به نقل از ایلنا، امیرحسین جلالی ندوشن، سخنگوی انجمن علمی روان پزشکان ایران در گفت وگو با خبرنگار ایلنا با اشاره به بحران کمبود داروهای روان پزشکی اظهار کرد: اصل کمبود برخی داروهای روان پزشکی قابل انکار نیست. این مسئله پیش از جنگ ها نیز وجود داشته و انجمن در مقاطع مختلف آن را به مسئولان گزارش کرده است. با این حال، بر اساس گزارش های دریافتی انجمن، وضعیت در ماه های اخیر گسترده تر و نگران کننده تر شده است.

وی افزود: کمبود دارو به این معنا نیست که هیچ دارویی در دسترس نیست یا همه داروها نایاب شده اند؛ بلکه باید درباره اقلام مشخص، شکل دارویی و وضعیت دسترسی در مناطق مختلف کشور صحبت کرد. ممکن است دارویی در بخشی از کشور موجود باشد، اما بیمار نتواند آن را در محل زندگی خود تهیه کند. بنابراین، وجود دارو در زنجیره تأمین لزوماً به معنای دسترسی به موقع بیمار به آن نیست.

جلالی ندوشن با تأکید بر نقش توان مالی بیماران در دسترسی به دارو گفت: مسئله دیگر، قدرت خرید بیماران است. ممکن است دارو در بازار موجود باشد، اما بیمار توان پرداخت هزینه آن را نداشته باشد. برخی داروهای مورد استفاده بیماران نیز تحت پوشش بیمه نیستند و افزایش قیمت ها این شکاف را تشدید می کند. در تجربه بالینی با بیمارانی مواجه می شویم که به دلیل هزینه ها خواهان استفاده از داروهای ارزان تر هستند. گاهی نیز پزشک به دلیل نبود داروی موردنظر یا ناتوانی بیمار در خرید آن، ناچار می شود از انتخاب درمانی مطلوب خود صرف نظر کند.

به گفته وی، درمان بسیاری از اختلالات روان پزشکی طولانی مدت است و کمبود یا گرانی دارو می تواند تداوم درمان و ثباتی را که بیمار گاه به سختی به دست آورده است، مختل کند. جست وجوی مکرر برای یافتن دارو نیز فشار روانی و اقتصادی مضاعفی به بیمار و خانواده او تحمیل می کند.

سخنگوی انجمن علمی روان پزشکان ایران در عین حال خاطرنشان کرد: انجمن نظام آماری متمرکزی برای تعیین تعداد بیمارانی که با وقفه درمان مواجه شده اند یا میزان تغییر نسخه ها در اختیار ندارد؛ بنابراین، درباره ابعاد عددی این پیامدها باید با احتیاط اظهارنظر کرد.

این روان پزشک با اشاره به امکان استفاده از داروهای جایگزین در شرایط کمبود اظهار کرد: روان پزشکان در عمل، هرجا امکان و توجیه بالینی وجود داشته باشد، از جایگزین استفاده می کنند؛ اما جایگزینی همیشه راه حلی ساده و بدون هزینه نیست. باید مشخص شود که منظور از جایگزینی، تغییر شرکت تولیدکننده همان دارو، تغییر شکل دارویی یا تجویز دارویی دیگر است؛ زیرا هر یک از این موارد تصمیم درمانی متفاوتی محسوب می شود.

وی ادامه داد: موضوع صرفاً ترجیح داروی خارجی بر داخلی نیست. گاهی فرآورده تولیدشده توسط یک شرکت داخلی کمیاب می شود، در حالی که بیمار سال ها با همان فرآورده وضعیت باثباتی داشته است. در برخی موارد نیز اصل دارو یا شکل دارویی موردنیاز بیمار در دسترس نیست.

جلالی ندوشن تأکید کرد: در بیمارانی که به ثبات درمانی رسیده اند، هرگونه تغییر در فرآورده دارویی یا برنامه درمانی باید با ارزیابی و نظارت پزشک انجام شود. نمی توان فرض کرد که همه جایگزین ها برای تمام بیماران نتایج یکسانی دارند.

