دکتر سید منصور گتمیری در گفت وگو با ایسنا، ضمن بیان این مطلب با اشاره به گستردگی جامعه فارغ التحصیلان دانشگاه علوم پزشکی اظهار کرد: این دانشگاه با توجه به پیشینه تاریخی خود، طی حدود 93 سال فعالیت رسمی دانشگاهی، شمار زیادی از دانش آموختگان را در رشته های مختلف تربیت کرده است. برآوردها نشان می دهد تعداد فارغ التحصیلان این دانشگاه از 150 هزار نفر فراتر رفته، اما به دلیل گذشت چندین دهه از فعالیت دانشگاه و در دسترس نبودن اطلاعات برخی از دانش آموختگان قدیمی، همه این افراد در سامانه های ارتباطی دفتر ثبت نشده اند.

وی افزود: در حال حاضر بیش از 60 تا 65 هزار رکورد از دانش آموختگان دانشگاه علوم پزشکی تهران در اختیار دفتر ارتباط با دانش آموختگان قرار دارد که امکان برقراری ارتباط با این افراد از طریق آنها فراهم است. این ارتباط از مسیر دفاتر مستقر در دانشکده های مختلف، دفاتر استانی، شعبه بین المللی دانشگاه در شهر بوداپست مجارستان و کانون های فارغ التحصیلان به تفکیک سال فراغت از تحصیل دنبال می شود.

تضعیف انگیزه ماندن، از چالش های مهاجرت دانش آموختگان

رییس دفتر ارتباط با دانش آموختگان دانشگاه علوم پزشکی تهران با اشاره به روند مهاجرت فارغ التحصیلان این دانشگاه تصریح کرد: مهاجرت دانش آموختگان در سال های اخیر همچنان ادامه دارد و به نظر می رسد انگیزه ماندن در کشور برای بخشی از آنان کاهش یافته است؛ مگر اینکه برای این مسئله چاره اندیشی اساسی صورت گیرد و زمینه های لازم برای افزایش جذابیت ماندن در داخل کشور فراهم شود.

گتمیری با بیان اینکه مهاجرت دانش آموختگان پس از پایان دوره های تحصیلی دانشگاهی بیشتر مشاهده می شود، توضیح داد: مهاجرت در سنین پایین تر و پیش از ورود به دانشگاه، به دلایل مختلف با دشواری های بیشتری همراه است؛ اما پس از پایان دوره کارشناسی، کارشناسی ارشد یا دکترای حرفه ای، بخشی از دانش آموختگان، به ویژه در رشته های پزشکی، دندانپزشکی و داروسازی، به ادامه تحصیل یا فعالیت حرفه ای در خارج از کشور تمایل پیدا می کنند.

وی ادامه داد: در رشته های کارشناسی و کارشناسی ارشد، مسیر مهاجرت در برخی رشته ها هموارتر است و دانش آموختگان می توانند با ارائه و ترجمه مدارک تحصیلی خود برای ادامه مسیر در خارج از کشور اقدام کنند.

این هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی تهران تاکید کرد: در سال های اخیر، رشته های پرستاری نیز از برای مهاجرت مورد توجه قرار گرفته اند؛ چراکه پذیرش مدارک و فراهم شدن امکان فعالیت حرفه ای برای دانش آموختگان این رشته در برخی کشورهای مقصد، در مقایسه با رشته هایی مانند پزشکی، دندانپزشکی و داروسازی با سهولت بیشتری همراه است.

سخت گیری کشورهای مقصد، آهنگ مهاجرت را کاهش داده است

رییس دفتر ارتباط با دانش آموختگان دانشگاه علوم پزشکی تهران با اشاره به تغییرات روند مهاجرت در سال های اخیر گفت: اگرچه همچنان تمایل به مهاجرت وجود دارد، به نظر می رسد آهنگ مهاجرت نسبت به برخی سال های گذشته کاهش یافته است؛ اما این کاهش لزوماً به معنای افزایش جذابیت ماندن در کشور نیست و بخشی از آن می تواند ناشی از سخت گیری بیشتر کشورهای مقصد در پذیرش نیروهای متخصص باشد.

وی با تأکید بر هزینه های صرف شده برای تربیت نیروی انسانی متخصص در کشور اظهار کرد: برای آموزش دانشجویان و تربیت فارغ التحصیلان در رشته های مختلف، حتی در مقاطع کارشناسی، هزینه های قابل توجهی از نظر مالی و اقتصادی صرف می شود. با این حال، بخشی از این نیروهای آموزش دیده پس از فارغ التحصیلی به کشورهای دیگر می روند و کشورهای مقصد از ظرفیت تخصصی آنان بهره مند می شوند.

گتمیری افزود: برخی از دانش آموختگان ممکن است هزینه های مربوط به تعهدات خود را به دولت پرداخت کنند و با وجود این، تصمیم به مهاجرت بگیرند. برخی دیگر نیز پس از انجام تعهدات خدمت خود، کشور را ترک می کنند. از این رو، صرف تربیت نیروی متخصص برای حفظ این سرمایه انسانی در داخل کشور کافی نیست و باید برای تقویت انگیزه ماندن و بازگشت دانش آموختگان نیز برنامه ریزی کرد.

