به نقل از تسنیم، گزارش مرکز پژوهش های مجلس از شاخص های کلان بخش آب در پاییز 1404 نشان می دهد با وجود افزایش میانگین بارش کشور نسبت به سال قبل، ذخایر سدهای ایران همچنان با کاهش قابل توجهی روبه رو است؛ به طوری که حجم ذخایر سدهای کشور در پایان پاییز به 17.5 میلیارد مترمکعب، معادل حدود 34 درصد ظرفیت مخازن، رسید.

ذخایر سدهای کشور در مقایسه با زمان مشابه سال گذشته 22 درصد کاهش داشته است. تداوم خشکسالی در سال های گذشته، تابستان های گرم و افزایش مصارف آب از جمله عوامل مؤثر بر کاهش ذخایر سدها عنوان شده اند.

کاهش 88 درصدی ذخایر سدهای تهران و البرز

همچنین در زنجیره سدهای تهران و البرز، کاهش ذخایر نسبت به مدت مشابه سال قبل بین 31 تا 88 درصد بوده است.در برخی مخازن در سال گذشته از جمله سد کرج، عملاً ذخیره قابل استفاده برای برداشت وجود نداشته و خروجی آب در حد جریان پایه رودخانه گزارش شده است. این وضعیت با توجه به نقش سدهای این منطقه در تأمین آب شرب مراکز جمعیتی، اهمیت ویژه ای دارد. افت قابل توجه ذخایر سدها در مناطق جنوبی البرز، ضرورت تنوع بخشی به منابع تأمین آب و حفاظت از منابع زیرزمینی را نشان می دهد.

سد دوستی با افت بیش از 80 درصدی ذخایر

در استان خراسان رضوی، حجم ذخیره سد دوستی بیش از 80 درصد کاهش یافته است؛ موضوعی که خطر بروز تنش در تأمین آب شرب مشهد را افزایش می دهد.در استان گلستان نیز مخازن سدها به طور کامل از دسترس خارج شده اند. در مقابل، سدهای استان هرمزگان از معدود مخازنی بودند که در مقایسه با پاییز سال گذشته وضعیت بهتری داشتند.

در زنجیره سدهای کارون، ذخایر نسبت به پاییز سال گذشته 15 درصد کاهش داشته است. حجم ذخیره سد مارون نیز بیش از 50 درصد افت کرده است. در استان های غربی کشور نیز کاهش ذخایر برخی سدها به حدود 20 درصد رسیده است.

افزایش بارش ها نتوانست ذخایر سدها را احیا کند

میانگین بارش کشور در پاییز 1404 به 60.1 میلی متر رسید که در مقایسه با پاییز سال 1403 حدود 80 درصد افزایش داشته است. با این حال، این افزایش عمدتاً تحت تأثیر بارندگی های قابل توجه در استان های هرمزگان، کرمان و خراسان جنوبی بود و در 24 استان کشور میزان بارش کمتر از میانگین بلندمدت گزارش شد.

بیشترین افت بارش نسبت به میانگین بلندمدت در دامنه های جنوبی البرز و استان های خراسان شمالی، اردبیل، مرکزی، سمنان، همدان و کرمانشاه رخ داد؛ به طوری که بارندگی در این مناطق به کمتر از نصف میانگین معمول رسید.

همچنین بخش عمده بارش های پاییز در نیمه دوم آذرماه اتفاق افتاد و ماه های ابتدایی فصل تقریباً خشک بودند. از سوی دیگر، میانگین دمای کشور در پاییز به 16 درجه سلسیوس رسید که 1.2 درجه بیشتر از میانگین بلندمدت است. پاییز 1404 سومین پاییز گرم نیم قرن اخیر بود.

ترکیب بارش نامتوازن و دمای بالاتر از میانگین بلندمدت، شرایط احیای ذخایر سدها را دشوار کرده است؛ به ویژه آنکه کاهش ذخایر کنونی در ادامه خشکسالی سال های گذشته رخ داده است.

کسری آبخوان های کشور به 150 میلیارد مترمکعب رسید

همچنین حداقل کسری تجمعی آبخوان های زیرزمینی کشور تا پایان شهریور 1404 به 150 میلیارد مترمکعب رسیده است. کاهش ذخایر سدها و تداوم خشکسالی، حفاظت از سفره های زیرزمینی را از اولویت های اساسی مدیریت منابع آب است؛ به ویژه در شرایطی که ذخایر سطحی در برخی مناطق به شدت کاهش یافته و امکان اتکا به سدها برای تأمین پایدار آب محدودتر شده است.

در این چارچوب، تنوع بخشی به منابع تأمین آب و جلوگیری از فشار بیشتر بر آبخوان ها برای حفظ منابع ضروری، به خصوص آب شرب، اهمیت بیشتری پیدا می کند.

تولید برق آبی به کمتر از یک پنجم تابستان رسید

مجموع تولید انرژی برق آبی کشور در پاییز 1404 حدود یک هزار و 28 هزار مگاوات ساعت، گزارش شده است. سهم این میزان از کل تولید برق کشور در فصل پاییز حدود 1.1 درصد بوده است.

نکته قابل تامل آن است که تولید برق آبی در پاییز نسبت به تابستان 1404 به کمتر از یک پنجم کاهش یافته است. این افت علاوه بر کاهش ذخایر سدها، با کاهش تقاضای شبکه برق در فصل پاییز نیز ارتباط دارد؛ چراکه در تابستان، هم تقاضای برق بیشتر است و هم میزان تولید برق آبی در دوره اوج مصرف افزایش می یابد.

ضرورت تنوع بخشی به منابع تأمین آب

کاهش ذخایر سدها در کنار کسری تجمعی آبخوان ها، ضرورت بازنگری در شیوه مدیریت منابع آب و تنوع بخشی به منابع تأمین آب را افزایش داده است. افزایش بارندگی در یک فصل به تنهایی برای جبران آثار چند سال خشکسالی و احیای ذخایر سدها کافی نیست. کاهش ذخایر سدهای تهران و البرز، افت شدید ذخیره سد دوستی و وضعیت مخازن سدهای گلستان از جمله نشانه های تداوم فشار بر منابع آب کشور است.

در چنین شرایطی، حفاظت از منابع زیرزمینی، جلوگیری از برداشت بیش از ظرفیت آبخوان ها و توجه ویژه به منابع اصلی تأمین آب شرب، از محورهای ضروری مدیریت منابع آب به شمار می رود.