به گفته وی، نگرانی انجمن این است که تغییر ناخواسته در روند درمان برخی بیماران، به بی ثباتی وضعیت آنان و افزایش نیاز به مراقبت های درمانی یا بستری منجر شود؛ پیامدهایی که هزینه های آن هم بر بیمار و خانواده و هم بر نظام سلامت تحمیل خواهد شد. از این رو، تجویز داروی جایگزین می تواند بخشی از مدیریت بالینی کمبود باشد، اما جایگزین تأمین پایدار دارو نیست. انتخاب درمان نیز باید تا حد امکان بر اساس نیاز بیمار صورت گیرد و کمبود دارو یا ناتوانی مالی نباید به عامل اصلی تعیین کننده نسخه تبدیل شود.

وی همچنین با اشاره به پیامدهای احتمالی اختلال در روند درمان بیماران روان پزشکی گفت: بی ثبات شدن وضعیت بیماران ممکن است نیاز به بستری را افزایش دهد و فشار بیشتری بر بیمارستان ها، بیمه ها و وزارت بهداشت وارد کند. با این حال، برای تعیین میزان افزایش بستری یا ابعاد اختلال در درمان، به داده های دقیق نیاز داریم.

سخنگوی انجمن علمی روان پزشکان ایران در پایان خواستار پایش شفاف موجودی، تولید، واردات و توزیع داروها و اعلام زمان بندی رفع کمبود هر قلم دارویی شد و افزود: داروهایی که وقفه در مصرف آن ها می تواند پیامدهای بالینی جدی داشته باشد، باید در تأمین و ذخایر راهبردی در اولویت قرار گیرند.

در همین زمینه، محمدرضا شالبافان، مدیرکل دفتر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت، نیز با تأکید بر اهمیت دسترسی مستمر بیماران به داروهای روان پزشکی اظهار کرد: با توجه به اهمیت سلامت روان و ضرورت تداوم مصرف داروهای روان پزشکی، از مردم درخواست می کنم در صورت مواجهه با هرگونه کمبود دارویی، در اسرع وقت به پزشک معالج خود مراجعه کنند. ترجیحاً این مراجعه باید به همان پزشک و مرکز درمانی قبلی انجام شود تا مشکل کمبود دارو با اطلاع پزشک در میان گذاشته شود.

وی افزود: پزشک معالج بر اساس شرایط بالینی بیمار، درمان را تنظیم خواهد کرد. ممکن است تغییر دارو به یک داروی مشابه یا تنظیم مقدار مصرف آن ضروری باشد تا امکان ادامه درمان فراهم شود.

شالبافان تصریح کرد: بیماران نباید بدون نظارت پزشک معالج، به کاهش مقدار مصرف، جایگزینی یا قطع دارو اقدام کنند؛ زیرا چنین اقداماتی می تواند پیامدهای نامطلوبی به دنبال داشته باشد. ضروری است بیماران پیش از اتمام داروی خود، برای بررسی وضعیت و انجام تنظیمات احتمالی به پزشک مراجعه کنند. حتی اگر مصرف دارو برای یک روز قطع شده باشد، لازم است موضوع را با پزشک معالج در میان بگذارند.

مدیرکل دفتر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت با اشاره به اینکه بسیاری از بیماران روان پزشکی بیش از یک دارو مصرف می کنند، ادامه داد: برخی بیماران دو یا سه دارو یا حتی بیشتر مصرف می کنند. اگر این افراد در تهیه یکی از داروهای خود با مشکل مواجه شوند، نباید تصور کنند که دسترسی به سایر داروها برای ادامه درمان کافی است و مشکلی ایجاد نخواهد شد. هرگونه تغییر، حتی جزیی، در مصرف داروها، چه به صورت خودسرانه و چه به دلیل نبود دسترسی، باید با اطلاع و نظر پزشک معالج انجام شود.

وی در پایان خاطرنشان کرد: بسیاری از داروها این قابلیت را دارند که با نظر پزشک معالج تنظیم شوند. موضوع تأمین داروها نیز مورد توجه وزارت بهداشت قرار دارد و همکاران سازمان غذا و دارو در حال پیگیری برای حل این مسئله هستند. امیدواریم با همکاری و تلاش مجموعه های مسئول، مشکل کمبود دارو در سریع ترین زمان ممکن برطرف شود.