نقش شرایط رفاهی و فرصت های علمی در تصمیم به مهاجرت

وی با بیان اینکه شرایط زندگی و فرصت های علمی و حرفه ای در تصمیم دانش آموختگان برای ماندن یا مهاجرت مؤثر است، اظهار کرد: هر اندازه شرایط رفاهی و امکاناتی که فرد پس از مهاجرت به آن دسترسی پیدا می کند مناسب تر باشد، احتمال ماندن او در کشور مقصد نیز افزایش می یابد. در مقابل، هرچه بتوانیم انگیزه ها و جذابیت های داخل کشور را تقویت کنیم، زمینه بازگشت دانش آموختگان پس از پایان دوره های تحصیلی و تخصصی آنها نیز بیشتر فراهم می شود.

رییس دفتر ارتباط با دانش آموختگان دانشگاه علوم پزشکی تهران با اشاره به امکان تحصیل در بسیاری از رشته های تخصصی و فوق تخصصی در داخل کشور گفت: در حال حاضر، امکان گذراندن بسیاری از دوره های تخصصی و فوق تخصصی در ایران فراهم است؛ با این حال، افرادی که برای تکمیل دوره های آموزشی خود به خارج از کشور می روند، ممکن است با توجه به شرایط و فرصت های موجود در کشور مقصد، تصمیم بگیرند در همان کشور بمانند. بنابراین، باید برای افزایش جذابیت های علمی، حرفه ای و رفاهی داخل کشور تلاش کرد تا امکان بازگشت این افراد تقویت شود.

دانشگاه های معتبر با فرصت های علمی، نخبگان را جذب می کنند

گتمیری درباره ویژگی های دانش آموختگانی که بیشتر در معرض مهاجرت قرار دارند، گفت: دانشجویانی که رتبه های برتر دارند یا توانمندی های خود را در حوزه پژوهش، انتشار مقاله و فعالیت های علمی نشان داده اند، معمولاً سوابق علمی قابل ارائه تری دارند و می توانند از این سوابق برای پذیرش در دانشگاه های معتبر استفاده کنند.

وی افزود: دانشگاه های بزرگ و معتبر دنیا به سوابق علمی و پژوهشی متقاضیان توجه می کنند و دانشجویانی که مستندات بیشتری از توانمندی های علمی خود ارائه می دهند، امکان بیشتری برای جلب نظر این دانشگاه ها دارند. در چنین شرایطی، فرصت های علمی و پژوهشی کشور مقصد می تواند در تصمیم فرد برای ادامه مسیر تحصیلی و حتی ماندن در آن کشور مؤثر باشد.

رییس دفتر ارتباط با دانش آموختگان دانشگاه علوم پزشکی تهران با اشاره به تفاوت انگیزه های کشورهای مختلف برای جذب نیروهای متخصص اظهار کرد: برخی کشورهای منطقه ممکن است با ارائه پیشنهادهای مالی جذاب، بخشی از نیروهای متخصص ایرانی را جذب کنند؛ اما دانشگاه ها و مراکز علمی معتبر در سطح بین المللی، علاوه بر شرایط مالی، با فراهم کردن فرصت های علمی و پژوهشی و امکانات حرفه ای، به دنبال جذب افراد توانمند هستند و گاهی همین فرصت ها در تصمیم آنان برای ماندن در کشور مقصد نقش تعیین کننده دارد.

وی در پاسخ به پرسشی درباره تعداد دقیق فارغ التحصیلان مهاجرت کرده دانشگاه علوم پزشکی تهران توضیح داد: آمار رسمی مهاجرت نیروهای تخصصی در اختیار نهادهای مرتبط، از جمله وزارت بهداشت، سازمان نظام پزشکی و سازمان نظام پرستاری است و دفتر ارتباط با دانش آموختگان دانشگاه آمار دقیق و رسمی در این زمینه ندارد.

گتمیری با بیان اینکه برآورد اولیه از حضور بیش از 10 هزار نفر از دانش آموختگان دانشگاه طی سال های مختلف در خارج از کشور حکایت دارد، گفت: در میان رشته های مختلف، پزشکی در صدر رشته های مرتبط با مهاجرت دانش آموختگان قرار دارد و پس از آن، رشته هایی مانند دندانپزشکی، داروسازی و سایر رشته ها مطرح هستند. با این حال، این رقم برآوردی است و برای اعلام آمار دقیق باید اطلاعات مراجع رسمی بررسی شود.

وی با اشاره به حضور شماری از دانش آموختگان دانشگاه در مراکز علمی و حرفه ای خارج از کشور خاطرنشان کرد: هرچند مهاجرت گسترده دانش آموختگان را نمی توان اتفاقی خوشایند دانست، اما برخی از این افراد در سطح علمی برجسته ای فعالیت می کنند و می توانند برای دانشگاه و کشور مایه افتخار باشند. از این رو، باید ارتباط با این افراد حفظ شود و رفت وآمد علمی و حرفه ای آنان به کشور تسهیل شود تا امکان استفاده از ظرفیت های علمی و تخصصی آنها نیز فراهم باشد.