سنگال

مکی سال رییس‌جمهور پیشین سنگال و رییس سابق اتحادیه آفریقا، خواهان سازمان مللی کارآمدتر و مدرن‌تر است که شامل هماهنگی بهتر میان مجمع عمومی و شورای اقتصادی و اجتماعی باشد؛ او همچنین طرفدار «اصلاحات واقع‌بینانه و مبتنی بر اجماع» در شورای امنیت به منظور تقویت ترکیب اعضا و مشروعیت آن است.

روند انتخاب دبیرکل بر اساس اصل 97 منشور سازمان ملل متحد انجام می شود که بیان می کند دبیرکل باید توسط مجمع عمومی و با توصیه شورای امنیت انتخاب شود. این روند پیچیده است و اغلب تکمیل آن بیش از یک سال طول می کشد. در ماه های منتهی به توصیه نهایی، پانزده عضو شورای امنیت به طور معمول نظرسنجی رسمی اما بدون نام و نشانی را برگزار و اعضا دیدگاه های خود را درباره نامزدها بیان می کنند.

نتایج این رای گیری اغلب به افکار عمومی راه می یابد. اما شورای امنیت سپس رای گیری رسمی را انجام می هد و نامزدها باید دستکم 9 رای کسب کنند و هیچ یک از پنج عضو دائم شامل ایالات متحده، چین، فرانسه، روسیه و بریتانیا آن را وتو نکنند. سپس نامزد مورد نظر به مجمع عمومی پیشنهاد می شود و چنانچه مجمع عمومی این پیشنهاد را نپذیرد، روند انتخاب متوقف می‌شود و شورای امنیت برای معرفی نامزدی جدید، بار دیگر تشکیل جلسه می‌دهد.

چالش های اصلی سازمان ملل در دوران صدارت دبیرکل جدید

کارشناسان به اتفاق معتقدند دبیر کل بعدی باید با چالش های مختلفی از جمله تغییر چشم انداز جغرافیای سیاسی، به ویژه تشدید تنش ها و رقابت های ابرقدرت، وخامت اوضاع تغییرات آب و هوایی، بحران های نوظهور در بخش سلامات جهانی، ظهور و قدرت گرفتن هوش مصنوعی و سایر فناوری های دیجیتال دست و پنجه نرم کند.

گوترش دبیر کل فعلی سازمان ملل، آگوست (مرداد) گذشته در مصاحبه با فایننشال تایمز هشدار داد شورای امنیت «فلج شده است» زیرا اعضای دائمی شورا به ویژه آمریکا و روسیه از حق وتوی خود برای مسدود کردن قطعنامه ها و جلوگیری از تصویب آن ها استفاده می کنند.

درباره کمبودهای ناشی از تامین مالی، ایالات متحده به لحاظ تاریخی تنها تامین کننده بزرگ سازمان ملل بوده اما این کمک ها در دولت دونالد ترامپ به طرز قابل توجهی کاهش یافته است. برخی مقام های سازمان ملل امیدوارند چین برای کمک مالی به این سازمان گام بدارد و اروپایی ها نیز کمک های بیشتری کنند.

با افزایش درگیری های جهانی، کشورها همچنین با چالش نحوه برقراری توازن بین امنیت ملی و هزینه های داخلی با تامین مالی سازوکارهای مبتنی بر همکاری مانند سازمان ملل مواجه هستند.